Bảo đảm cơ hội ghép tạng cho người bệnh nghèo, minh bạch thứ tự ưu tiên nhận tạng
Góp ý dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) tại hội trường sáng 2/11, ĐBQH Lý Anh Thư (An Giang) đề nghị bổ sung cơ chế hỗ trợ người bệnh khó khăn, ở địa bàn xa tiếp cận ghép tạng; làm rõ thứ tự áp dụng các tiêu chí phân bổ và trách nhiệm giải trình đối với trường hợp ngoại lệ. Đồng thời, cần xác định rõ nguồn kinh phí, trách nhiệm thực hiện chính sách đối với người hiến và gia đình.
Bình đẳng trong phân bổ và cơ hội tiếp cận ghép tạng
Xuất phát từ thực tiễn An Giang có vùng sâu, vùng xa, biên giới và biển đảo, đại biểu Lý Anh Thư đặc biệt quan tâm đến khả năng tiếp cận ghép tạng của người bệnh khó khăn, sự công bằng trong thứ tự ưu tiên phân bổ và việc bảo đảm quyền lợi của người hiến cùng gia đình.
Góp ý trên cơ sở dự thảo chỉnh lý ngày 1/11/2026, đại biểu cho biết, khoản 2 và khoản 3 Điều 28 đã xác lập các yếu tố y khoa, loại trừ ưu tiên do tiền bạc, quan hệ cá nhân hoặc vì người bệnh điều trị tại cơ sở phát hiện nguồn hiến. Vì vậy, nội dung cần hoàn thiện là làm rõ thứ tự áp dụng các tiêu chí.
Theo đại biểu, khi có nhiều người cùng tương thích, cần xác định mức độ cấp thiết, lợi ích điều trị có thể đạt được và thời gian chờ được cân nhắc theo thứ tự nào; trường hợp đặc biệt được thay đổi thứ tự trong điều kiện gì và ai có trách nhiệm kiểm tra quyết định đó.
Khoản 9 Điều 28 đang giao Bộ trưởng Bộ Y tế quy định chi tiết. Đại biểu đề nghị quy định trực tiếp trong Luật về tiêu chí, điều kiện, giới hạn áp dụng các trường hợp ngoại lệ và trách nhiệm giải trình. Đồng thời, bổ sung quy định công khai tiêu chí áp dụng, số liệu thống kê về thời gian chờ và các quyết định áp dụng ngoại lệ dưới hình thức ẩn danh, vừa phục vụ kiểm tra, giám sát, vừa bảo mật thông tin người bệnh.
Đại biểu nhấn mạnh, người nghèo phải được hỗ trợ để không mất cơ hội tham gia danh sách chờ; việc lựa chọn người nhận phải tuân thủ yêu cầu y khoa, không bị chi phối bởi khả năng chi trả hay nơi cư trú.
Về khả năng tiếp cận ghép tạng, đại biểu nhận thấy khoản 6 Điều 4 đã xác định nguyên tắc bình đẳng, khoản 4 Điều 36 đã có chính sách hỗ trợ người bệnh khó khăn, song cần làm rõ cách thức thực hiện.
Người bệnh ở các địa bàn biển đảo xa đất liền hoặc vùng biên giới có thể đủ chỉ định ghép nhưng vẫn khó đến trung tâm chuyên sâu để đánh giá, duy trì hồ sơ chờ ghép và di chuyển kịp thời khi có nguồn tạng phù hợp. Bởi vậy, bình đẳng trên danh sách chờ chưa chắc đã là bình đẳng về cơ hội.
Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 36 cơ chế hỗ trợ chi phí đánh giá trước ghép, chuyển tuyến, đi lại, lưu trú thiết yếu và theo dõi sau ghép cho người thuộc diện khó khăn, ở địa bàn xa; giao Chính phủ xác định rõ nguồn chi, mức hỗ trợ và cơ quan thanh toán.
Tại Điều 29, cần quy định trách nhiệm kết nối giữa cơ quan điều phối, bệnh viện ghép và y tế địa phương trong cập nhật hồ sơ, tư vấn từ xa, giảm số lần người bệnh phải đi lại. Theo đại biểu, đây cũng là cách cụ thể hóa định hướng của Nghị quyết số 72-NQ/TW về nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.
Xác định rõ trách nhiệm, nguồn chi hỗ trợ người hiến và gia đình
Đối với chính sách dành cho người hiến và gia đình, đại biểu Lý Anh Thư cho biết, Điều 18 đã đề cập việc bù đắp chi phí cho người hiến mô; Điều 27 quy định chăm sóc người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống và hỗ trợ gia đình người hiến sau khi qua đời. Tuy nhiên, quyền lợi chỉ thực chất khi có chủ thể chịu trách nhiệm và kinh phí để thực hiện.
Đại biểu đề nghị làm rõ việc theo dõi sức khỏe lâu dài, xử lý biến cố liên quan đến hiến, chuyển hồ sơ về nơi cư trú và thanh toán trực tiếp các khoản chi hợp pháp; tránh buộc người hiến ở xa phải tự ứng trước rồi làm thủ tục đề nghị hoàn trả.
Đối với gia đình người hiến sau khi qua đời, đại biểu đề nghị cụ thể hóa tại Điều 27 và Điều 35 việc hỗ trợ vận chuyển, khôi phục, bàn giao thi thể và tổ chức tang lễ phù hợp. Trong đó, cần xác định rõ trách nhiệm của cơ sở y tế, nội dung chi từ ngân sách nhà nước và các nguồn hỗ trợ hợp pháp. Đại biểu lưu ý, chính sách tri ân phải thiết thực, công khai, minh bạch, không trở thành điều kiện trao đổi để có sự đồng ý hiến hoặc được ưu tiên nhận tạng.
Nhấn mạnh một đạo luật nhân văn phải bảo vệ cả người hiến và người đang chờ được ghép tạng, đại biểu đề nghị dự thảo bảo đảm người bệnh ở xa có cơ hội tiếp cận thực chất; các quyết định phân bổ có căn cứ và được giải trình; người hiến cùng gia đình được hỗ trợ kịp thời đối với những chi phí phát sinh hợp lý.
