Cần luật hóa quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật ở địa phương

Phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND và UBND cấp tỉnh

Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang tán thành hướng tiếp thu, giải trình của Bộ Tư pháp về cơ chế Chính phủ ban hành nghị quyết điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được.

Theo đại biểu, dự thảo Luật đã thiết kế cơ chế kiểm soát chặt chẽ, từ khâu xem xét đề xuất, thẩm định, thẩm tra đến theo dõi kết quả thực hiện và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. "Đây là hướng tiếp cận cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu xử lý kịp thời những tình huống cấp bách, đồng thời bảo đảm vai trò của Quốc hội, tính ổn định của hệ thống pháp luật và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp", đại biểu nhấn mạnh.

Góp ý về thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh tại Điều 22 của dự thảo Luật, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang cho biết, thực tiễn cho thấy một số địa phương còn lúng túng trong việc xác định thẩm quyền quy định những vấn đề chưa được văn bản cấp trên giao; phân biệt giữa việc cụ thể hóa văn bản của Trung ương với việc đặt ra quy định mới; xác định thẩm quyền ban hành chính sách đặc thù phù hợp với khả năng cân đối ngân sách. Trong đó, vấn đề nổi lên là ranh giới thẩm quyền giữa HĐND và UBND cấp tỉnh.

Theo đại biểu, những vướng mắc này xuất phát từ tính chất phức tạp, đan xen của một số lĩnh vực chuyên ngành; năng lực của đội ngũ cán bộ tham mưu và việc các quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành chưa thực sự rõ ràng, cụ thể về vấn đề này.

Dẫn quy định tại Điều 21 của Luật hiện hành, đại biểu cho biết, cả HĐND và UBND cấp tỉnh đều có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật đối với những nội dung liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách, tổ chức thi hành pháp luật, phân cấp và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp. Tuy nhiên, việc phân định cụ thể thẩm quyền giữa hai cơ quan, nhất là đối với chính sách đặc thù, vẫn cần được làm rõ.

Bên cạnh đó, một số văn bản của Trung ương giao thẩm quyền cho “chính quyền địa phương” hoặc quy định “địa phương căn cứ tình hình thực tế để quy định” nhưng không xác định cụ thể chủ thể thực hiện là HĐND hay UBND. Theo đại biểu, Điều 22 của dự thảo Luật về cơ bản vẫn giữ nguyên các quy định tại Điều 21 của Luật hiện hành.

Để tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, thuận lợi cho chính quyền cấp tỉnh trong ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu đề nghị bổ sung khái niệm, tiêu chí xác định biện pháp đặc thù; phân định rõ hơn thẩm quyền giữa HĐND và UBND cấp tỉnh, bảo đảm thống nhất với các quy định về phân quyền, phân cấp trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các luật chuyên ngành có liên quan... Đồng thời, đại biểu đề nghị xác lập nguyên tắc yêu cầu các luật chuyên ngành khi giao thẩm quyền quy định chi tiết phải xác định rõ chủ thể thực hiện là HĐND hay UBND.

Đối với trường hợp văn bản cấp trên giao thẩm quyền chung, đại biểu đề xuất bổ sung nguyên tắc phân định theo hướng: HĐND quy định về cơ chế, chính sách; phân bổ, sử dụng ngân sách địa phương; tổ chức bộ máy, biên chế; những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của cá nhân, tổ chức trên địa bàn. UBND quy định các nội dung mang tính tổ chức thực hiện, điều hành tại địa phương.

Bảo đảm dân chủ, kiểm soát quyền lực trong xây dựng văn bản

Đối với việc giao Chính phủ quy định trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương tại Điều 48 của dự thảo Luật, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang cho biết, quy định này về cơ bản kế thừa Điều 45 của Luật hiện hành.

Theo đại biểu, việc giao Chính phủ quy định quy trình có ưu điểm là tạo sự linh hoạt, thuận lợi cho việc đơn giản hóa thủ tục và kịp thời điều chỉnh phù hợp với thực tiễn. Quy định này đã phát huy tác dụng trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, khi mô hình đã đi vào hoạt động ổn định, cần cân nhắc phạm vi giao quyền.

Lý giải đề xuất này, đại biểu chỉ rõ, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động xây dựng, ban hành văn bản ở cả Trung ương và địa phương. Nếu luật quy định tương đối cụ thể quy trình xây dựng văn bản ở Trung ương nhưng không xác lập những công đoạn cốt lõi của quy trình xây dựng văn bản ở địa phương thì chưa bảo đảm tính cân đối của một đạo luật.

Mặt khác, HĐND tỉnh là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Theo đại biểu, việc giao Chính phủ quy định toàn bộ quy trình ban hành nghị quyết của HĐND tỉnh là chưa phù hợp, cần cân nhắc trong mối quan hệ với thẩm quyền hướng dẫn của Ủy ban Thường vụ Quốc hội được đại biểu viện dẫn tại Điều 55 của Luật Tổ chức Quốc hội.

“

Quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật không đơn thuần là những thủ tục mang tính kỹ thuật mà còn là cơ chế bảo đảm quyền lực nhà nước được thực hiện đúng pháp luật, dân chủ, công khai, minh bạch; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Không có lý gì quy trình đấu thầu một dự án, đấu giá một lô đất thì luật định; trong khi đó, quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quyết định quyền và nghĩa vụ của hàng vạn, hàng triệu người thì lại không luật định.

ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An)

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị Quốc hội xem xét quy định trực tiếp trong luật những nguyên tắc, công đoạn cốt lõi, bắt buộc của quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật ở địa phương nhằm bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, kiểm soát quyền lực và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Trong đó, các công đoạn cần được luật định gồm lập chương trình xây dựng văn bản, lấy ý kiến đối tượng chịu sự tác động, thẩm định, thẩm tra; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết những vấn đề cần thiết để tổ chức thực hiện.

Liên quan đến trình tự, thủ tục rút gọn tại Điều 53 của dự thảo Luật, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang tán thành việc quy định 7 trường hợp được phép áp dụng. Tuy nhiên, tại điểm c khoản 1, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn để loại trừ trường hợp đã có văn bản quy phạm pháp luật cấp trên nhưng địa phương chậm xây dựng văn bản sửa đổi, bổ sung, thay thế mà vẫn áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn; không để trình tự, thủ tục này trở thành giải pháp khắc phục tình trạng chậm trễ trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

Đối với khoản 2 Điều 53, đại biểu đề nghị bổ sung quy định cho phép trường hợp bãi bỏ một phần văn bản quy phạm pháp luật mà không đặt ra chính sách mới được áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn mà không phải thực hiện thủ tục đề nghị.

Đại biểu cũng kiến nghị tiếp tục rà soát các luật có quy định dẫn chiếu đến Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nhất là những quy định liên quan đến tên luật, thẩm quyền, trình tự, thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật, để có phương án sửa đổi hoặc quy định chuyển tiếp phù hợp, bảo đảm tính đồng bộ, tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình tổ chức thi hành.