Cân nhắc cơ chế nghị quyết điều chỉnh các quy định của luật

Không thể lấy một cơ chế đặc thù thành tiền lệ áp dụng lâu dài

Đánh giá cao các nội dung của dự thảo Luật Văn bản quy phạm pháp luật, song với cơ chế cho phép ban hành nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ để điều chỉnh quy định của luật, ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà cho rằng đây là một cơ chế rất đặc biệt bởi không chỉ rút ngắn quy trình ban hành văn bản mà còn cho phép một cơ quan ban hành văn bản để sửa đổi quy định của luật do Quốc hội thông qua, do đó phải cân nhắc thật kỹ về sự cần thiết cũng như cơ quan được giao thẩm quyền.

Theo đại biểu, pháp luật hiện hành đã có sẵn các cơ chế để xử lý những tình huống cấp bách như trình tự, thủ tục đặc biệt, thủ tục rút gọn hay các cơ chế xử lý trong trường hợp đặc biệt theo Luật Tổ chức Chính phủ, pháp luật về tình trạng khẩn cấp. Khi cần thiết, Quốc hội cũng có thể họp bất thường để xem xét, quyết định. Do đó, cơ quan soạn thảo cần làm rõ những tình huống nào mà các cơ chế hiện hành không thể xử lý được để làm căn cứ thuyết phục cho việc thiết lập thêm một cơ chế đặc biệt như đề xuất.

Phân tích hai tiền lệ được cơ quan soạn thảo viện dẫn, đại biểu cho rằng chưa thực sự thuyết phục. Cụ thể, Nghị quyết số 30/2021/QH15 được Quốc hội ban hành theo trình tự, thủ tục đặc biệt tương tự cơ chế tại Điều 58 của dự thảo Luật, còn việc Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành văn bản triển khai các biện pháp theo Nghị quyết số 30/2021/QH15 là tương tự cơ chế hiện hành tại Luật Tổ chức Chính phủ, pháp luật về tình trạng khẩn cấp. Đối với Nghị quyết số 206/2025/QH15, đây là cơ chế đặc biệt được Quốc hội cho phép để xử lý khối lượng lớn điểm nghẽn về thể chế liên quan đến nhiều văn bản pháp luật trong thời gian ngắn; đến nay các điểm nghẽn cơ bản đã được tháo gỡ nên không thể lấy một cơ chế đặc thù trong giai đoạn nhất định làm tiền lệ hình thành cơ chế áp dụng thường xuyên, lâu dài.

Mặt khác, xét trong sự tương quan với cơ chế xử lý trong tình trạng khẩn cấp, nếu tình huống đặc biệt nghiêm trọng đến mức phải ban bố tình trạng khẩn cấp thì việc ban hành văn bản vẫn được thực hiện theo đúng thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, kể cả khâu thẩm định, thẩm tra. Trong khi đó, với cơ chế đang đề xuất, dù chưa đến mức ban bố tình trạng khẩn cấp lại cho phép cơ quan trình luật ban hành văn bản để sửa đổi luật, làm cho mức độ can thiệp vào quy định của luật lớn hơn dù điều kiện áp dụng chưa hẳn nghiêm trọng hơn.

Trường hợp sau khi cân nhắc vẫn thấy cần thiết phải có cơ chế này, đại biểu đề nghị giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định ban hành nghị quyết điều chỉnh tạm thời một số quy định của luật thay vì giao Chính phủ để bảo đảm nhanh gọn, rõ trách nhiệm, phù hợp với thẩm quyền làm luật, sửa đổi luật của Quốc hội theo Điều 70 Hiến pháp.

Xóa bỏ quy định ưu tiên áp dụng luật, khắc phục tình trạng chờ hướng dẫn

Thảo luận về nguyên tắc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật tại Điều 71, ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà nhận định quy định tại khoản 3 Điều 71 về trường hợp ưu tiên áp dụng nghị quyết của Chính phủ đã cho phép văn bản hiệu lực ở bậc 4 có hiệu lực pháp lý cao hơn luật ở bậc 2. Quy định như vậy dẫn đến sự mâu thuẫn trực tiếp với nguyên tắc thứ bậc pháp lý đã được xác lập tại Điều 4 của dự thảo.

Bên cạnh đó, nguyên tắc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật tại Điều 71 vẫn còn mang tính định tính, mâu thuẫn, khó xác định khi quy định ưu tiên áp dụng văn bản điều chỉnh trực tiếp, cụ thể hơn, đồng thời giao trách nhiệm cho người thực thi tự đánh giá, lựa chọn văn bản để áp dụng. Trong thực tế, chủ thể ban hành thường khẳng định văn bản của mình là trực tiếp nhất, cụ thể hơn trong khi quy định giữa các lĩnh vực pháp luật vẫn còn xung đột, mâu thuẫn. Đặc biệt, sự xung đột giữa các thông tư thường xuyên xảy ra do các bộ ban hành độc lập, đều cho rằng mình quản lý chuyên ngành trực tiếp nên rất khó xác định văn bản nào là trực tiếp nhất, cụ thể hơn.

Hệ quả của quy định chưa rõ ràng này khiến doanh nghiệp, địa phương lúng túng trong quá trình tổ chức thực hiện. Đội ngũ cán bộ thực thi vì lo ngại rủi ro pháp lý nên không dám quyết định, làm phát sinh tình trạng đùn đẩy, phải xin ý kiến qua lại giữa các cơ quan, đẩy doanh nghiệp cùng địa phương vào cảnh phải chờ hướng dẫn.

Ngoài ra, quy định tại khoản 4 Điều 71 của dự thảo cũng chưa xử lý triệt để được thực trạng thời gian qua là luật nào khi ban hành cũng tự quy định điều khoản ưu tiên áp dụng luật của mình.

Để tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch của hệ thống pháp luật, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, chỉnh lý các nguyên tắc tại Điều 71 thật rõ ràng, khả thi, đồng thời kiên quyết xóa bỏ các điều khoản tự quy định ưu tiên áp dụng trong các luật chuyên ngành.