Cần cơ chế quản lý xuyên suốt về an toàn thực phẩm

Nhiều vấn đề đặt ra từ thực tiễn quản lý

Hà Nội là địa phương có quy mô dân số lớn, nhu cầu tiêu dùng cao với mạng lưới cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm đa dạng. Theo số liệu thống kê đến đầu năm 2026, toàn Thành phố có trên 81.903 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, bao gồm 9.038 cơ sở sản xuất, 22.349 cơ sở kinh doanh, 42.238 cơ sở dịch vụ ăn uống và 8.278 cơ sở thức ăn đường phố. Đáng chú ý, sản xuất thực phẩm tại chỗ mới đáp ứng khoảng 60% nhu cầu tiêu dùng, lượng còn lại được nhập khẩu hoặc cung ứng từ các địa phương khác qua nhiều khâu trung gian.

Từ ngày 13/1 đến ngày 6/2/2026, Đoàn giám sát Ban Văn hóa – Xã hội HĐND thành phố đã thực tế tại các cơ sở và làm việc với nhiều địa phương, như: Hà Đông, Hoàn Kiếm, Tây Hồ, Chương Dương... để đánh giá việc chấp hành pháp luật về ATTP. Kết quả cho thấy, dù thành phố đã ban hành Quyết định số 53/2025/QĐ-UBND phân công, phân cấp quản lý song quá trình triển khai thực tế vẫn ghi nhận những hạn chế cả khách quan lẫn chủ quan.

Mô hình quản lý hiện nay vẫn chủ yếu thực hiện theo ngành và lĩnh vực, trong khi chuỗi thực phẩm có tính liên thông. Điều này dẫn đến tình trạng chồng chéo tại các nhóm sản phẩm giao thoa, nhất là ở những cơ sở vừa sản xuất, vừa kinh doanh nhiều nhóm sản phẩm thuộc phạm vi quản lý của nhiều ngành khác nhau. Cơ chế phối hợp liên ngành trong thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm chưa thực sự đồng bộ; thiếu đầu mối điều phối thống nhất và chưa có hệ thống dữ liệu ATTP dùng chung cho toàn thành phố.

Tại cấp cơ sở, đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác ATTP còn rất mỏng; áp lực từ đối tượng quản lý thường xuyên biến động khiến việc triển khai nhiệm vụ tại phường, xã gặp nhiều khó khăn. Thêm vào đó, các loại hình kinh doanh mới như thương mại điện tử và ứng dụng giao hàng phát triển nhanh song khung pháp lý cũng như công cụ giám sát chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho công tác hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc…

Nâng cao năng lực thực thi

Trên cơ sở nhận diện các khó khăn, Báo cáo kết quả giám sát kiến nghị, Quốc hội, Chính phủ, kiến nghị sớm sửa đổi, bổ sung Luật An toàn thực phẩm theo hướng bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất giao một cơ quan chịu trách nhiệm chính về công tác ATTP từ Trung ương đến địa phương. Đồng thời, cần nghiên cứu các quy định về chế tài xử lý đối với cơ sở không thuộc diện cấp giấy chứng nhận nhưng không thực hiện cam kết bảo đảm ATTP.

Một kiến nghị quan trọng khác là xem xét tăng nặng mức xử phạt vi phạm để bảo đảm tính răn đe, thậm chí cấm sản xuất, kinh doanh vĩnh viễn nếu cơ sở tái phạm nhiều lần hoặc không chấp hành các biện pháp xử phạt. Về mặt nhân sự, kiến nghị giám sát đề xuất bổ sung chức danh công chức chuyên trách quản lý ATTP tại cấp xã, phường thay vì chỉ dựa vào cán bộ kiêm nhiệm như hiện nay.

Đối với các Bộ Y tế, Công thương, Nông nghiệp và Môi trường, kiến nghị giám sát đề xuất cần sớm ban hành đầy đủ các Quy chuẩn kỹ thuật (QCVN) và Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) cho các nhóm thực phẩm thuộc phạm vi quản lý. Các Bộ cần tham mưu sửa đổi các quy định để chuyển mạnh từ hoạt động "tiền kiểm" (cấp giấy chứng nhận) sang "hậu kiểm" về chất lượng sản phẩm lưu thông trên thị trường. Việc xây dựng và triển khai hệ thống thông tin dữ liệu quốc gia về ATTP liên thông giữa các cấp là yêu cầu cấp thiết phục vụ công tác giám sát.

Đối với UBND thành phố Hà Nội, kiến nghị chỉ đạo các sở, ngành rà soát, sửa đổi phân cấp quản lý tại Quyết định 53/2025/QĐ-UBND phù hợp với thực tiễn, phân định rõ trách nhiệm và khắc phục tình trạng chồng chéo. Thành phố cần đầu tư nguồn lực, trang thiết bị hiện đại phục vụ kiểm tra, giám sát chất lượng và bố trí nguồn ngân sách chi thường xuyên hàng năm cho công tác ATTP, nhất là cấp xã. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng chế độ phụ cấp cho cán bộ làm công tác này tại địa phương để nâng cao trách nhiệm thực thi nhiệm vụ.

Nội dung kiến nghị giám sát cũng nhấn mạnh về yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác quản lý. Theo đó, Sở Y tế cần chủ trì phối hợp rà soát, tham mưu sửa đổi quy định phân cấp quản lý và tăng cường giám sát bếp ăn tập thể, trường học. Sở Nông nghiệp và Môi trường có giải pháp đẩy nhanh lộ trình chấm dứt hoạt động giết mổ gia súc, gia cầm nhỏ lẻ, không phép trong khu dân cư và tăng cường truy xuất nguồn gốc rau củ quả. Sở Công Thương có nhiệm vụ tập trung xử lý dứt điểm các "chợ cóc", chợ tạm, điểm kinh doanh tự phát…

Các xã, phường cần tăng cường kiểm tra định kỳ và đột xuất theo phản ánh của người dân. Các địa phương cần công khai danh sách cơ sở đủ điều kiện và cơ sở vi phạm ATTP trên các phương tiện thông tin đại chúng để người dân nắm bắt và lựa chọn. Việc huy động vai trò của cộng đồng trong việc phát hiện, tố giác các hành vi vi phạm cũng là một giải pháp được chú trọng nhằm tạo dư luận xã hội lên án các sản phẩm không bảo đảm an toàn.