Xây dựng AI chủ quyền: Nguồn nhân lực là yếu tố đặc biệt quan trọng

Sáng 7/11, tại Trường Đại học Hà Nội đã diễn ra lễ khai mạc Hội thảo Quốc gia lần thứ 29 với chủ đề “Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và Truyền thông” - VNICT 2026.

Hội thảo là hoạt động được tổ chức thường niên nhằm tạo diễn đàn cho những người làm công tác nghiên cứu, triển khai, giảng dạy và quản lý trong lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng và tìm kiếm sự hợp tác. Đặc biệt, Hội thảo khuyến khích sự tham gia của các nhà khoa học trẻ, nghiên cứu sinh và học viên cao học thông qua việc trình bày, trao đổi các kết quả nghiên cứu.

Từ Hội thảo đầu tiên vào năm 1997, đến nay, Hội thảo đã tổ chức thành công 28 lần với sự phối hợp tổ chức của các cơ sở giáo dục đại học trên cả nước. Năm 2026, Hội thảo lựa chọn chủ đề “Trí tuệ nhân tạo trong giáo dục số”, do Viện Công nghệ thông tin – thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng Trường Đại học Hà Nội đồng tổ chức, với sự phối hợp của Câu lạc bộ các Khoa – Trường – Viện Công nghệ thông tin và Truyền thông Việt Nam. Hội thảo sẽ diễn ra trong hai ngày 7 - 8/11.

Ứng dụng AI để nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển năng lực con người

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS Lương Ngọc Minh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hà Nội nhấn mạnh bối cảnh hiện nay với những thay đổi sâu sắc của thế giới dưới tác động của cuộc cách mạng công nghệ, đặc biệt là sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI). Trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách con người làm việc, nghiên cứu và tiếp cận tri thức. Trong giáo dục, AI mở ra khả năng phân tích nhu cầu học tập, cá nhân hóa nội dung, hỗ trợ phản hồi cho người học và giúp giảng viên thiết kế hoạt động dạy học hiệu quả hơn. Các mô hình ngôn ngữ, hệ thống học tập thông minh và phân tích dữ liệu giáo dục đang tạo nên những phương thức mới để kết nối người học với tri thức.

Tuy nhiên, theo TS Lương Ngọc Minh, những cơ hội đó đi cùng các thách thức về độ tin cậy của thông tin, liêm chính học thuật, bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư và nguy cơ phụ thuộc vào công nghệ. Vì vậy, bài toán then chốt đối với giáo dục hiện nay không còn là “có nên ứng dụng AI hay không”, mà là “ứng dụng AI như thế nào để nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển năng lực con người và bảo đảm những giá trị cốt lõi của giáo dục đại học”.

"Tôi cho rằng, AI hay các công nghệ mới nói chung không thể và không nên thay thế hoàn toàn vai trò của người thầy. Nhưng AI sẽ làm thay đổi sâu sắc cách thức người thầy giảng dạy, cách sinh viên học tập và cách các trường đại học tổ chức hoạt động đào tạo, nghiên cứu và quản trị", TS Lương Ngọc Minh chia sẻ.

Trong bối cảnh đó, chủ đề của Hội thảo năm nay - “Trí tuệ nhân tạo trong giáo dục số” mang ý nghĩa khoa học, thời sự và thực tiễn đặc biệt sâu sắc.

Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hà Nội kỳ vọng Hội thảo không chỉ là nơi công bố và trao đổi những kết quả nghiên cứu mới về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, xử lý ngôn ngữ tự nhiên, an toàn thông tin hay các hệ thống thông minh, mà còn là diễn đàn để cùng thảo luận những vấn đề mang tính chiến lược đối với tương lai giáo dục Việt Nam. Đó là làm thế nào để xây dựng các hệ sinh thái giáo dục số thông minh; phát triển nguồn nhân lực có năng lực làm chủ AI; xây dựng các nền tảng, dữ liệu và học liệu số phục vụ giáo dục; đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp để đưa những thành tựu nghiên cứu vào thực tiễn.

Với Trường Đại học Hà Nội, TS Lương Ngọc Minh cho biết, trí tuệ nhân tạo không chỉ là một lĩnh vực công nghệ cần được nghiên cứu và giảng dạy, mà còn là một động lực quan trọng để đổi mới mô hình phát triển nhà trường.

Để hiện thực hóa sứ mệnh đó, nhà trường xác định một số định hướng ưu tiên trong thời gian tới gồm: đẩy mạnh ứng dụng AI trong nghiên cứu và quản trị đại học; đổi mới chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực có năng lực AI; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế về AI.

