Yếu tố quan trọng trong phòng, chống HIV/AIDS

-  Là đại diện của tổ chức Quản lý dự án Qũy toàn cầu - Tiểu dự án ISDS, Phó viện trưởng đánh giá như thế nào về những đóng góp của các tổ chức CBO trong khuôn khổ dự án thành phần VUSTA nói riêng và các CBO nói chung, trong việc tuyên truyền giảm kỳ thị và phân biệt đối xử tại cộng đồng?
 
PVT Nguyễn Thị Vân Anh: Từ năm 2002 đến nay, Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội (ISDS) đã có những dự án vừa nghiên cứu, tập huấn, tuyên truyền, vận động chính sách về giảm kỳ thị và phân biệt đối xử đối với người nhiễm HIV, nhằm tạo được môi trường thuận lợi về mặt chính sách cũng như tạo được tiếng nói tích cực từ những người nhiễm HIV - những người trong cuộc để họ có thể chia sẻ những câu chuyện của mình.

Là một trong những viện đầu ngành về vấn đề giảm kỳ thị, phân biệt đối xử đối với người nhiễm HIV và những đối tượng dễ bị tổn thương khác, Viện chú trọng các hoạt động nâng cao nhận thức về giảm kỳ thị, phân biệt đối xử  không chỉ với người nhiễm HIV, mà còn tập trung vào những đối tượng bị kỳ thị nặng nề hơn như những người tiêm chích ma túy, phụ nữ lao động tình dục, những người nam quan hệ với nam (MSM)… Dựa trên những kết quả, nghiên cứu và làm việc trực tiếp với các nhóm tự lực, là những người trong cuộc, lắng nghe câu chuyện, những chia sẻ của họ để xây dựng các bộ tài liệu hướng dẫn các hoạt động giảm kỳ thị và phân biệt đối xử đối với các nhóm này. Các bộ tài liệu được thiết kế theo phương pháp cùng tham gia, dễ sử dụng để các nhóm, các tổ chức làm việc trong lĩnh vực phòng, chống HIV/AIDS tổ chức các hoạt động giảm kỳ thị ở đơn vị và ở địa phương mình. Trong thời gian qua, Viện đã tổ chức khá nhiều các hội thảo tập huấn về nâng cao nhận thức về giảm kỳ thị và phân biệt đối xử liên quan tới HIV.

- Mục đích chính của dự án là gì thưa Bà ?

PVT Nguyễn Thị Vân Anh:Dự án Quỹ toàn cầu phòng chống HIV, hợp phần xã hội dân sự tham gia phòng chống HIV/AIDS do Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) quản lý bắt đầu triển khai từ năm 2011, Viện cũng rất vinh dự là một trong các tổ chức tham gia thực hiện dự án này. Mục đích chính của dự án là hỗ trợ, nâng cao năng lực cho các nhóm tự lực của người có HIV, nhóm bạn tình âm tính của người có HIV và người tiêm chích ma túy, nhóm tiêm chích ma túy, phụ nữ lao động tình dục và các nhóm MSM tại 5 tỉnh của dự án là Hà Nội, Hải Dương, Cần Thơ, Vĩnh Phúc (cùng tổ chức VICOMC) và Vĩnh Long. Tổng số nhóm tự lực thuộc sự hỗ trợ và điều phối của ISDS là 24. 

ISDS đã thường xuyên sát cánh cùng các nhóm tự lực trong các hoạt động giảm kỳ thị và phân biệt đối xử. Bởi vì họ chính là những người trong cuộc, họ đã chia sẻ những câu chuyện thực tế xảy ra trong cuộc đời của mình để cho mọi người thấy rằng sự kỳ thị, phân biệt đối xử đã xảy ra như thế nào... Họ là những nhân chứng và là đối tượng chịu sự kỳ thị và phân biệt đối xử; là nguồn cung cấp thông tin chân thực nhất cho dự án cũng như cho các hoạt động giảm kỳ thị. Các nhóm đã hợp tác chặt chẽ với ISDS trong những hoạt động giảm kỳ thị mà ISDS thực hiện thông qua các cuộc hội thảo, tập huấn, xây dựng tài liệu… Trong kế hoạch hoạt động của Dự án Quỹ toàn cầu có phần hỗ trợ để cho các nhóm tự tổ chức hoạt động truyền thông của mình để các nhóm tự lên kế hoạch, tự tổ chức tuyên truyền trong các nhóm cộng đồng của họ cũng như cộng đồng xung quanh để chính quyền địa phương và những người dân cộng đồng nơi họ hiểu hơn về hoạt động phòng, chống HIV/AIDS mà họ đang tham gia, và thấy rằng họ luôn luôn có mong muốn sống tích cực, được công nhận và được chứng tỏ khả năng của mình. Đó là cách Quỹ Dự án toàn cầu hỗ trợ và giúp đỡ họ.
 
