Chất vấn và trả lời chất vấn tại Kỳ họp thứ Tư, HĐND tỉnh Nghệ An Khóa XIX Xác định rõ lộ trình giải quyết dứt điểm hồ sơ đất đai tồn đọng

Những bất cập trong cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Mở đầu phiên chất vấn, đại biểu Trình Văn Nhã phản ánh tình trạng người dân tự nộp hồ sơ biến động, cấp đổi Giấy chứng nhận QSDĐ bị trả đi, trả lại nhiều lần, trong khi người được ủy quyền làm hồ sơ, thường gọi là “cò”, lại được xử lý nhanh hơn.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Quốc Việt cho biết, từ khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, 20 chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai đã tiếp nhận hơn 187.000 hồ sơ đất đai; hơn 3.000 hồ sơ bị trả lại, chiếm khoảng 2%.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, người chuyên làm hồ sơ thường có kinh nghiệm, chuẩn bị thành phần, nội dung chặt chẽ hơn; trong khi người dân không thường xuyên thực hiện thủ tục nên hồ sơ có thể chưa đầy đủ. Ngành đã chỉ đạo các xã, phường nâng cao trình độ cán bộ, công chức làm công tác đất đai, nhất là cán bộ trực tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, để hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ.

Một bất cập khác được đại biểu Phan Thị An đặt ra là sự khác biệt về quyền lợi giữa các trường hợp sử dụng đất trước ngày 18/12/1980 đã được cấp Giấy chứng nhận trước ngày 1/7/2024 và những trường hợp chưa được cấp.

Thừa nhận có tình trạng này, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, các hộ có nguồn gốc sử dụng đất trước ngày 18/12/1980, đã được cấp Giấy chứng nhận QSDĐ trước ngày 1/7/2024 thì không được xét 5 lần hạn mức; trong khi trường hợp chưa được cấp Giấy chứng nhận QSDĐ lại được xét 5 lần hạn mức đất.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu UBND tỉnh báo cáo Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Theo hướng sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, nội dung này dự kiến được giao cho địa phương quy định nhằm bảo đảm công bằng giữa người sử dụng đất có giấy tờ và không có giấy tờ.

Liên quan đất nông, lâm trường, đại biểu Nguyễn Thị Anh Hoa đề nghị làm rõ kết quả xử lý những tồn tại trong lập phương án, giao đất cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân theo kết luận của HĐND tỉnh.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, nhiều nhiệm vụ đã được triển khai, song một số nội dung chưa hoàn thành do còn vướng quy định, nhất là việc giao đất rừng sản xuất có nguồn gốc rừng tự nhiên. Sở sẽ tiếp tục phối hợp các ngành tham mưu UBND tỉnh thực hiện kết luận của HĐND tỉnh; đẩy nhanh đo đạc, hoàn thiện phương án giao đất cho người dân từ diện tích đất nông, lâm trường sản xuất không hiệu quả.

Đối với nhu cầu đất ở tại khu vực miền núi, đại biểu Mong Thị Yến phản ánh nhu cầu tách hộ, tái định cư ngày càng tăng, trong khi quỹ đất xung quanh nhiều khu dân cư phần lớn nằm trong quy hoạch đất lâm nghiệp.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, ngành đã chỉ đạo rà soát, bóc tách diện tích có thể phục vụ nhu cầu đất ở của người dân khỏi quy hoạch đất lâm nghiệp. Khi điều chỉnh quy hoạch đất lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2021 - 2030 được phê duyệt, Nghệ An sẽ điều chỉnh hơn 11.000ha đất lâm nghiệp giao lại cho địa phương rà soát, cấp Giấy chứng nhận QSDĐ cho người dân.

Về phân cấp, ủy quyền, từ ngày 1/7/2025, ngành đã đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền cho cấp xã nhằm rút ngắn thời gian, tối ưu quy trình giải quyết hồ sơ. Giai đoạn đầu, cán bộ địa phương còn bỡ ngỡ, e ngại khi tiếp nhận nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc thẩm quyền cấp tỉnh.

Để hỗ trợ cơ sở, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã thành lập 7 tổ công tác trực tiếp xuống địa phương theo hình thức “cầm tay chỉ việc”, ban hành sổ tay hướng dẫn chuyên môn và hồ sơ mẫu gửi 130 xã, phường. Sau hơn một năm, công tác quản lý tại các địa phương cơ bản đi vào nền nếp.

Xử lý hơn 40.000 trường hợp, hoàn thiện dữ liệu đất đai

Sai lệch giữa bản đồ địa chính, Giấy chứng nhận QSDĐ và hiện trạng sử dụng đất tiếp tục là vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm. Theo đại biểu Nguyễn Hải An, nhiều bản đồ địa chính được đo đạc từ lâu, có sai lệch về ranh giới, vị trí, diện tích so với thực tế, gây khó khăn cho việc cấp đổi Giấy chứng nhận QSDĐ.

Trả lời chất vấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Quốc Việt cho biết, 130 xã, phường đã được đo đạc bản đồ số theo hệ tọa độ quốc gia VN-2000. Tuy nhiên, hệ thống bản đồ này được xây dựng từ giai đoạn 1999 - 2004 nên không tránh khỏi sai lệch so với hiện trạng.