Nguồn nhân lực là yếu tố đặc biệt quan trọng

Chia sẻ tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Trường Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ thông tin, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, hiện nay, người dùng Việt Nam đang sử dụng phổ biến nhiều nền tảng AI nước ngoài như ChatGPT của OpenAI, Claude của Anthropic hay Gemini. Khi sử dụng các hệ thống này, dữ liệu được đưa lên nền tảng của các nhà cung cấp nước ngoài, đồng nghĩa với việc Việt Nam không có quyền chủ động, làm chủ đối với dữ liệu trên những hệ thống đó.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu xây dựng chủ quyền số có ý nghĩa chiến lược. Đây cũng là lý do Việt Nam cần đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ AI, đồng thời làm chủ dữ liệu, hạ tầng và các giải pháp bảo mật dữ liệu.

Theo PGS.TS Nguyễn Trường Thắng, Viện Công nghệ thông tin, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đang phối hợp với Trung tâm Dữ liệu quốc gia (Bộ Công an) và Ban Cơ yếu Chính phủ triển khai các nhiệm vụ liên quan, hướng tới mục tiêu xây dựng AI chủ quyền cho Việt Nam. Để thực hiện các nhiệm vụ chiến lược đó, nguồn nhân lực là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Vì vậy, Hội thảo Quốc gia “Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và Truyền thông” năm 2026 có sự phối hợp của cơ sở giáo dục đại học có bề dày trong đào tạo là Trường Đại học Hà Nội, nhằm góp phần bảo đảm nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu hiện tại và các giai đoạn phát triển tiếp theo. Cùng với đó là sự đồng hành của Câu lạc bộ các Khoa – Trường – Viện Công nghệ thông tin và Truyền thông Việt Nam, các viện nghiên cứu và trường đại học trên cả nước.

PGS.TS Nguyễn Trường Thắng cho biết, Hội thảo năm nay nhận được sự quan tâm và đóng góp của đông đảo nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ thông tin và ứng dụng công nghệ thông tin. Hội thảo đã tiếp nhận khoảng 250 bài báo cáo đăng ký tham gia. Qua quá trình phản biện, 158 bài báo có chất lượng được lựa chọn đăng trong Kỷ yếu, đạt tỷ lệ 60%. Đáng chú ý, các bài liên quan đến lĩnh vực an toàn thông tin được lựa chọn đăng trong Chuyên tập "Nghiên cứu khoa học và công nghệ trong lĩnh vực An toàn thông tin" của Ban Cơ yếu Chính phủ.

Giáo dục AI không chỉ là dạy lập trình mà là dạy tư duy

Hội thảo Quốc gia “Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và Truyền thông” tập trung thảo luận vào các chủ đề cụ thể về: Trí tuệ nhân tạo; An toàn thông tin; Học máy; Xử lý ảnh và thực tại ảo; Xử lý ngôn ngữ tự nhiên; Các hệ thống thông minh; Tin - Sinh học; Công nghệ đa phương tiện và mô phỏng; Truyền thông và mạng máy tính; Kỹ thuật điều khiển, tự động hóa; Cơ sở toán học cho tin học.

Tại Hội thảo, GS.TS Trần Đức Tân, Trưởng Khoa Điện - Điện tử, Trường Kỹ thuật Phenikaa, Đại học Phenikka đã chia sẻ kinh nghiệm của Đại học Phenikaa trong việc đưa trí tuệ nhân tạo vào đào tạo cho tất cả sinh viên, không chỉ sinh viên ngành công nghệ thông tin. Theo đó, AI được coi là kỹ năng nền tảng của mọi sinh viên. Phenikaa xây dựng định hướng giáo dục số trên ba trụ cột: AI là động cơ tư duy và giải quyết vấn đề; dữ liệu là nhiên liệu cho các ngành y tế, kinh tế, kỹ thuật; công nghệ số (IoT, Edge AI, TinyML) là nền tảng để sinh viên hiện thực hóa ý tưởng.

GS.TS Trần Đức Tân khẳng định, giáo dục AI không chỉ là dạy lập trình mà là dạy tư duy. Khi được trang bị nền tảng AI phù hợp, sinh viên ở tất cả các ngành đều có cơ hội tạo ra giải pháp công nghệ có giá trị thực tiễn.

Chuyên gia Trần Đức Tâm, Phó Chủ tịch Liên minh chuyển đổi số Việt Nam, Phó ban Công nghệ Liên chi hội BDS Công nghiệp, Giám đốc trung tâm nghiên cứu, phát triển, ứng dụng AI & Blockchain MIRA Center, Giám đốc trung tâm dịch vụ hạ tầng Internet Công ty Cổ Phần GMO-Z.com Runsystem nhấn mạnh, giai đoạn 2025–2026, trí tuệ nhân tạo đã bước vào giảng đường. AI không còn là công cụ hỗ trợ riêng lẻ mà đang làm thay đổi cách một trường đại học học tập, giảng dạy và vận hành.

Từ đó, ông đề xuất góc nhìn chuyển đổi AI trong trường đại học theo ba lớp: Học tập (Learning), Giảng dạy (Teaching) và Vận hành (Operations).