Bảo đảm thống nhất chính sách bồi thường, tái định cư khi cải tạo chung cư

Làm rõ cơ sở pháp lý về bồi thường, tái định cư khi cải tạo chung cư

Góp ý về các quy định liên quan đến cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, ĐBQH Vũ Thị Lan Anh đề nghị rà soát sự thống nhất giữa Điều 108 và Điều 113 của dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), nhất là nguyên tắc bồi thường, bố trí tái định cư và xác định QSDĐ của các chủ sở hữu.

Theo đại biểu, khoản 3 Điều 108 quy định trường hợp theo quy hoạch được phê duyệt không tiếp tục xây dựng lại nhà chung cư, chủ sở hữu được bồi thường bằng tiền hoặc bố trí tái định cư tại địa điểm khác trên cùng địa bàn cấp xã. Nếu địa bàn cấp xã không có nhà ở phục vụ tái định cư thì được bố trí tại địa bàn cấp xã lân cận, trừ trường hợp chủ sở hữu không có nhu cầu.

Trong khi đó, điểm c khoản 5 Điều 113 quy định trường hợp không tiếp tục xây dựng lại nhà chung cư theo quy hoạch được phê duyệt, các chủ sở hữu được bồi thường giá trị QSDĐ theo tỷ lệ diện tích sử dụng chung, xác định theo quy định của pháp luật đất đai tại thời điểm thực hiện bồi thường.

Từ sự khác biệt trong cách quy định, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, chỉnh lý để làm rõ nguyên tắc bồi thường, bố trí tái định cư khi cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, bảo đảm thống nhất, đồng bộ giữa các chính sách có liên quan.

Bên cạnh đó, đại biểu Vũ Thị Lan Anh cho rằng, một số quy định tại Điều 113 cần được làm rõ hơn về cơ sở pháp lý. Cụ thể, điểm b khoản 5 đề cập cơ chế “chuyển giao quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất cho chủ thể khác”, trong khi điểm c khoản 5 quy định việc bồi thường theo tỷ lệ phần QSDĐ được xác định theo pháp luật đất đai.

Theo đại biểu, cơ chế “chuyển giao quyền và nghĩa vụ” chưa được xác định là một hình thức chuyển QSDĐ theo Luật Đất đai; việc “bàn giao lại đất cho Nhà nước” chưa gắn với căn cứ, trình tự, thủ tục thu hồi đất. Đồng thời, pháp luật đất đai chưa quy định cụ thể phương pháp xác định phần QSDĐ chung tương ứng với quyền sở hữu từng căn hộ khi phá dỡ, cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư.

Đối chiếu khoản 8 Điều 3 dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu cho biết, các hình thức chuyển QSDĐ được quy định gồm chuyển đổi, chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho và góp vốn bằng QSDĐ. Tuy nhiên, dự thảo chưa quy định cụ thể về chế độ sử dụng đất xây dựng nhà chung cư và cách xác định phần QSDĐ của từng chủ sở hữu căn hộ.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ hình thức chuyển QSDĐ trong từng trường hợp, bảo đảm phù hợp với Luật Đất đai và tạo cơ sở pháp lý thống nhất khi thực hiện cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư.

Phân cấp rõ trách nhiệm, xác định chặt chẽ điều kiện thuê nhà ở công vụ

Đối với Điều 5 về phân cấp, phân quyền và phân định trách nhiệm quản lý nhà nước giữa các cấp chính quyền địa phương, ĐBQH Vũ Thị Lan Anh đề nghị các quy định phải phù hợp với yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm phân cấp thực chất, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm.

Theo đó, cần làm rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, cơ quan chuyên môn và UBND cấp xã trong xây dựng, cung cấp dữ liệu, tổ chức thực hiện, theo dõi, đánh giá và báo cáo kết quả thực hiện chương trình phát triển nhà ở; đồng thời thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình tương ứng với thẩm quyền được giao.

