Bảo đảm khả năng thực thi các quy định về môi trường từ cấp xã

Cần luật hóa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát

Đại biểu Nguyễn Hoàng Trường cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật, đồng thời đánh giá cao tinh thần tiếp thu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Tuy nhiên, qua nghiên cứu Báo cáo thẩm tra số 873 của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cùng dự thảo Luật sau chỉnh lý, đại biểu nhận thấy vẫn còn một số nội dung chưa được tiếp thu đầy đủ. Nếu không tiếp tục hoàn thiện, những quy định này có thể tạo khó khăn cho cấp xã trong quá trình tổ chức thực hiện.

Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, mô hình môi trường mới, đại biểu cho biết, Báo cáo thẩm tra đã đề nghị thể chế hóa rõ thẩm quyền, trình tự và tiêu chí thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, dịch vụ, mô hình kinh doanh xanh, tuần hoàn mới theo tinh thần Kết luận số 75-KL/TW. Tuy nhiên, dự thảo Luật hiện mới dừng ở quy định chính sách khuyến khích tại Điều 5, chưa thiết lập cơ chế cụ thể để triển khai.

Theo đại biểu, nhu cầu áp dụng các mô hình xử lý chất thải quy mô nhỏ, công nghệ phù hợp với điều kiện nông thôn, miền núi ở cấp xã là rất lớn. Nếu không có cơ chế thử nghiệm được luật hóa, các mô hình này sẽ khó được cấp phép, khó nhân rộng; trong khi cán bộ cấp xã không đủ điều kiện để tự thẩm định.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 5 quy định giao Chính phủ ban hành cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, trong đó xác định rõ phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá và trách nhiệm giám sát. Quy định này sẽ tạo điều kiện để cấp xã được hỗ trợ thí điểm những giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của địa bàn.

Đối với trách nhiệm của người đứng đầu, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường cho rằng cần có quy định cụ thể, gắn trách nhiệm với những tiêu chí có thể đo lường, đánh giá. Báo cáo thẩm tra đã đề nghị gắn trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp tỉnh với các chỉ tiêu chất lượng môi trường, dữ liệu quan trắc và kết quả xử lý ô nhiễm. Tuy nhiên, nội dung này chưa được thể hiện rõ trong dự thảo Luật sau tiếp thu, chỉnh lý.

Thực tế ở cấp xã cho thấy, khi xảy ra sự cố ô nhiễm hoặc không thực hiện được nhiệm vụ được phân cấp, việc xác định trách nhiệm cụ thể còn gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, cán bộ làm công tác môi trường ở cơ sở còn mỏng, phải kiêm nhiệm nhiều công việc và thiếu trang thiết bị. Nếu không có tiêu chí rõ ràng, trách nhiệm rất dễ bị quy định chung chung, khó đánh giá kết quả thực hiện.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định Chủ tịch UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm về kết quả bảo vệ môi trường trên địa bàn và được đánh giá định kỳ trên cơ sở bộ chỉ tiêu do Chính phủ quy định. Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ được phân cấp; kịp thời phát hiện, báo cáo và xử lý các hành vi vi phạm, sự cố ô nhiễm trong phạm vi thẩm quyền.

Định lượng hóa tiêu chí phân loại dự án đầu tư ngay trong Luật

Về tiêu chí phân loại dự án đầu tư, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường dẫn Báo cáo số 12656/BC-BNNMT ngày 03/11/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, dự thảo Luật đã tiếp thu, bổ sung một số yếu tố nhạy cảm về môi trường vào tiêu chí phân loại dự án. Tuy nhiên, phần lớn ngưỡng định lượng và danh mục chi tiết vẫn được giao Chính phủ quy định. Điều này có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các địa phương.

Đại biểu phân tích, ở cấp xã, nhiều dự án quy mô nhỏ được triển khai trong khu dân cư hoặc gần nguồn nước sinh hoạt. Nếu tiêu chí không được quy định rõ ngay trong Luật, cán bộ cấp xã sẽ gặp khó khăn khi xác định dự án nào phải thực hiện thủ tục môi trường, dự án nào được miễn. Thực tế cũng đã xuất hiện tình trạng cùng một loại hình dự án nhưng địa phương này yêu cầu đánh giá tác động môi trường, địa phương khác lại không.

Để khắc phục tình trạng này, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 10 Điều 1 và sửa đổi Điều 28 theo hướng bổ sung ngay trong Luật các nguyên tắc khung và một số yếu tố nhạy cảm tối thiểu, bao gồm khu dân cư tập trung, nguồn nước cấp sinh hoạt và quy mô di dân tái định cư lớn. Trên cơ sở những nguyên tắc đã được luật hóa, Chính phủ sẽ quy định ngưỡng định lượng và danh mục chi tiết.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Trường nhấn mạnh, cả ba nội dung góp ý đều liên quan trực tiếp đến khả năng thực thi nhiệm vụ bảo vệ môi trường của cấp xã. Nếu không được hoàn thiện thêm trong Luật, việc phân cấp và chuyển sang hậu kiểm sẽ tạo áp lực lớn cho cơ sở, trong khi nguồn lực và năng lực của đội ngũ cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng cụ thể hóa các nội dung nêu trên, đồng thời quan tâm hỗ trợ nâng cao năng lực và bố trí nguồn lực cho cấp xã trong quá trình tổ chức thực hiện.