Chiến dịch 500 ngày đêm và hành trình tìm lại tên cho những người con đã hóa dáng hình Tổ quốcTừ những chiếc bình tông đến tấm thẻ ADN

Ký ức dưới chân Điểm cao 278

Hơn nửa thế kỷ trước, khu vực Hồ Đá Mài phía Tây xã Hiếu Giang (Quảng Trị) chính là mặt trận Bắc Đường 9 ác liệt, nơi bom đạn cày xới từng tấc đất. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, căn cứ Phu-lơ (Điểm cao 544) và đồi Tròn được đối phương gọi là “Con mắt thần”, nằm ngay trong hệ thống phòng ngự kiên cố vòng ngoài ở Bắc Đường 9. Khu vực Đông Bắc cao điểm 278 (thuộc thôn Tân Hòa, Tân Quang, huyện Cam Lộ, nay là xã Hiếu Giang, tỉnh Quảng Trị) chính là vị trí chiến đấu kiên cường của các chiến sĩ Trung đoàn 27, Mặt trận B5. Những cuộc giao tranh ác liệt liên tiếp diễn ra, đỉnh điểm là chiến dịch tiến công giải phóng Cam Lộ vào ngày 2/4/1972.

Nhận được manh mối từ người dân, các chiến sĩ Đội quy tập Sư đoàn 968 lập tức lên đường. Giữa tháng 4/2026, tại cao điểm 278, không khí như đặc quánh lại khi những lớp đất hoang tàn được lật mở. Ba hài cốt liệt sĩ nằm gần nhau, cửa hầm vẫn hướng về phía điểm cao 544 - hướng tiến công năm nào. Giữa những kỷ vật bạc màu thời gian, chiếc bình tông bằng nhôm xuất hiện với dòng chữ "HUYNH" được khắc vội nhưng rõ nét, mở ra hy vọng cháy bỏng về việc xác định danh tính cho anh.

Đứng trước hố bốc mộ, Đội trưởng Cao Xuân Cường nghẹn ngào thắp nén tâm hương, giọng anh trầm xuống hòa vào tiếng gió ngàn: “Kính thưa thần núi thần sông… kính thưa các Anh hùng Liệt sĩ… hôm nay chúng cháu đến đây tìm các bác…”. Lời khấn giản dị mà thiêng liêng như sợi dây nối liền quá khứ và hiện tại.

Để có được giây phút thiêng liêng ấy, không thể không kể đến những "tai mắt" của Nhân dân. Ông Nguyễn Văn Đức (trú tại thôn Tân Quang, xã Hiếu Giang, Quảng Trị) chia sẻ: “Gia đình tôi nhận đất trồng rừng ở khu vực này nhiều năm nay. Trong một lần đào hố tra cây trên triền đồi gần Cao điểm 278, lưỡi cuốc chạm phải lớp tăng võng mục nát và vài mẩu xương nhỏ, kèm theo đó là chiếc thìa nhôm quân y. Biết chắc đây là nơi các anh ngã xuống, tôi giữ nguyên hiện trạng, đánh dấu vị trí rồi lập tức băng rừng về thông báo cho Đội quy tập Sư đoàn 968. Nhìn các anh được quy tập chu đáo, người dân chúng tôi cởi bỏ được một nỗi trăn trở khôn nguôi”.

Cơ duyên ở “tọa độ lửa” và những chiếc thẻ ADN tìm người

Hành trình đi tìm đồng đội còn là những cơ duyên đặc biệt gắn liền với lòng biết ơn. Tháng 10/2025, từ quá trình tôn tạo khuôn viên Hang Tám Cô, một cuộc tìm kiếm quy tập quy mô lớn tại "tọa độ lửa" năm xưa được triển khai. Dưới sức ép khủng khiếp của bom đạn năm 1972, đá núi đổ sập đã vùi lấp những chiến sĩ tuổi đôi mươi khi đang làm nhiệm vụ bảo đảm mạch máu giao thông.

Bằng nỗ lực không ngừng nghỉ và hỗ trợ của khoa học hiện đại, 8 mẫu ADN của các liệt sĩ quy tập tại đây đã trùng khớp với thân nhân. Các anh, các chị đã được gọi đúng tên, được nằm lại cạnh nhau trong một ngôi mộ chung ngay tại cửa hang - nơi họ đã hóa thân vào bất tử.

Có mặt tại buổi lễ truy điệu và gắn bia tên cho các Anh hùng Liệt sĩ, ông Đinh Văn Yên - thân nhân của một trong các liệt sĩ được xác định danh tính bằng ADN - lay động lòng người bằng những giọt nước mắt hạnh phúc muộn màng: “Hơn nửa thế kỷ đằng đẵng, gia đình tôi đi khắp các nghĩa trang, lật tìm từng cuốn sổ lưu trữ nhưng vô vọng. Cứ nghĩ em mình đã hòa vào cát bụi, không còn dấu vết. Hôm nay, đứng trước ngôi mộ chung kiên cố tại cửa Hang Tám Cô này, thấy tên em được khắc trang trọng, gia đình tôi mãn nguyện lắm rồi”.

Mạch nguồn tri ân ấy cứ thế nối tiếp vững bền. Từ cuối năm 2025, ngay trong lòng Thành cổ Quảng Trị và trường Bồ Đề - nơi diễn ra cuộc chiến đấu 81 ngày đêm khốc liệt - 34 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật như mũ cối, xẻng bộ binh lại được tìm thấy dưới các tầng hào cũ, nhắc nhở thế hệ hôm nay về một "mùa hè đỏ lửa" năm 1972 kiên cường.

Cuộc chạy đua nghẹt thở với thời gian

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng thời gian hiện đang trở thành rào cản lớn nhất đối với công tác tìm kiếm. Xương máu các anh đang hòa vào đất đá, địa hình thay đổi do phát triển kinh tế, và điều đáng lo ngại nhất là các nhân chứng lịch sử - những người biết thông tin về các phần mộ - ngày một già yếu và ít đi.

Trước tình hình cấp bách đó, tháng 3/2026, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đã chính thức được phát động. Đây không chỉ là một kế hoạch hành động, mà là cuộc chạy đua với thời gian, là cuộc hành quân của lòng biết ơn và nghĩa Đảng tình dân.

Không quản ngại gian khổ, vượt qua những cánh rừng nguyên sinh rậm rạp, bất chấp hiểm trở dọc dải Trường Sơn và trên đất bạn Lào, các chiến sĩ quy tập vẫn lặng lẽ bước tiếp. Chỉ tính riêng trong mùa khô 2025 - 2026, thêm 28 người con yêu dấu đã được đón về đất mẹ, nằm lại trong vòng tay đồng đội tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9.