Xây dựng cơ chế ưu đãi vượt trội, cạnh tranh, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế số

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự án Luật được xây dựng nhằm thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng nêu tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW, Nghị quyết số 10-NQ/TW và Kết luận số 18-KL/TW. Đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn trong phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, bảo đảm các chính sách có thể triển khai, áp dụng và phát huy hiệu quả ngay trong thực tiễn. Phát huy tính chủ động, sáng tạo của địa phương trên cơ sở thống nhất về chiến lược, quy hoạch, tiêu chí và cơ chế giám sát; lấy kết quả đóng góp làm thước đo chủ yếu trong thu hút, quản lý và sử dụng đầu tư nước ngoài.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, dự thảo Luật tập trung vào 3 nhóm vấn đề chính. Thứ nhất, hoàn thiện quy định về ngành, nghề và điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thị trường. Thứ hai, hoàn thiện quy định về chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, theo hướng đổi mới định hướng đầu tư nước ngoài, xây dựng cơ chế ưu đãi vượt trội, cạnh tranh, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế số. Thứ ba, hoàn thiện quy định về thủ tục đầu tư, tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước đối với kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Dự thảo Luật cũng quy định điều khoản chuyển tiếp để xử lý các nội dung về quy trình, thủ tục đề nghị cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và đề nghị hưởng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt.

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, đa số ý kiến Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư nhằm tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng, nhất là Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và Kết luận số 18-KL/TW; đồng thời tháo gỡ các rào cản, điểm nghẽn về thể chế, cơ chế, chính sách.

Tuy nhiên, do Luật Đầu tư vừa được sửa đổi, bổ sung tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất (tháng 8/2026), một số ý kiến đề nghị Chính phủ thuyết minh đầy đủ, thuyết phục hơn về sự cần thiết của lần sửa đổi này.

Theo đó, cần làm rõ những điểm nghẽn thực sự đang cản trở hoạt động đầu tư, nguyên nhân và mức độ của từng điểm nghẽn; đồng thời đánh giá cụ thể liệu các quy định sửa đổi lần này có thực sự giải quyết được những vấn đề đó hay không.

Các ý kiến cũng đề nghị đặt nội dung sửa đổi trong mối liên hệ với Luật Đất đai, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đấu thầu, pháp luật về tài nguyên, môi trường biển và hải đảo cùng các luật có liên quan, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Phát biểu kết luận về nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo thiết kế quy định theo hướng tạo thuận lợi cho nhà đầu tư, nâng cao chất lượng, hiệu quả thu hút đầu tư nhưng vẫn phải bảo đảm quản lý rủi ro, sử dụng hiệu quả nguồn lực và lợi ích quốc gia. Đồng thời, tiếp tục rà soát Nghị quyết của Hội nghị Trung ương 3 và các nghị quyết khác để bổ sung vào dự thảo Luật, tránh việc phải sửa đổi Luật Đầu tư nhiều lần.

Bên cạnh đó, cần rà soát, hoàn thiện quy định về ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt, trong đó xác định rõ đối tượng, tiêu chí, điều kiện và giới hạn áp dụng. Các ưu đãi phải thực sự gắn với cam kết, kết quả thực thi và có cơ chế đánh giá, thu hồi. Làm rõ mối quan hệ giữa ưu đãi thuế, thuế tối thiểu toàn cầu và các chính sách hỗ trợ đầu tư. Đối với chính sách khấu hao nhanh, cần làm rõ điều kiện, đối tượng, phạm vi và thời hạn áp dụng, bảo đảm ưu đãi gắn với mục tiêu chuyển đổi khu công nghiệp sinh thái.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cũng lưu ý, cần quy định rõ ngay trong Luật về phạm vi, tiêu chí và giới hạn của các trường hợp được chấp thuận nhà đầu tư, được miễn đấu giá, đấu thầu và loại trừ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Hạn chế các quy định dẫn chiếu mở; làm rõ trình tự và mối quan hệ đối với thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất.