Bảo đảm xử lý tội phạm vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, thuyết phục

Tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng ngừa oan, sai, chống lạm quyền

Theo Tờ trình dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) do Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Hồ Đức Anh trình bày, việc xây dựng Bộ luật nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; đẩy mạnh cải cách tư pháp; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị tư pháp; bảo đảm yêu cầu phòng, chống tội phạm trong giai đoạn mới.

Đồng thời, thúc đẩy chuyển đổi số và hội nhập quốc tế trong tố tụng hình sự; hướng tới xây dựng nền tố tụng hình sự hiện đại, dân chủ, công khai, minh bạch, hiệu quả, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng ngừa oan, sai, chống lạm quyền và bảo đảm xử lý tội phạm vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, thuyết phục.

Việc sửa đổi bộ luật cũng nhằm đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng tiến bộ hơn, bảo đảm tăng cường tranh tụng, kiểm soát quyền lực chặt chẽ, bảo vệ tốt hơn quyền con người, quyền công dân; rà soát, kế thừa các quy định còn phù hợp, đang phát huy hiệu quả; sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ các quy định không còn phù hợp.

Bên cạnh đó, bổ sung các chế định, thủ tục tố tụng mới nhằm giải quyết vụ việc, vụ án nhanh chóng, kịp thời, tiết kiệm nguồn lực, chi phí tố tụng nhưng vẫn bảo đảm nghiêm minh, khách quan và nhân văn, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong tố tụng hình sự; xây dựng thủ tục tố tụng hiện đại, ứng dụng công nghệ số và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Để thực hiện mục đích và quán triệt các quan điểm chỉ đạo, phạm vi sửa đổi lần này được xác định là sửa đổi toàn diện.

Theo đó, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) quy định các nguyên tắc, trình tự, thủ tục tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và một số thủ tục thi hành án hình sự; nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng; nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng; quyền và nghĩa vụ của người tham gia tố tụng, cơ quan, tổ chức, cá nhân; khiếu nại, tố cáo và hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự.

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) với những lý do được nêu tại Tờ trình. Việc sửa đổi toàn diện Bộ luật nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, yêu cầu mới của Đảng và khắc phục những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.

Thường trực Ủy ban cũng nhận thấy, các nội dung của dự thảo Bộ luật đã thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng. Tuy nhiên, đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục rà soát, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các quan điểm, chủ trương, định hướng của Đảng đối với các quy định mới được bổ sung trong dự thảo Bộ luật.

Do nhiều quy định mới trong dự thảo Bộ luật liên quan trực tiếp đến các nguyên tắc Hiến định về quyền con người, quyền công dân, về tranh tụng, xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật..., nên Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục rà soát tổng thể để bảo đảm phù hợp với Hiến pháp; đồng thời, bổ sung kết quả tổng kết, đánh giá việc thực hiện các nghị quyết thí điểm có liên quan để làm cơ sở cho việc luật hóa trong dự thảo Bộ luật.

Quán triệt nghiêm túc yêu cầu cải cách tư pháp

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã khẩn trương, tích cực chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) trong thời gian ngắn với nhiều vấn đề mới theo tinh thần kết luận của Đảng.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội ghi nhận Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng Hội đồng Dân tộc, các cơ quan của Quốc hội đã tích cực khẩn trương phối hợp thẩm tra sơ bộ dự án Bộ luật, xây dựng Báo cáo thẩm tra sơ bộ đầy đủ, chi tiết, có căn cứ, chính kiến rõ ràng.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với các chính sách sửa đổi, bổ sung toàn diện Bộ luật; dù số điều sửa đổi, bổ sung không nhiều so với tổng số điều của Bộ luật nhưng vẫn là sửa đổi toàn diện vì có rất nhiều chính sách mới.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự án Bộ luật để trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất. Trong quá trình hoàn thiện, tiếp thu, chỉnh lý cần bám sát các nghị quyết, kết luận của Đảng để thể chế hóa trong dự thảo Bộ luật; nhất là kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật tại Thông báo kết luận số 01-TB/BCĐTW ngày 6/7/2026.

Trong quá trình thảo luận, nếu có vấn đề phát sinh thuộc thẩm quyền Bộ Chính trị thì phải báo cáo Bộ Chính trị; vấn đề nào đạt được sự đồng thuận thì sớm trình Quốc hội để bảo đảm đúng tiến độ, có chất lượng.

Cùng với đó, tiếp tục rà soát, bảo đảm quy định trong dự thảo Bộ luật phù hợp với điều ước quốc tế có liên quan, Hiến pháp năm 2013; quán triệt nghiêm túc yêu cầu cải cách tư pháp theo các nghị quyết, kết luận của Đảng.

Rà soát và phối hợp với Ban soạn thảo Bộ luật Hình sự, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự để bảo đảm tính thống nhất, phù hợp, đồng bộ giữa Bộ luật Tố tụng hình sự với các quy định mới của Bộ luật Hình sự và các luật có liên quan trong lĩnh vực tư pháp; rà soát kỹ lưỡng, toàn diện các điều khoản của dự thảo Bộ luật để bảo đảm tính đồng bộ, hợp lý, logic giữa các quy định bởi đây là một trong những bộ luật chủ chốt.

Đối với các nội dung cụ thể tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, các đại biểu gửi văn bản cho Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao để tiếp thu, nghiên cứu cụ thể và tiếp tục hoàn thiện dự thảo Bộ luật.

Trên cơ sở các ý kiến tại phiên họp, ý kiến thẩm tra của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao khẩn trương nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện bước đầu toàn bộ hồ sơ dự án Luật để gửi ĐBQH và Ủy ban Pháp luật và Tư pháp. Trong đó, lưu ý có Báo cáo tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến của Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Bộ Quốc phòng.

Đồng thời, giao Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tổ chức thẩm tra chính thức; hoàn thiện Báo cáo thẩm tra trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất.