Bảo đảm bồi thường kịp thời, đầy đủ, sát thực tế thiệt hại

Xác định phạm vi bồi thường thống nhất, tránh bỏ sót

Phát biểu tại hội trường, ĐBQH Thái Thị An Chung bày tỏ tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước như Tờ trình của Chính phủ đã nêu.

Góp ý về nguyên tắc áp dụng pháp luật, đại biểu cho biết, dự thảo sửa đổi khoản 1 Điều 4 theo hướng: “Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này. Trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước áp dụng theo Luật đó”.

Đại biểu cho rằng: quy định như dự thảo là phù hợp, bởi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là luật chuyên ngành về thủ tục bồi thường, quy định về nguyên tắc bồi thường, thời hiệu, trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết, quyền và nghĩa vụ của bên yêu cầu bồi thường và bên có trách nhiệm bồi thường.

Mặc dù Luật hiện hành dành một chương với 5 điều, từ Điều 17 đến Điều 21, để xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường, nhưng nhiều quy định trong Luật cũng xuất phát từ các luật nội dung khác như Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Tố cáo, Luật Tiếp cận thông tin tại Điều 17; Bộ luật Tố tụng Hình sự tại Điều 18; Bộ luật Tố tụng Dân sự, Luật Tố tụng Hành chính tại Điều 19; Luật Thi hành án hình sự tại Điều 20 và Luật Thi hành án dân sự tại Điều 21.

Do đó, theo đại biểu, nếu chỉ đóng khung phạm vi trách nhiệm bồi thường theo quy định tại Luật này thì không phù hợp.

Tuy nhiên, để thuận lợi trong thực hiện pháp luật, ĐBQH Thái Thị An Chung đề nghị sửa theo hướng: “Trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước ban hành sau Luật này thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước áp dụng theo Luật đó”.

Về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính, đại biểu thống nhất với việc sửa đổi khoản 9 Điều 17 theo hướng: “Thực hiện hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế”.

Theo đại biểu, quy định này khắc phục được hạn chế của phương pháp liệt kê, tránh bỏ sót những trường hợp người nộp thuế thực tế bị thiệt hại do hành vi trái pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền trong quản lý thuế nhưng không thuộc 4 nhóm hành vi như Luật hiện hành.

Mặt khác, việc dẫn chiếu trực tiếp đến “hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế” tạo sự thống nhất giữa hai luật, đồng thời có tính linh hoạt, tránh tình trạng Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước phải liên tục sửa đổi mỗi khi pháp luật quản lý thuế phát sinh hoặc bổ sung hình thức quản lý mới.

Qua đó, bảo đảm tốt hơn nguyên tắc mọi thiệt hại do hành vi công vụ trái pháp luật gây ra phải được xem xét bồi thường theo quy định của pháp luật.

Không kéo dài thời gian bồi thường, bảo đảm đầy đủ chi phí xác minh thiệt hại

Liên quan đến thời gian có hiệu lực của quyết định giải quyết bồi thường, ĐBQH Thái Thị An Chung đồng tình và đánh giá cao việc sửa đổi, bổ sung Điều 47 theo hướng quy định rõ việc ra quyết định giải quyết bồi thường kể cả trong trường hợp thương lượng thành và thương lượng không thành, qua đó giải quyết những vướng mắc trong thực tiễn.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, việc dự thảo Luật sửa quy định thời gian có hiệu lực của quyết định giải quyết bồi thường từ 15 ngày lên 60 ngày kể từ ngày người yêu cầu bồi thường nhận được quyết định cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Theo đại biểu, quyết định giải quyết bồi thường là kết quả của một quá trình xác minh, thương lượng và xác định trách nhiệm bồi thường. Việc kéo dài thời gian quyết định chưa có hiệu lực sẽ làm chậm thời điểm thực hiện nghĩa vụ bồi thường của Nhà nước, trong khi người bị thiệt hại thường đã phải trải qua một quá trình giải quyết kéo dài và rất cần được bồi thường kịp thời để khắc phục hậu quả.

