Cao Bằng đồng lòng đẩy lùi tảo hôn từ mỗi bản làng

Đưa thông tin đến từng gia đình

Ở những bản làng vùng cao Cao Bằng, nơi phong tục, tập quán được lưu truyền qua nhiều thế hệ, thay đổi quan niệm về hôn nhân là quá trình đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ. Đã có thời điểm, việc con gái lấy chồng từ tuổi mười sáu, mười bảy, thậm chí sớm hơn, vẫn được một bộ phận người dân xem là chuyện bình thường. Quan niệm “đến tuổi thì lấy chồng”, “nhà trai sang hỏi thì gả” khiến không ít trẻ em gái đứng trước nguy cơ dang dở việc học, sớm gánh vác trách nhiệm gia đình khi chưa đủ trưởng thành.

Để thay đổi thực trạng này, công tác tuyên truyền tại Cao Bằng được triển khai từ cấp tỉnh đến cơ sở, hướng đến những nhóm có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định kết hôn của thanh thiếu niên. Bên cạnh việc phổ biến quy định pháp luật, các hoạt động còn tập trung phân tích hệ lụy của tảo hôn đối với sức khỏe, việc học tập, cơ hội phát triển và đời sống kinh tế của mỗi gia đình.

Tại xóm Đoàn Kết, xã Thanh Long, chị Bàn Mùi Nhậy cho biết, thời gian qua, xóm và xã đã phối hợp tổ chức nhiều buổi tuyên truyền, tập huấn tại nhà văn hóa. Nội dung tập trung vận động các gia đình không để con em bỏ học, kết hôn sớm và bảo đảm trẻ đến trường đúng độ tuổi. Người dân không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn tích cực tham gia tuyên truyền trong cộng đồng.

Từ những buổi sinh hoạt tại thôn xóm đến các cuộc vận động trực tiếp tại hộ gia đình, thông điệp về hôn nhân đúng độ tuổi và quyền được học tập của trẻ em được truyền tải bằng hình thức gần gũi, phù hợp với điều kiện thực tế. Cách làm này góp phần đưa nội dung chính sách đến gần hơn với người dân, từng bước chuyển từ nhận thức sang hành động.

Giai đoạn 2021 - 2025, Cao Bằng triển khai Đề án giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại 161 xã, thị trấn. Các hoạt động được tổ chức đa dạng, hướng đến thanh thiếu niên dân tộc thiểu số, phụ huynh, học sinh các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú, cán bộ cơ sở và người có uy tín.

Năm 2021, tỉnh tổ chức 8 hội nghị tập huấn cho gần 500 lượt cán bộ làm công tác dân tộc; triển khai hơn 2.500 cuộc tuyên truyền trực tiếp tại thôn, bản, thu hút hơn 31.000 lượt người tham gia. Công tác truyền thông cũng được thực hiện thông qua báo chí, phát thanh, truyền hình và hệ thống pano tại các địa bàn.

Từ năm 2022, Đề án được tích hợp vào Tiểu dự án 2, Dự án 9 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tạo điều kiện triển khai các hoạt động tuyên truyền, can thiệp tại cơ sở.

Trang bị kiến thức cho thế hệ trẻ

Một trong những hướng triển khai đáng chú ý là đưa nội dung phòng, chống tảo hôn vào trường học. Thông qua các buổi sinh hoạt ngoại khóa với chủ đề “Nói không với tảo hôn”, học sinh được cung cấp kiến thức pháp luật, hiểu rõ hơn những hệ lụy của kết hôn sớm và quyền được học tập, phát triển của bản thân; em Hoàng Thị Phượng, học sinh lớp 9A, Trường THCS Lý Bôn, xã Lý Bôn nhận thức sâu sắc rằng tảo hôn có thể khiến trẻ mất cơ hội tiếp tục học tập, theo đuổi ước mơ; trong khi hôn nhân cận huyết có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của con cái.

Nhận thức của học sinh có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa tảo hôn. Tuy nhiên, để kiến thức được chuyển hóa thành hành vi, cần có sự đồng hành của gia đình, nhà trường và cộng đồng. Bởi quyết định hôn nhân ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ chịu tác động từ suy nghĩ của người trẻ mà còn gắn với quan niệm của cha mẹ, dòng họ và môi trường sống. Vì vậy, công tác tuyên truyền cần tiếp tục hướng đến phụ huynh, người có uy tín và các lực lượng tại cơ sở; giúp mỗi gia đình hiểu rõ trách nhiệm bảo vệ quyền học tập, sự phát triển và tương lai của con em mình.

Thực tế tại Cao Bằng cho thấy, thay đổi nhận thức là quá trình lâu dài, bền bỉ. Những buổi vận động trực tiếp, hoạt động ngoại khóa và sự tham gia của các tổ chức tại địa phương cần được duy trì thường xuyên, nhất là ở những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Từ việc giúp người dân hiểu quy định pháp luật đến khuyến khích mỗi gia đình chủ động thay đổi hành vi, mục tiêu cuối là hình thành nhận thức tự giác trong cộng đồng. Khi kết hôn đúng độ tuổi, tiếp tục học tập và chủ động lựa chọn tương lai trở thành những giá trị được coi trọng, công tác phòng, chống tảo hôn mới có thể tạo nền tảng bền vững.

Nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng những chuyển biến trong nhận thức của người dân, những năm gần đây, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết tại Cao Bằng từng bước được kiềm chế, đẩy lùi. Theo thống kê của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh, giai đoạn 2021 - 2025, số cặp tảo hôn giảm từ 261 xuống còn 36, tương đương giảm 225 cặp. Trong 9 tháng năm 2026, toàn tỉnh ghi nhận 16 cặp tảo hôn.

Những con số này cho thấy nỗ lực phòng ngừa, giảm thiểu tảo hôn đã đạt kết quả tích cực, dù việc duy trì chuyển biến bền vững vẫn đòi hỏi sự kiên trì trong tuyên truyền, vận động và thay đổi nhận thức tại cộng đồng.

Dẫu vậy, nguy cơ tái diễn vẫn hiện hữu ở những nơi điều kiện kinh tế còn hạn chế, việc tiếp cận thông tin chưa đồng đều và một số tập quán tồn tại lâu đời. Điều đó đòi hỏi công tác tuyên truyền cần tiếp tục được duy trì, đẩy mạnh, mà còn phải thường xuyên đổi mới cách tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng.