Xây dựng môi trường thực phẩm an toàn, lành mạnh

Theo các chuyên gia, việc nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì là giải pháp quan trọng giúp người dân dễ dàng nhận biết và đưa ra lựa chọn phù hợp.

Quyết định tiêu dùng chịu tác động mạnh từ thông tin, quảng cáo

Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội và chất lượng cuộc sống, nhu cầu ăn uống của người dân cũng có những thay đổi rõ rệt. Ngày nay, cùng với nhận thức ngày càng cao về chăm sóc và bảo vệ sức khỏe, xu hướng ăn uống lành mạnh đã và đang được nhiều người chú trọng.

Không chỉ quan tâm thực phẩm có ngon miệng, bảo đảm vệ sinh hay không, người tiêu dùng còn chú ý đến thành phần dinh dưỡng và những tác động lâu dài đối với sức khỏe. Việc lựa chọn thực phẩm vì thế không đơn thuần đáp ứng nhu cầu ăn uống hàng ngày mà còn gắn với mục tiêu phòng ngừa bệnh tật.

Tuy nhiên, giữa thị trường thực phẩm ngày càng phong phú, đa dạng, việc nhận biết và lựa chọn sản phẩm có lợi cho sức khỏe không phải dễ dàng. Thực phẩm siêu chế biến, đồ uống có đường, thức ăn nhanh ngày càng phổ biến, trở thành xu hướng tiêu dùng, đặc biệt là với giới trẻ khi nhịp sống tăng nhanh. Thực tế này đặt ra yêu cầu nhìn nhận đầy đủ hơn về mối quan hệ giữa thực phẩm, dinh dưỡng và sức khỏe cộng đồng.

Theo thông tin được công bố tại Hội thảo cung cấp thông tin về giảm tiêu thụ muối và các giải pháp thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng quốc gia, PGS.TS Trương Tuyết Mai cho biết, bệnh không lây nhiễm đang là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên thế giới. Mỗi năm có khoảng 43 triệu người tử vong do nhóm bệnh này, trong đó khoảng 8 triệu trường hợp có liên quan đến chế độ ăn không hợp lý. Tại Việt Nam, kết quả điều tra cho thấy, lượng muối tiêu thụ trung bình đã giảm từ 9,42g/người/ngày năm 2015 xuống còn 8,07g/người/ngày năm 2021. Mặc dù có chuyển biến tích cực, mức tiêu thụ này vẫn cao hơn đáng kể so với khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là dưới 5g muối/người/ngày.

Bên cạnh đó, kết quả điều tra dinh dưỡng năm 2020 ở người trưởng thành Việt Nam cho thấy, lượng thịt tiêu thụ bình quân tăng từ 84g/người/ngày năm 2010 lên 136,4g/người/ngày năm 2020. Trong khi đó, lượng rau và quả chín dù đã tăng nhưng mới đáp ứng khoảng 66 - 77% nhu cầu khuyến nghị.

Theo tài liệu về nhãn cảnh báo dinh dưỡng tháng 9/2026, dẫn số liệu từ cơ sở dữ liệu Euromonitor, doanh số bán thực phẩm và đồ uống không lành mạnh bình quân đầu người tại Việt Nam tăng 61% trong giai đoạn 2009 - 2023. Sự gia tăng tiêu thụ những sản phẩm có đặc điểm dinh dưỡng bất lợi đặt ra yêu cầu tăng cường các biện pháp phòng ngừa nguy cơ bệnh tật. Đáng chú ý, chế độ ăn thiếu lành mạnh, tiêu thụ quá nhiều muối, đường và chất béo không có lợi là những yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh góp phần phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường và một số rối loạn chuyển hóa.

Từ thực tế đó, việc bảo đảm an toàn thực phẩm cần được tiếp cận rộng hơn. Bên cạnh kiểm soát thực phẩm nhiễm khuẩn, hóa chất độc hại, nguy cơ ngộ độc, bảo đảm điều kiện sản xuất, bảo quản và truy xuất nguồn gốc... cần quan tâm đến giá trị dinh dưỡng và tác động lâu dài của thực phẩm, hướng tới mục tiêu bảo vệ sức khỏe toàn diện.

Song, không thể đặt toàn bộ trách nhiệm lên mỗi cá nhân. Bởi quyết định tiêu dùng còn chịu tác động từ thông tin trên bao bì, hoạt động quảng cáo, tiếp thị, mức độ sẵn có của sản phẩm và từ chính môi trường ăn uống trong gia đình, nhà trường, cộng đồng.

Nhãn cảnh báo dinh dưỡng - giải pháp trực quan, dễ hiểu, dễ tiếp cận

PGS.TS Trương Tuyết Mai cho rằng, cần thực hiện đồng bộ các biện pháp chính sách về thuế, ghi nhãn, quảng cáo và môi trường thực phẩm học đường, cùng hệ thống giám sát đủ mạnh để đánh giá tác động. Bên cạnh việc nâng cao nhận thức và thay đổi thói quen ăn uống, cần xây dựng một môi trường thực phẩm lành mạnh, nơi người dân được tiếp cận thông tin rõ ràng, dễ hiểu, có điều kiện nhận biết và lựa chọn những sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu bảo vệ sức khỏe.

