Biến nhà, đất dôi dư thành nguồn lực phát triển

Đáng chú ý, một nguồn lực cơ sở vật chất quy mô lớn đang được chuyển đổi công năng để ưu tiên phục vụ các dịch vụ công thiết yếu cho người dân. Trong số này, có 3.015 cơ sở được bố trí cho giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở phục vụ y tế; 2.385 cơ sở được sử dụng cho các thiết chế văn hóa, thể thao và 626 cơ sở dành cho các mục đích công cộng khác; qua đó tiết kiệm được khoảng 30.000 tỷ đồng từ việc không phải bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Bên cạnh đó, nhiều địa phương đã tận dụng tốt cơ hội tái cấu trúc nguồn lực này để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đơn cử, tại Hải Phòng, nhiều quỹ đất sau sắp xếp được nghiên cứu để phục vụ hạ tầng công nghiệp, kho vận và dịch vụ cảng biển - những lĩnh vực đang là động lực tăng trưởng chủ lực của thành phố. Trong khi đó, Bắc Ninh tận dụng quá trình rà soát để tạo quỹ đất sạch cho phát triển công nghiệp và dịch vụ đô thị.

Nhiều quỹ đất nhỏ lẻ trước đây nay cũng đã được các địa phương gom thành các khu đất có quy mô lớn hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho quy hoạch tổng thể và khai thác hiệu quả hơn trong dài hạn. Đây là điều rất khó thực hiện trong mô hình quản lý cũ, khi tài sản công bị phân tán theo từng cấp hành chính, từng cơ quan quản lý riêng lẻ.

Cùng với những chuyển biến tích cực, quá trình xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư cũng đang đối mặt với không ít điểm nghẽn. Một số địa phương chưa hoàn thiện đầy đủ cơ chế phân cấp quản lý tài sản công, tiêu chuẩn định mức sử dụng tài sản hoặc phương án xử lý sau sắp xếp. Việc thiếu đồng bộ về quy hoạch, thủ tục đất đai cũng khiến tiến độ khai thác quỹ nhà, đất tại nhiều nơi còn chậm. Đặc biệt, ở không ít địa phương, việc xử lý tài sản dôi dư vẫn chủ yếu dừng ở khâu kiểm kê, lập phương án mà chưa thực sự gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội hoặc nhu cầu khai thác cụ thể.

Hiện cả nước vẫn còn 11.423 cơ sở nhà, đất dôi dư chuyển giao về địa phương chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa đưa vào khai thác triệt để. Các bộ, cơ quan trung ương cũng còn 702 cơ sở chưa xử lý xong. Đây là điều cần đặc biệt lưu ý, bởi nguy cơ lớn nhất hiện nay chính là sự lãng phí cơ hội phát triển. Một tòa nhà công, một khu đất công bỏ hoang nhiều năm không chỉ xuống cấp về giá trị tài sản, mà còn đồng nghĩa với việc địa phương đánh mất cơ hội mở rộng không gian phát triển đô thị, dịch vụ công hoặc tạo thêm nguồn thu cho ngân sách.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư. Tinh thần xuyên suốt của dự thảo là tăng phân cấp, rút ngắn thủ tục, đơn giản hóa quy trình nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc quản lý chặt chẽ tài sản công; đặt trọng tâm vào hiệu quả khai thác thực tế thay vì chỉ tập trung bảo toàn tài sản trên hồ sơ. Đây được kỳ vọng là bước tháo gỡ thể chế quan trọng giúp khơi thông mạnh mẽ nguồn lực tài sản công trong thời gian tới.

Để các cơ chế, chính sách đặc thù phát huy hiệu quả, điều quan trọng không chỉ là trao thêm thẩm quyền, mà còn phải gắn với trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát minh bạch. Bởi tài sản công, xét cho cùng, là nguồn lực của toàn xã hội. Nếu thiếu công khai, minh bạch và tiêu chí sử dụng rõ ràng, quá trình khai thác quỹ đất sau sắp xếp rất dễ phát sinh lợi ích cục bộ hoặc sử dụng kém hiệu quả. Nếu làm tốt, đây sẽ là nguồn lực quý giá để các địa phương nâng cao chất lượng sống của người dân, đồng thời mở ra không gian phát triển mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.