Bảo đảm nơi ở an toàn cho người dân vùng nguy cơ thiên tai

Mới chỉ 20,4% số hộ được bố trí ổn định dân cư

Trong chương trình làm việc, Đoàn giám sát Ban Dân tộc HĐND tỉnh đã trực tiếp làm việc tại 11 xã gồm Tam Thanh, Trung Hạ, Trung Thành, Thiên Phủ, Cổ Lũng, Pù Luông, Thạch Quảng, Bát Mọt, Trung Lý, Tam Chung, Mường Lát; khảo sát một số điểm bố trí dân cư tập trung, xen ghép; nghiên cứu báo cáo của các địa phương, đơn vị liên quan. Đồng thời, làm việc với Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Tài chính, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông tỉnh .

Theo báo cáo giám sát, Đề án được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 4845/QĐ-UBND ngày 1/12/2021 và điều chỉnh tại Quyết định số 511/QĐ-UBND ngày 21/2/2025. Mục tiêu đến năm 2025 bố trí, sắp xếp, ổn định cho 2.225 hộ đang sinh sống tại khu vực có nguy cơ rất cao và nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất. Trong đó, tái định cư tập trung cho 1.326 hộ tại 31 dự án; tái định cư liền kề cho 300 hộ tại 17 dự án và tái định cư xen ghép cho 599 hộ. Tổng kinh phí dự kiến thực hiện Đề án là 583,68 tỷ đồng.

Các địa phương đã quy hoạch 31 điểm tái định cư tập trung với tổng diện tích 90,46ha, dự kiến bố trí 1.326 hộ; 17 điểm tái định cư liền kề với 17,21ha, dự kiến bố trí 300 hộ; đồng thời điều chỉnh quy hoạch tại 46 điểm dân cư hiện có để bố trí tái định cư xen ghép cho 599 hộ. Tuy nhiên, tính đến hết năm 2025, mới có 454/2.225 hộ được tuyên truyền, vận động và bố trí ổn định dân cư, đạt 20,4% mục tiêu Đề án. Trong đó, đối với tái định cư tập trung, mới có 4 dự án hoàn thành, bố trí cho 151 hộ đến sinh sống ổn định; 3 dự án đang triển khai, 11 dự án đang chuẩn bị đầu tư, 12 dự án chưa được phê duyệt chủ trương đầu tư và 1 dự án được đề nghị dừng thực hiện.

Theo đánh giá của Đoàn giám sát, dù tiến độ tổng thể còn chậm, việc triển khai Đề án đã tạo ra những chuyển biến tích cực. Tại các khu tái định cư đã hoàn thành, kết cấu hạ tầng cơ bản được đầu tư, góp phần tổ chức lại không gian sống, hình thành những khu dân cư có diện mạo mới. Đa số các hộ sau di dời đã từng bước ổn định cuộc sống, yên tâm sinh hoạt, sản xuất; nhận thức của người dân về phòng, chống thiên tai được nâng lên.

Không để người dân "thấp thỏm" sống trong vùng nguy cơ

Tính đến ngày 31/12/2025, vẫn còn 1.771/2.225 hộ chưa được bố trí tái định cư đến nơi ở an toàn hơn, chiếm 79,6% số hộ thuộc Đề án. Nhiều dự án đã được HĐND tỉnh thông qua chủ trương đầu tư từ năm 2022 nhưng đến nay vẫn chậm triển khai; một số dự án được công bố tình trạng khẩn cấp từ năm 2024 nhưng tiến độ còn chậm hoặc được đề nghị không tiếp tục thực hiện. Đáng chú ý, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân sau tái định cư còn chậm. Đến cuối năm 2025, mới có 98/454 hộ đến nơi ở mới được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đạt 21,6%; còn 356 hộ, chiếm 78,4%, chưa được cấp.

Bên cạnh những yếu tố khách quan, Đoàn giám sát cũng chỉ rõ một số nguyên nhân chủ quan, như: có nơi cấp ủy, chính quyền chưa thực sự quyết liệt, chưa xây dựng rõ kế hoạch, lộ trình thực hiện; sự phối hợp giữa các sở, ngành với địa phương trong xử lý vướng mắc về quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chưa đồng bộ... Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, một số dự án được giao cho xã làm chủ đầu tư nhưng năng lực quản lý dự án của một số xã chưa đáp ứng yêu cầu.

Từ thực tế trên, Ban Dân tộc HĐND tỉnh đề nghị, UBND tỉnh chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thường xuyên kiểm tra, nắm chắc tình hình từng dự án, từng địa bàn; kịp thời phối hợp tháo gỡ khó khăn và rà soát năng lực quản lý dự án của các xã. Với những dự án có yêu cầu kỹ thuật cao, cần nghiên cứu điều chỉnh chủ đầu tư về các Ban quản lý dự án cấp tỉnh khi cần thiết.

Ban cũng kiến nghị trong quá trình thực hiện Đề án giai đoạn mới phải thường xuyên đánh giá việc áp dụng định mức hỗ trợ cố định đối với các dự án tái định cư tập trung. Trường hợp phát sinh bất cập, cần kịp thời điều chỉnh theo hướng ngân sách Nhà nước đầu tư đồng bộ theo thiết kế, dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt, tránh tình trạng thiếu vốn dẫn đến thiếu các hạng mục hạ tầng thiết yếu tại khu tái định cư.

Cùng với đó, đẩy nhanh các dự án đang dở dang và công tác chuẩn bị đầu tư đối với dự án mới; bố trí kịp thời kinh phí hỗ trợ người dân di dời; tăng cường lồng ghép các nguồn vốn. Các xã cần sớm hoàn thiện quy hoạch, rà soát chính xác các hộ có nguy cơ cao và rất cao phát sinh hàng năm; hoàn thiện hồ sơ, có kế hoạch cụ thể để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ đã di dời; thực hiện đầy đủ các chính sách hỗ trợ, huy động nguồn lực giúp người dân ổn định sinh kế tại nơi ở mới.