Khi lựa chọn một gói bánh, chai nước giải khát hay thực phẩm đóng gói sẵn, người tiêu dùng có thể dễ dàng nhận biết thương hiệu, giá bán, hạn sử dụng. Tuy nhiên, để xác định sản phẩm có chứa nhiều đường, natri hay chất béo bão hòa hay không, phải đọc bảng thành phần dinh dưỡng, đối chiếu các thông số và hiểu được ý nghĩa của những con số được công bố. Đây không phải việc đơn giản đối với tất cả người tiêu dùng, nhất là khi quyết định mua sắm thường diễn ra trong thời gian ngắn.

Trước thực trạng đó, nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì được xem là công cụ giúp người dân tiếp cận thông tin dinh dưỡng nhanh chóng, trực quan và dễ hiểu. Khác với bảng thông tin dinh dưỡng chi tiết, nhãn cảnh báo sử dụng những dấu hiệu nổi bật, thông điệp ngắn gọn hỗ trợ người mua nhanh chóng nhận diện đặc điểm cần lưu ý của sản phẩm, thêm thông tin cân nhắc để điều chỉnh số lượng và tần suất tiêu thụ phù hợp hơn.

Kinh nghiệm quốc tế đã cho thấy tác động tích cực của chính sách này. Tại Chile, nhãn cảnh báo dinh dưỡng được triển khai từ năm 2016. Cùng với các biện pháp hạn chế tiếp thị thực phẩm không lành mạnh hướng tới trẻ em và quản lý việc kinh doanh, quảng cáo các sản phẩm này trong trường học, chính sách đã góp phần thay đổi hành vi mua sắm thực phẩm.

Tại Israel, từ năm 2020, các sản phẩm có hàm lượng cao một số chất dinh dưỡng như đường, natri hoặc chất béo thuộc diện quy định phải có nhãn cảnh báo màu đỏ. Một khảo sát năm 2023 được tài liệu dẫn lại cho thấy, gần 70% người tham gia cho biết có kiểm tra nhãn đỏ khi mua sắm và 60% ưu tiên sản phẩm không có nhãn đỏ trong các nhóm thực phẩm không lành mạnh.

Tại Việt Nam, việc hoàn thiện các quy định về an toàn thực phẩm, thông tin dinh dưỡng trên bao bì đã được đặt ra trong nhiều chủ trương, chính sách. Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII xác định yêu cầu thực phẩm đóng gói phải có đầy đủ thông tin về thành phần, năng lượng và cảnh báo về sức khỏe trên bao bì.

Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh vai trò của dinh dưỡng trong phòng bệnh, bảo đảm cân đối khẩu phần và chất lượng bữa ăn. Chiến lược quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định việc xây dựng quy định về ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì đối với thực phẩm bao gói sẵn là một trong những giải pháp nhằm thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh.

Đặc biệt, trong bối cảnh Luật An toàn thực phẩm đang được nghiên cứu sửa đổi, việc bổ sung quy định về nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì được đặt ra như một giải pháp chính sách cần quan tâm. Tại cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội ngày 30/9, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam Angela Pratt khuyến nghị mở rộng phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) theo hướng kiến tạo môi trường thực phẩm lành mạnh, bảo vệ sức khỏe người dân và phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm.

Theo bà Angela Pratt, dự thảo Luật cần quan tâm đến việc hạn chế quảng cáo, tiếp thị đồ uống có đường, thực phẩm nhiều muối và chất béo bão hòa hướng tới trẻ em và phụ huynh; đồng thời thúc đẩy ghi nhãn các chỉ số dinh dưỡng rõ ràng, đơn giản, dễ hiểu và khuyến khích doanh nghiệp cải tiến công thức sản phẩm. Thông tin cảnh báo dinh dưỡng cần được thể hiện ở mặt trước bao bì sản phẩm thực phẩm đã qua chế biến, bao gói sẵn.

Tuy nhiên, nhãn cảnh báo dinh dưỡng không phải giải pháp duy nhất. Để xây dựng môi trường thực phẩm lành mạnh, cần thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý quảng cáo, tiếp thị thực phẩm không lành mạnh, đặc biệt đối với trẻ em. Bên cạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý và doanh nghiệp, việc nâng cao kiến thức dinh dưỡng, hướng dẫn người dân đọc hiểu thông tin trên bao bì và hình thành thói quen tiêu dùng hợp lý cũng đóng vai trò quan trọng.

Xây dựng môi trường thực phẩm lành mạnh không chỉ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng ngày càng cao của người dân mà còn góp phần phòng ngừa bệnh tật, giảm gánh nặng cho hệ thống y tế. Khi thông tin dinh dưỡng được công khai, minh bạch, dễ hiểu và các chính sách được triển khai đồng bộ, người dân sẽ có thêm điều kiện chủ động lựa chọn thực phẩm phù hợp cho bản thân và gia đình, góp phần xây dựng cộng đồng khỏe mạnh.