“Cây xóa nghèo” ở Bắc Kạn

Cây xóa nghèo trên đất khó

Chúng tôi đến gia đình ông Hoàng Văn Toàn, thôn Lũng Pảng, xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, một trong những hộ dân đi đầu trong việc đưa giống cây dong riềng về trồng trong vùng. Ông Toàn cho hay, đây là năm thứ 3 gia đình trồng dong riềng trên diện tích đất đồi. Cũng không đo đếm xem diện tích rộng bao nhiêu chỉ biết trước đây mỗi vụ trồng 1,5kg ngô giống, đến vụ thu hoạch bán được khoảng 1 triệu đồng, còn từ khi trồng dong riềng, năm nào giá xuống thấp cũng thu được 4 triệu đồng. Riêng năm nay dong riềng vừa được mùa vừa được giá, dù thu hoạch chưa xong nhưng gia đình đã thu được hơn 8 triệu đồng, ước tính thu hoạch xong sẽ được khoảng gần 10 triệu đồng.

Theo kinh nghiệm của ông Toàn, trồng dong riềng năm đầu, đất mới không phải bón phân nhưng củ dong vẫn to. Đến năm thứ hai trở đi, đất cằn nên mỗi gốc dong riềng phải lót một lượng phân lân để cây phát triển tốt, cho củ to hơn. Từ thành công của ông Toàn, người dân trong thôn Lũng Pảng đã làm theo trồng được hàng chục hécta giống dong riềng, qua đó giúp cho nhiều hộ gia đình có việc làm, thu nhập, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của thôn. Từ những kết quả này mà cuộc sống bà con trong thôn Lủng Páng được nâng lên, tỷ lệ hộ nghèo trong thôn giảm nhanh, nhiều hộ thu nhập trên 50 triệu đồng/năm, có nhà khang trang, mua sắm được đầy đủ tiện nghi sinh hoạt...

Cây dong riềng tại xã Côn Minh, tỉnh Bắc Kạn	Ảnh: Khánh Duy

Tỉnh Bắc Kạn xác định dong riềng là cây xóa nghèo, nên những hộ đăng ký trồng sẽ được hỗ trợ tiền mua giống, riêng hộ nghèo thì được cấp miễn phí giống. Tuy nhiên, chi phí mua phân bón, công làm đất và chăm sóc, phun thuốc trừ sâu... là những khoản lớn, các hộ trồng dong riềng phải tự vay mượn đầu tư. Phó Trưởng Phòng NN - PTNT huyện Na Rì Phạm Ngọc Thịnh cho biết: Năm 2015 huyện trồng được 502,9ha dong riềng, đạt 84% kế hoạch. Trong đó, các địa phương có diện tích trồng dong riềng đạt cao như xã Côn Minh, Lam Sơn và Cư Lễ….

Qua khảo sát tại một số cơ sở chế biến dong riềng tại xã Côn Minh, hiện nay giá thu mua củ dong riềng dao động từ 1.800 đến 2.000 đồng/kg. Đánh giá hiệu quả của cây dong riềng thì đây vẫn là một loại cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao, là cây trồng phù hợp với trình độ canh tác của người dân và là cây trồng không quá kén đất, thích hợp với nhiều loại đất. Theo đó, người dân chỉ cần trồng 1.000m2  thì có thể có thu nhập từ 10 - 15 triệu đồng. Nhờ đó, đời sống bà con dân tộc nơi đây được cải thiện, thoát được cảnh thiếu ăn thiếu mặc, không còn quá phụ thuộc vào cây ngô như trước.

Đầu ra bền vững cho sản phẩm

Với lợi thế điều kiện thổ nhưỡng phù hợp nên thời gian qua, cây dong riềng đã được người dân Bắc Kạn tích cực trồng, mở rộng diện tích và đem lại hiệu quả kinh tế nhất định. Năm 2015, diện tích trồng cây dong riềng của toàn tỉnh đạt là 720ha, bằng 72% kế hoạch, năng suất trung bình đạt 616tạ/ha, cơ cấu giống chủ yếu là giống DR1 chiếm trên 90%. Giá trị thu được trên một đơn vị diện tích đạt từ 90 - 130 triệu đồng/ha. Hiện toàn tỉnh Bắc Kạn có 31 cơ sở hoạt động chế biến dong riềng với công suất chế biến tinh bột 497 tấn củ/ngày, công suất chế biến miến là 14,77 tấn/ngày. Sản phẩm tinh bột và miến dong được nhiều thị trường đón nhận. Một số sản phẩm đã có thương hiệu như: Miến dong Nhất Thiện, Miến dong Tân Sơn, Miến dong Triệu Thị Tá.

Tuy nhiên, theo Phó Giám đốc Sở NN - PTNT tỉnh Bắc Kạn Nguyễn Đình Điệp, hiện năng suất cây dong riềng vẫn chưa cao, thiếu tính ổn định, chưa tương xứng với tiềm năng của giống. Nguyên nhân do nông dân gieo trồng còn mang tính chất tự phát, mới chỉ quan tâm tới số lượng, chưa quan tâm đến năng suất, chất lượng nên khó kiểm soát. Đặc biệt công tác chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh còn kém. Sự phối hợp giữa nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp và hộ nông dân chưa chặt chẽ và hiệu quả; chính quyền ở một số cơ sở chưa quyết liệt trong việc chỉ đạo, tuyên truyền vận động người dân chuyển đổi, phát triển và mở rộng diện tích trồng…

Được đánh giá là cây trồng có hiệu quả kinh tế và phù hợp với điều kiện tự nhiên của tỉnh. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Kạn Đỗ Thị Minh Hoa cho biết thời gian tới, Bắc Kạn sẽ tiếp tục quan tâm tạo điều kiện để loại cây trồng này phát triển; chỉ đạo các địa phương, các ngành phối hợp với các doanh nghiệp rà soát lại diện tích, xây dựng kế hoạch sản xuất, thu mua, chế biến dong riềng; đồng thời yêu cầu các cơ sở chế biến, doanh nghiệp đăng ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm với người dân để bà con yên tâm sản xuất. Các địa phương tập trung tuyên truyền, vận động nông dân về chủ trương, định hướng của tỉnh về phát triển sản xuất cây dong riềng thành sản phẩm hàng hóa giai đoạn 2016 - 2020. Ngành khoa học và công nghệ tỉnh Bắc Kạn quan tâm nghiên cứu sáng chế các công cụ hỗ trợ việc thu hoạch dong riềng để giảm bớt công thu hoạch…