Ngành sẽ phối hợp các địa phương rà soát tổng thể diện tích biến động, nhất là đất lâm nghiệp, đất ở và đất nông nghiệp sau dồn điền, đổi thửa để tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo đo đạc lại; đồng thời đề nghị Sở Tài chính phối hợp bố trí nguồn kinh phí phục vụ đo đạc, lập bản đồ và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai tại những địa bàn còn nhiều sai lệch.

Trước tình trạng lấn chiếm đất rừng, đất lâm nghiệp tại một số địa bàn miền núi, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, sở đã rà soát, khoanh vùng các điểm nóng để tập trung xử lý. Những trường hợp có thể thu hồi sẽ kiên quyết yêu cầu trả lại đất cho chủ rừng và UBND xã quản lý theo quy định; với các trường hợp phức tạp tồn tại từ lịch sử, sẽ nghiên cứu phương án xử lý linh hoạt, hài hòa giữa lợi ích của chủ rừng và sinh kế của người dân.

Đáng chú ý, trả lời chất vấn của đại biểu Phan Thị Thúy Vinh về hơn 40.000 trường hợp đất tồn đọng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường xác định, đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành trong năm 2026.

Theo Kế hoạch số 965 ngày 13/12/2025 của UBND tỉnh, đến ngày 30/6/2026 phải hoàn thành thống kê, rà soát, phân loại hơn 40.000 trường hợp tồn đọng. Đến nay, 130 xã, phường đã báo cáo, thống kê, phân loại hơn 35.000 trường hợp; trong đó, đất không có giấy tờ chiếm hơn 60%, số còn lại là đất vi phạm hoặc chưa xác định được chủ sử dụng.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đang thường xuyên kiểm tra, chỉ đạo các xã, phường tháo gỡ vướng mắc về hồ sơ pháp lý, cơ sở dữ liệu đất đai, cơ chế, chính sách, pháp luật và chủ sử dụng đất. Các xã, phường được đề nghị thành lập Ban Chỉ đạo do Bí thư Đảng ủy làm Trưởng ban để trực tiếp chỉ đạo xử lý.

“Đối với những trường hợp đủ điều kiện thì cấp Giấy chứng nhận QSDĐ cho Nhân dân; trường hợp không đủ điều kiện thì thực hiện đăng ký đất đai”, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh.

Liên quan những tồn tại trong bồi thường, giải phóng mặt bằng và cấp Giấy chứng nhận QSDĐ cho người dân bị ảnh hưởng bởi các nhà máy thủy điện trên địa bàn huyện Tương Dương cũ, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, UBND tỉnh đã thành lập tổ công tác do Giám đốc Sở Công Thương làm Tổ trưởng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường làm Tổ phó để hướng dẫn xử lý.

Khó khăn hiện nay là xác định giá đất nơi đi và nơi đến. Các chủ đầu tư thủy điện có trách nhiệm đo đạc, phối hợp với chính quyền địa phương giải quyết dứt điểm; các chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai tập trung lực lượng hỗ trợ xã Tương Dương.

Đối với đất giao trái thẩm quyền, có hóa đơn, chứng từ nhưng chưa xây dựng nhà ở nên chưa được cấp Giấy chứng nhận QSDĐ, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, đây là quy định của Luật Đất đai năm 2024.

Trước vướng mắc này, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu UBND tỉnh báo cáo Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Theo hướng sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, trường hợp đã xây dựng hoặc chưa xây dựng nhà ở đều được xem xét cấp Giấy chứng nhận QSDĐ, bảo đảm quyền lợi của người dân.

Chất vấn về chất lượng dữ liệu đất đai, đại biểu Võ Thị Hồng Nhung đặt vấn đề khi mới khoảng một nửa dữ liệu đáp ứng tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”, liệu có nguy cơ phát sinh tranh chấp, thất thu ngân sách và tiêu cực trong quản lý đất đai.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Quốc Việt cho biết, đến nay, 1,2 triệu thửa đất đã được cập nhật vào cơ sở dữ liệu, đáp ứng tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”, đạt 51%. Nghệ An được Bộ Tài nguyên và Môi trường đánh giá là một trong 5 tỉnh thực hiện tốt nhất việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai.

Hiện ngành Nông nghiệp và Môi trường cùng 130 xã, phường đang tập trung xây dựng dữ liệu đối với hơn 1,8 triệu thửa đất còn lại. Mục tiêu là hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai của tỉnh trước ngày 30/12/2026.

Kết luận nhóm nội dung này, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Nguyễn Như Khôi đề nghị UBND tỉnh tập trung giải quyết dứt điểm hồ sơ đất đai tồn đọng, xác định rõ lộ trình, thời hạn và trách nhiệm từng cơ quan, địa phương; đẩy nhanh xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, nâng chất lượng giải quyết thủ tục hành chính, hạn chế trả hồ sơ nhiều lần... Đồng thời, tăng cường hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn cho cấp xã, nâng năng lực cán bộ thực thi và không để phát sinh thêm hồ sơ tồn đọng mới.