Cụ thể, tại khoản 2 Điều 5, đại biểu đề nghị quy định đầy đủ các nội dung chủ yếu của chương trình phát triển nhà ở, nhất là mục tiêu, chỉ tiêu phát triển nhà ở, nhu cầu đất đai, nguồn lực tài chính, trách nhiệm tổ chức thực hiện và cơ chế đánh giá kết quả. Đối với khoản 3, cần xác định rõ nguyên tắc, căn cứ điều chỉnh chương trình, bảo đảm tính chủ động của địa phương nhưng không ảnh hưởng đến sự ổn định, đồng bộ với quy hoạch và Chiến lược phát triển nhà ở quốc gia.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa kỳ chương trình 5 năm quy định tại khoản 5 với kỳ của Chiến lược phát triển nhà ở quốc gia; rà soát những thay đổi so với cơ chế chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở cấp tỉnh theo Luật Nhà ở hiện hành để đánh giá tác động và có quy định chuyển tiếp phù hợp.

Đặc biệt, việc giao UBND cấp tỉnh phê duyệt chương trình phát triển nhà ở phải gắn với cơ chế giám sát của HĐND, kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền và trách nhiệm giải trình, bảo đảm phân cấp, phân quyền thực chất, khả thi và hiệu quả.

Liên quan đến Điều 50 về đối tượng và điều kiện được thuê nhà ở công vụ, đại biểu Vũ Thị Lan Anh thống nhất với việc rà soát, mở rộng đối tượng thụ hưởng nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nhất là đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động phải thay đổi nơi làm việc, di chuyển chỗ ở do sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị xác định rõ đối tượng, phạm vi và điều kiện thụ hưởng, bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng, pháp luật có liên quan và khả năng cân đối nguồn lực nhà ở công vụ.

Cụ thể, tại điểm c khoản 1 Điều 50, cần làm rõ trường hợp được thuê nhà ở công vụ do phải chuyển đến làm việc tại trung tâm chính trị - hành chính mới, bảo đảm việc thay đổi nơi làm việc xuất phát từ yêu cầu sắp xếp, bố trí công tác của cơ quan có thẩm quyền, tránh mở rộng đối tượng thiếu căn cứ.

Đối với điểm d và điểm đ khoản 1, đại biểu đề nghị rà soát phạm vi đối tượng, điều kiện công nhận và thời gian được thuê, phù hợp với tính chất nhiệm vụ và chế độ đặc thù của từng nhóm.

Tại điểm b khoản 2, cần làm rõ tiêu chí xác định khoảng cách xa từ nơi ở đến địa điểm làm việc, bảo đảm khách quan, thống nhất và khả thi. Đồng thời, rà soát điều kiện về nhà ở thuộc sở hữu, diện tích nhà ở bình quân đầu người và tình trạng hưởng chính sách nhà ở xã hội nhằm bảo đảm công bằng, tránh trùng lặp chính sách.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ trách nhiệm xác minh điều kiện, thời hạn thuê và việc chấm dứt thuê khi không còn đáp ứng điều kiện, góp phần quản lý, sử dụng quỹ nhà ở công vụ đúng đối tượng, tiết kiệm và hiệu quả.

Bên cạnh đó, đại biểu Vũ Thị Lan Anh kiến nghị nghiên cứu bổ sung quy định về chính sách nhà ở đối với cán bộ có đóng góp quan trọng cho địa phương, cơ quan, đơn vị theo tinh thần Kết luận số 205-KL/TW ngày 7/11/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá trong tuyển dụng, bố trí, sử dụng, đãi ngộ cán bộ.

Theo đó, cần thể chế hóa phù hợp các chính sách bố trí nhà ở công vụ theo quy định của cấp có thẩm quyền; ưu tiên thuê, hỗ trợ kinh phí thuê nhà ở công vụ và ưu tiên cao nhất trong nhóm đối tượng cán bộ, công chức, viên chức được mua nhà ở xã hội theo quy định pháp luật.

Từ các nội dung góp ý, ĐBQH Vũ Thị Lan Anh đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát tính thống nhất, đồng bộ của dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) với các luật có liên quan, nhất là dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) và Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).

Đồng thời, cần đánh giá đầy đủ tác động về kinh tế, xã hội, ngân sách và nguồn lực thực hiện; hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm và quy định chuyển tiếp. Việc đơn giản hóa thủ tục phải đi đôi với bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước; mở rộng chính sách cần tránh trùng lặp đối tượng thụ hưởng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp trong quá trình tổ chức thi hành.