Xung đột Israel – Palestine nhìn từ phán quyết của Tòa Trọng tài
Phán quyết của Tòa Trọng tài ở The Hague (Hà Lan) về vụ kiện của Philippines liên quan đến Biển Đông hôm 12.7 vừa qua không chỉ tác động sâu sắc đến các quốc gia trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, mà cả các nước cách đó hàng nghìn dặm như Israel và Palestine. Đó là khẳng định của chuyên gia Solon Solomon, thuộc trường Luật London Dickson Poon, người đồng thời là cựu thành viên Ban Quốc tế và Hiến pháp của Quốc hội Israel.
Với hai điểm quan trọng nhất được Tòa kết luận là: “Các đảo nhân tạo không tạo ra quyền hàng hải” và “những yêu sách về quyền lịch sử của Trung Quốc tại những khu vực tranh chấp không được thừa nhận”, ông Solon Solomon cho rằng, hai kết luận này cần được xem xét trong mối liên quan đến chính sách của Israel với tương lai khu Bờ Tây và Dải Gaza.
Xây dựng đảo nhân tạo ở Gaza, Israel có quyền hàng hải?
Báo chí quốc tế gần đây đăng tải nhiều thông tin cho thấy, Israel có kế hoạch bỏ ra 5 tỷ USD để xây dựng một hòn đảo nhân tạo ở ngoài khơi Dải Gaza với diện tích khoảng 8km2, được nối với đất liền bằng một cây cầu dài khoảng 5km, bao gồm các công trình cảng biển, khách sạn, sân bay. Cảng biển tại Gaza đã quá tải cho việc các tàu container có thể cập cảng. Còn sân bay quốc tế Yasser Arafat thì đã bị ném bom phá hủy trạm radar và tháp kiểm soát. Chính phủ nước này cho rằng, một thương cảng trên đảo có thể giúp xử lý hàng hóa ra vào Dải Gaza, coi đó như một giải pháp để giảm bớt khó khăn cho những người sinh sống ở Gaza cũng như tăng cường liên kết vùng đất này với phần còn lại của thế giới. Gaza bị Israel phong tỏa về thương mại và đi lại sau khi Phong trào Hamas ở Palestine nắm quyền kiểm soát năm 2007.
Tuy nhiên, nếu dựa theo phán quyết Biển Đông mới đây của Tòa Trọng tài, thì bất cứ suy tính nào về chủ quyền của Israel trên các vùng biển xung quanh một hòn đảo nhân tạo, sẽ bị phủ nhận.
Theo phán quyết của Tòa, Trung Quốc đã vi phạm quyền hàng hải của Philippines khi xâm nhập vào Vùng Đặc quyền kinh tế của quốc đảo này bởi các đảo nhân tạo mà Trung Quốc xây dựng không tạo ra quyền hàng hải. Tương tự, Israel có thể cũng sẽ bị cho là “xâm phạm quyền hàng hải của Palestine” nếu nước này có ý định tuần tra an ninh và kiểm tra xung quanh hòn đảo nhân tạo nói trên. Về điểm này, Bộ trưởng Giao thông vận tải Yisrael Katz lập luận: Hòn đảo sẽ được xây dựng ở vùng biển quốc tế; không thuộc quyền sở hữu của bất kỳ quốc gia nào nhưng sẽ được các lực lượng an ninh quốc tế và luật pháp quốc tế giám sát chặt chẽ.
Tuy nhiên, với nguồn dự trữ khí đốt ít ỏi mới được phát hiện ở phía bắc bờ biển Israel, không loại trừ khả năng có thể phát hiện ra các nguồn khí đốt tương tự ở ngoài khơi Dải Gaza, vốn cũng có thể trở thành các “tham số kinh tế” quan trọng với Israel trong tương lai. Theo ông Solon Solomon, Israel cần phải nhận thức rằng, việc xây dựng một hòn đảo nhân tạo sẽ không đưa nước này tiến gần hơn tới khả năng được phép khai thác những nguồn khí như vậy trong tương lai.
 Mô hình đảo nhân tạo Israel định xây dựng ngoài khơi Dải Gaza |
Vấn đề quyền lịch sử đối với Bờ Tây
Ngoài ra, phán quyết của Tòa Trọng tài cũng có nhiều điểm về “yêu sách lịch sử”, có thể soi chiếu vào cuộc xung đột Israel - Palestine.
Trong các cuộc tranh luận chính trị của Israel về tương lai khu Bờ Tây, phe cánh hữu ở nước này luôn nhấn mạnh thực tế rằng, các khu vực mang tính lịch sử như Judea và Samaria (thuật ngữ chính thức của Israel để chỉ lãnh thổ thường được gọi là Bờ Tây bao gồm các khu định cư Do Thái của nước này song không bao gồm Đông Jerusalem), là nơi nền độc lập về chính trị và kinh tế của người Do Thái được xây dựng trong nhiều thế kỷ, với lịch sử gần 3.000 năm. Tuy nhiên, các cơ quan tư pháp và chính trị của Liên Hợp Quốc, cho đến nay luôn lựa chọn xem xét khu Bờ Tây về khía cạnh pháp lý, không chấp nhận bất kỳ mối quan hệ lịch sử nào mà coi đây như mảnh đất bị chiếm đóng của bên tham chiến là Israel.
Phán quyết của Tòa Trọng tài đã chỉ ra rằng, vai trò pháp lý của yếu tố lịch sử nên được nhìn nhận. Các thẩm phán của tòa đã kết luận rằng, Trung Quốc không có bất kỳ yêu sách lịch sử chính đáng nào ở Biển Đông bởi những lý lẽ Bắc Kinh đưa ra đã phủ nhận Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 mà Trung Quốc là một bên tham gia. Điều đó có nghĩa là, quyền lịch sử tồn tại nhưng không thể phủ nhận những quy định của luật pháp quốc tế đã được các quốc gia và cộng đồng quốc tế công nhận. Nếu được hiểu đúng và được nhìn rộng hơn, thì phán quyết Biển Đông vừa qua có thể là một nhân tố có đóng góp lịch sử cho việc giải quyết cuộc xung đột giữa Israel và Palestine.
