Cải cách giá điện phải gắn với bảo đảm an sinh

Phân biệt rõ cơ chế hình thành giá điện với chính sách hỗ trợ an sinh

Đại biểu Lê Hữu Trí tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực nhằm hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường điện cạnh tranh, thu hút nguồn lực đầu tư và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Về cơ chế giá điện, đại biểu cho rằng, cùng với nguyên tắc tính đúng, tính đủ, cần làm rõ cách kiểm soát chi phí, trách nhiệm của các bên và việc bảo vệ quyền lợi người sử dụng điện.

Đối với cơ cấu biểu giá, đại biểu đồng tình với định hướng giảm dần, tiến tới xóa bỏ bù chéo giữa các nhóm khách hàng theo lộ trình phù hợp. Tuy nhiên, điện là nhu cầu thiết yếu. Những thay đổi về biểu giá đều tác động trực tiếp đến người dân, nhất là hộ nghèo, người thu nhập thấp, công nhân thuê nhà và các gia đình có nhu cầu sử dụng điện thiết yếu lớn.

Vì vậy, đại biểu đề nghị trước khi thực hiện những thay đổi lớn về biểu giá và bù chéo, Chính phủ cần đánh giá cụ thể tác động đối với từng nhóm khách hàng; xác định rõ nhóm nào có thể phải trả thêm, mức tăng ra sao và khả năng thích ứng như thế nào.

Theo đại biểu, cần phân biệt rõ cơ chế hình thành giá điện với chính sách hỗ trợ an sinh. Đối với hộ nghèo, hộ chính sách và các đối tượng khó khăn, phải xác định cụ thể tiêu chí thụ hưởng, mức hỗ trợ, nguồn kinh phí, cơ quan chịu trách nhiệm và phương thức chi trả.

Chính sách hỗ trợ phải có nguồn lực bảo đảm, đến đúng đối tượng và được thực hiện kịp thời. Không để cơ chế giá thay đổi trước, trong khi hỗ trợ còn thiếu kinh phí hoặc chậm đi vào cuộc sống.

Đại biểu cũng đề nghị phát triển thị trường điện cạnh tranh phải đi đôi với kiểm soát những khâu mang tính độc quyền tự nhiên. Không thể mặc nhiên cho rằng mở rộng cơ chế thị trường thì giá điện sẽ tự động hợp lý và quyền lợi người tiêu dùng được bảo đảm. Cần làm rõ trách nhiệm kiểm soát chi phí tại các khâu này, ngăn ngừa việc tính trùng, phân bổ không hợp lý hoặc chuyển những khoản thiếu căn cứ sang khách hàng.

Kiểm soát chi phí, bảo đảm điều chỉnh giá hai chiều

Về nguyên tắc hình thành giá, đại biểu Lê Hữu Trí đồng tình với việc bảo đảm thu hồi chi phí hợp lý, hợp lệ và lợi nhuận phù hợp để tạo nguồn lực đầu tư phát triển ngành điện. Tuy nhiên, cần phân biệt chi phí hợp lý được tính vào giá với toàn bộ chi phí thực tế doanh nghiệp đã bỏ ra.

Theo đại biểu, nếu thiếu tiêu chí kiểm soát cụ thể, những khoản phát sinh do quản lý yếu kém, đầu tư kém hiệu quả, chậm tiến độ hoặc sử dụng vốn không hợp lý cũng có thể được đề nghị đưa vào giá điện. Cuối cùng, người dân và doanh nghiệp sử dụng điện phải gánh chịu.

Đại biểu đề nghị chi phí được tính vào giá phải có căn cứ pháp lý, phục vụ hoạt động điện lực, được kiểm tra, kiểm toán theo quy định và gắn với hiệu quả đầu tư. Những khoản bất hợp lý, thất thoát, lãng phí hoặc phát sinh do lỗi chủ quan của doanh nghiệp không được mặc nhiên chuyển vào giá điện.

Cùng với đó, cần xác định rõ trách nhiệm của đơn vị điện lực và cơ quan quản lý trong thẩm định, kiểm tra, công khai chi phí. Bảo đảm doanh nghiệp thu hồi chi phí hợp lý không đồng nghĩa với việc Nhà nước phải bảo đảm mọi khoản đầu tư đều có lãi hoặc người tiêu dùng phải chia sẻ mọi rủi ro kinh doanh.

Đối với cơ chế điều chỉnh giá, đại biểu đề nghị bảo đảm tính hai chiều. Khi các yếu tố đầu vào làm tăng chi phí hợp lý thì có cơ sở xem xét tăng giá; khi những yếu tố này giảm, làm giảm chi phí tương ứng thì cũng phải kịp thời xem xét giảm giá. Không để người dân chỉ cảm nhận rõ chiều tăng mà khó nhận biết lợi ích khi chi phí đầu vào giảm.

Việc công khai thông tin cần bao gồm các thành phần chi phí chủ yếu, căn cứ tính toán, kết quả kiểm tra, kiểm toán và tác động đối với từng nhóm khách hàng, thay vì chỉ công bố mức tăng hoặc giảm giá bình quân. Với những khoản chưa đủ căn cứ hoặc còn ý kiến khác nhau trong phương án giá, phải quy định rõ trách nhiệm giải trình.

Theo đại biểu Lê Hữu Trí, sửa đổi Luật Điện lực cần thiết lập cơ chế phân chia hợp lý lợi ích và trách nhiệm giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng điện. Doanh nghiệp cần có động lực đầu tư, người dân phải được bảo vệ; mọi khoản chi phí đưa vào giá đều phải có căn cứ, được kiểm soát và có thể giải trình.