- Theo bà, đối với các hoạt động giảm kỳ thị và phân biệt đối xử, các CBO có lợi thế gì?
 
PVT Nguyễn Thị Vân Anh: Họ là người trong cuộc nên hiểu rất rõ câu chuyện của mình, họ biết rõ kỳ thị là như thế nào, nó tác động, ảnh hưởng như thế nào đến đời sống tình cảm tâm lý cũng như đời sống công ăn việc làm, đến gia đình họ. Và bản thân họ chính là nhân chứng sống của sự kỳ thị và phân biệt đối xử. Họ có điểm mạnh là họ chia sẻ những câu chuyện của họ từ phía những người chịu sự kỳ thị và phân biệt đối xử. 
 
- Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, các CBO này còn gặp nhiều khó khăn và thách thức trong quá trình hoạt động, thưa bà?
 
PVT Nguyễn Thị Vân Anh: Sự kỳ thị đã giảm nhiều trong giai đoạn vừa qua, tuy nhiên trong quá trình hoạt động chắc chắn còn gặp nhiều khó khăn. Chúng ta biết, chính sách luật pháp nhà nước về phòng chống HIV/AIDS, cũng như giảm kỳ thị, phân biệt đối xử trong những năm qua được hoàn thiện khá nhiều. Luật và chính sách đã rất rõ ràng, nhưng sự thi hành luật thì lại chưa được tốt. Sự kỳ thị và phân biệt đối xử vẫn tồn tại và ngày càng với nhiều hình thức kín kẽ hơn. Có thể người ta vẫn nói không phân biệt, kỳ thị nhưng bản thân họ có những hành động kỳ thị mà họ không ý thức được rằng đó là sự kỳ thị. Đối với những người trong cuộc, họ lại bị tổn thương rất nhiều. Nhiều khách hàng của các nhóm CBO không muốn đến tham gia các buổi truyền thông nhóm, không muốn đi xét nghiệm VCT hay STI hay đến khám ở cơ sở y tế vì họ sợ rằng họ sẽ bị kỳ thị, bị phân biệt đối xử.

- Để nâng cao năng lực hoạt động của các CBO, tăng cường và đẩy mạnh sự tham gia của các tổ chức này vào hoạt động phòng, chống HIV/AIDS đạt hiệu quả hơn, bà có khuyến nghị chính sách gì?
 
PVT Nguyễn Thị Vân Anh: Sự ủng hộ và hỗ trợ từ các Trung tâm phòng chống HIV/AIDS của địa phương, Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật tỉnh, cũng như chính quyền địa phương - đây là yếu tố quan trọng để cho các bạn trong nhóm tự lực có thể tham gia được nhiều hơn vào những hoạt động phòng, chống HIV/AIDS, không những là hoạt động của Dự án Quỹ toàn cầu mà còn tham gia vào các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS cũng như hoạt động giảm kỳ thị ở địa phương do địa phương tổ chức. Làm sao để họ có thể trở thành một bộ phận cộng tác đắc lực, như một cánh tay nối dài của các tổ chức địa phương trong các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS tại địa phương mình đó là điều mà chúng tôi đang muốn hướng tới. Sự ủng hộ và hỗ trợ của địa phương, cả về mặt chính sách và hỗ trợ kỹ thuật sẽ tạo điều kiện cho các nhóm tự lực hoạt động có hiệu quả.