Xem xét ngưỡng doanh thu phù hợp, tránh tạo áp lực cho các hộ kinh doanh nhỏ

Tránh tình trạng cố tình giữ doanh thu thấp dưới ngưỡng để trốn thuế

ĐBQH Bùi Thanh Nam (Phú Thọ) nhấn mạnh, dự án Luật được xây dựng nhằm đáp ứng những biến động về kinh tế khi chuyển đổi từ những quy định về con số cứng trong luật giao quyền sang cho Chính phủ, giúp các chính sách thuế thích ứng kịp thời trong bối cảnh kinh tế - xã hội hiện nay mà không cần phải chờ quy trình sửa luật. Tuy nhiên, qua nghiên cứu thực tiễn và tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đại biểu lưu ý một số vấn đề cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu, làm rõ trước khi trình Quốc hội thông qua.

Theo đại biểu, tại nhiều quốc gia, việc điều chỉnh này thường dựa trên chỉ số lạm phát tự động (indexation) thay vì quyết định hành chính đơn thuần. Việc điều chỉnh thuế tự động theo chỉ số lạm phát (còn gọi là chỉ số hóa thuế - tax indexing) là cơ chế các quốc gia điều chỉnh các bậc thuế, mức giảm trừ gia cảnh, hoặc các khoản khấu trừ thuế dựa trên tỷ lệ lạm phát (thường là CPI) để tránh tình trạng “lạm phát thuế” - nơi người dân phải nộp thuế cao hơn dù thu nhập thực tế không tăng.

Ngoài ra, việc miễn thuế cho doanh nghiệp siêu nhỏ có thể dẫn đến hiện tượng “chia nhỏ” doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh cố tình giữ doanh thu thấp dưới ngưỡng để trốn thuế.

Hiện nay, về chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp, dự thảo đang đề xuất bổ sung quy định về ngưỡng doanh thu năm của các doanh nghiệp được miễn thuế, tuy nhiên chưa làm rõ cơ chế áp dụng đối với các doanh nghiệp vượt ngưỡng này. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần quy định cụ thể hơn để bảo đảm rõ đối tượng chịu thuế, tránh phát sinh vướng mắc khi thực thi.

Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất, dự thảo Luật cần xây dựng “nguyên tắc điều chỉnh” thay vì giao toàn quyền cho Chính phủ. Cụ thể, có thể quy định khung tiêu chí (ví dụ: căn cứ chỉ số CPI biến động trên tỷ lệ % nhất định, ví dụ 20%) để Chính phủ thực hiện điều chỉnh ngưỡng doanh thu, đảm bảo tính công khai và kiểm soát quyền lực.

Ở góc độ khác, ĐBQH Nguyễn Thị Phú Hà (Phú Thọ) cho rằng, dự thảo đề xuất miễn thuế cho một số doanh nghiệp dựa trên doanh thu. Tuy nhiên, cách tiếp cận này chưa thực sự phù hợp với bản chất của thuế thu nhập doanh nghiệp, vốn được tính trên lợi nhuận (doanh thu trừ chi phí).

Thực tế có những doanh nghiệp doanh thu thấp nhưng lợi nhuận cao, và ngược lại. Vì vậy, nếu chỉ dựa vào doanh thu để miễn thuế sẽ thiếu công bằng và có thể dẫn đến sai lệch trong chính sách. Do đó, đại biểu đề nghị cần quy định rõ tiêu chí miễn thuế gắn với lợi nhuận hoặc kết hợp cả doanh thu và lợi nhuận để đảm bảo đúng bản chất và công bằng.

Nghiên cứu phân chia vùng giảm trừ gia cảnh giữa các khu vực

Cho ý kiến về dự án Luật, ĐBQH Vương Quốc Thắng (TP. Đà Nẵng) cho rằng, hiện nay, mức sống ở các thành phố lớn và nông thôn rất khác nhau, do đó, ở TP. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh thì mức giảm trừ gia cảnh đối với người phụ thuộc phải cao hơn. Đại biểu đề xuất, cần nâng cao giá trị giảm trừ và nên phân chia vùng và Chính phủ cần cân nhắc cho phù hợp.

ĐBQH Tạ Văn Hạ (TP. Đà Nẵng) nêu quan điểm, qua thực tiễn cơ sở, nhiều hộ kinh doanh làm doanh thu được 500 triệu nhưng phải chịu nhiều chi phí như: chi phí nhân công (bao gồm cả công sức của chính chủ hộ và người lao động thuê), chi phí mặt bằng (kể cả trường hợp sử dụng nhà của mình thì vẫn có giá trị kinh tế cần tính đến), cùng nhiều chi phí đầu vào khác. Nếu chỉ căn cứ vào doanh thu mà không cho phép khấu trừ đầy đủ các chi phí hợp lý, thì sẽ dẫn đến tình trạng đánh thuế chưa công bằng, gây khó khăn và thiệt thòi cho hộ kinh doanh.

“Trong bối cảnh chúng ta đang khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân, cần có cơ chế tính thuế hợp lý hơn, phản ánh đúng bản chất thu nhập và lợi nhuận thay vì chỉ dựa trên doanh thu. Đồng thời, cũng cần xem xét mức ngưỡng doanh thu sao cho phù hợp với thực tiễn, tránh tạo áp lực không cần thiết cho các hộ kinh doanh nhỏ”, đại biểu Tạ Văn Hạ đề xuất.

Bên cạnh đó, đại biểu Tạ Văn Hạ cho rằng, hiện nay, mức giảm trừ gia cảnh còn thấp so với thực tế chi tiêu của người dân. Ví dụ, chi phí nuôi một người con đi học, chăm sóc người già, người bệnh trong gia đình đều rất lớn. Trong khi đó, thu nhập của nhiều người lao động, đặc biệt là cán bộ, công chức, công nhân hưởng lương, vẫn còn hạn chế.

Theo đại biểu, ở một số quốc gia, gánh nặng này được chia sẻ bởi hệ thống phúc lợi xã hội. Tuy nhiên, tại Việt Nam, phần lớn chi phí vẫn do gia đình tự đảm đương. Vì vậy, nếu mức giảm trừ gia cảnh không được điều chỉnh phù hợp, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người lao động.

Thực tế cho thấy, với một mức lương không cao, người lao động phải một mình nuôi con, chăm sóc người thân ốm đau, chi trả các chi phí sinh hoạt ngày càng tăng như y tế, giáo dục, xăng xe và các quan hệ xã hội khác. Nếu không tính đúng, tính đủ các yếu tố này, thì dù có điều chỉnh lương, người lao động vẫn khó đảm bảo cuộc sống, chưa nói đến tích lũy. Do đó, đại biểu Tạ Văn Hạ đề nghị, sớm nghiên cứu điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh theo hướng sát với thực tế hơn, đồng thời có cơ chế linh hoạt (có thể giao Chính phủ điều chỉnh theo từng giai đoạn) để phù hợp với biến động kinh tế - xã hội.