Báo cáo thẩm tra không phải làm cho xong thủ tục

      Tuy nhiên, chất lượng báo cáo thẩm tra của các ban HĐND cấp tỉnh cũng như cấp huyện vẫn còn nhiều vấn đề phải bàn. Hiện, không ít báo cáo thẩm tra rất nghèo thông tin và non về lập luận, đánh giá, chưa thể hiện được chính kiến của Ban. Thậm chí, một số báo cáo còn trùng lặp lại báo cáo của UBND, cơ quan trình. Với “bản sao” như thế, các đại biểu không thể tìm trong đó thông tin mới có chiều sâu, mang tính phản biện làm cơ sở để thảo luận và quyết định. Không ít báo cáo thẩm tra “đồng tình, đồng thuận” với các báo cáo được trình, mặc dù trên thực tế có rất nhiều vấn đề, nhiều nội dung cần phải xem xét, phản biện. Về hình thức, một số báo cáo thẩm tra cũng bố cục trình tự các phần, mục như báo cáo được thẩm tra. Nghĩa là, UBND báo cáo về lĩnh vực gì thì các ban của HĐND cũng chỉ thẩm tra theo từng lĩnh vực đó. Ngược lại, có báo cáo không thẩm tra các lĩnh vực trong báo cáo của UBND mà chọn vài lĩnh vực nào đó, qua giám sát thấy cần phải báo cáo. Cũng có báo cáo thẩm tra không căn cứ vào quy định của pháp luật, nghị quyết của HĐND nên thiếu cơ sở khi đánh giá, nhận định... Nhìn chung, báo cáo thẩm tra của các ban HĐND các cấp đôi khi còn tùy tiện, chất lượng không đạt yêu cầu.
      Những hạn chế, bất cập trên là do nhiều nguyên nhân. Trước hết, việc hiểu khái niệm “thẩm tra” có sự khác nhau. Báo cáo thẩm tra phải là báo cáo xem xét, đánh giá, nhận định việc thực hiện các nội dung mà báo cáo của UBND, TAND, VKSND, các cơ quan chuyên môn có đúng với quy định trong văn bản pháp luật và nghị quyết của HĐND không, từ đó có những đề xuất, kiến nghị xác đáng. Như vậy, muốn thẩm tra nội dung gì, thực hiện đúng hay sai cần phải dựa trên cơ sở là các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của HĐND cùng cấp. Hiểu đúng khái niệm “thẩm tra” và ý nghĩa hoạt động thẩm tra của các Ban mới có những báo cáo thẩm tra đúng nghĩa, có chất lượng. Tuy nhiên, một số đại biểu, chuyên viên tham mưu chưa hiểu hoặc hiểu chưa đúng nên khi trình bày báo cáo thẩm tra vẫn còn nhiều hạn chế, vướng mắc. Thứ hai, để thảo một báo cáo thẩm tra có chất lượng đòi hỏi người chấp bút có chuyên môn giỏi, nắm vững các văn bản pháp luật liên quan, hiểu biết sâu về tình hình KT - XH của địa phương, đặc biệt là nội dung được thẩm tra. Nhưng thực tế, chuyên viên tham mưu giúp việc HĐND chưa có kinh nghiệm, ít được bồi dưỡng, tập huấn về chuyên môn. Đại biểu là thành viên của ban chủ yếu kiêm nhiệm, không thể hiểu sâu và đầy đủ tất cả các nội dung mà ban cần phải thẩm tra. Trong khi đó, một số thành viên của ban là lãnh đạo chủ chốt các ngành, khi đánh giá, nhận định những hạn chế, yếu kém về lĩnh vực mình quản lý thường tìm cách phủ nhận hoặc né tránh, làm cho báo cáo thẩm tra thiếu khách quan, trở nên phiến diện. Thứ ba, Quy chế hoạt động của HĐND quy định các ban của HĐND có thể yêu cầu cơ quan soạn thảo, các cơ quan liên quan cung cấp tài liệu và trình bày những vấn đề mà ban thẩm tra; Sau khi đại diện cơ quan trình dự thảo báo cáo, đề án, nghị quyết trình bày, phát biểu ý kiến, ban có thể mời chuyên gia phản biện... Nhưng, việc thực hiện theo quy trình này rất khó, bởi có khi gần đến ngày khai mạc kỳ họp cơ quan trình mới gửi báo cáo, đề án, nghị quyết đến các ban để thẩm tra nên nhiều khi đành làm cho xong thủ tục.
      Để nâng cao chất lượng báo cáo thẩm tra của các ban HĐND, ngoài việc khắc phục những hạn chế trên, còn nhiều nội dung đòi hỏi các ban cần phải trao đổi, thống nhất để có chung đánh giá, nhận định, kiến nghị. Thực tế, có những đánh giá không thống nhất hoặc mâu thuẫn, có những kiến nghị khác nhau giữa các Ban của HĐND về cùng một vấn đề là do không có sự trao đổi trong quá trình hoạt động. Và, để có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, nhất là thẩm tra các đề án, nghị quyết chuyên đề, Thường trực HĐND cần phân công sớm cho các ban, chỉ đạo các ban phối hợp thẩm tra những nội dung liên quan, những vấn đề chung để không bỏ sót hoặc chú trọng lĩnh vực này, coi nhẹ lĩnh vực khác. Vấn đề quan trọng nữa là, trong điều kiện các thành viên chủ yếu kiêm nhiệm, đòi hỏi đại biểu chuyên trách phải là người có bản lĩnh vững vàng, biết phát huy trí tuệ của thành viên khi tổ chức thẩm tra nội dung trình kỳ họp HĐND.

Nguyên Vũ