“Nếu kéo dài thời gian quyết định chưa có hiệu lực cũng sẽ kéo dài việc chấm dứt vụ việc và không bảo đảm tính kịp thời mà nguyên tắc bồi thường đã đặt ra”, đại biểu nêu.

Theo ĐBQH Thái Thị An Chung, nếu chỉ vì những bất cập, vướng mắc liên quan đến quyền khởi kiện ra Tòa án để giải quyết yêu cầu bồi thường của người yêu cầu bồi thường “trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết bồi thường”, như Báo cáo số 412 của Bộ Tư pháp tổng kết thi hành Luật đã nêu, thì cần làm rõ mối quan hệ giữa thời hạn có hiệu lực của quyết định giải quyết bồi thường thiệt hại và thời hạn khởi kiện ra Tòa án.

Trường hợp thực sự cần thiết phải kéo dài, đại biểu đề nghị cũng chỉ nên quy định là 30 ngày, tương tự như thời hạn có hiệu lực của quyết định giải quyết khiếu nại hành chính.

Về xác định chi phí hợp lý được bồi thường, đại biểu cho biết dự thảo Luật đề xuất sửa đổi khoản 1 Điều 45 theo hướng người giải quyết bồi thường có trách nhiệm thực hiện việc xác minh thiệt hại được yêu cầu trong hồ sơ... Trong trường hợp cần thiết, người giải quyết bồi thường có quyền đề nghị định giá tài sản, giám định thiệt hại hoặc sử dụng kết quả giám định thiệt hại của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền theo quy định của pháp luật do người yêu cầu bồi thường cung cấp.

ĐBQH Thái Thị An Chung cho rằng: quy định này hoàn toàn phù hợp, vừa bảo đảm cắt giảm thời gian, vừa tiết kiệm chi phí... Tuy nhiên, chi phí định giá tài sản, chi phí giám định thiệt hại do người yêu cầu bồi thường chi trả hiện chưa được đưa vào các chi phí hợp lý khác được bồi thường quy định tại Điều 28.

Do vậy, đại biểu đề nghị sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 28 của Luật hiện hành theo hướng bổ sung: “Chi phí định giá tài sản, giám định thiệt hại làm căn cứ để người giải quyết bồi thường xác minh thiệt hại”.

Về kinh phí thực hiện công tác bồi thường, ĐBQH Thái Thị An Chung đồng tình với việc sửa đổi Điều 60 của Luật hiện hành theo hướng Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm kinh phí cho công tác bồi thường nhà nước, bao gồm cả kinh phí chi cho công tác quản lý nhà nước về bồi thường thiệt hại.

Tuy nhiên, theo đại biểu, nếu ngân sách nhà nước chỉ bảo đảm cho chi phí định giá tài sản, giám định thiệt hại như tại điểm b khoản 1 thì chưa hợp lý, chưa bao quát đầy đủ yêu cầu thực tế của quá trình xác minh thiệt hại.

Bởi lẽ, để giải quyết một yêu cầu bồi thường, việc xác minh thiệt hại không chỉ bao gồm định giá tài sản hoặc giám định thiệt hại. Cơ quan giải quyết bồi thường còn phải thu thập, xác minh, kiểm tra, đối chiếu tài liệu, chứng cứ; xác định thiệt hại thực tế; đánh giá mức độ thiệt hại; xác định nguyên nhân và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ với thiệt hại xảy ra.

Đối với những vụ việc phức tạp, có thể còn cần đến các hoạt động chuyên môn khác để làm rõ thiệt hại.

Vì vậy, ĐBQH Thái Thị An Chung đề nghị nghiên cứu sửa và tách điểm b khoản 1 thành 2 nội dung: “b/ Kinh phí chi trả cho người bị thiệt hại; c/ Chi phí hợp lý cho hoạt động xác minh, xác định thiệt hại để giải quyết yêu cầu bồi thường, bao gồm chi phí thu thập, xác minh tài liệu, chứng cứ; định giá tài sản; giám định thiệt hại và các chi phí cần thiết khác theo quy định của pháp luật”.