Vô sinh thứ phát chiếm hơn một nửa số ca vô sinh: Đừng bỏ lỡ "thời gian vàng" điều trị
Nhiều cặp vợ chồng từng sinh con nhưng nhiều năm sau lại rơi vào vô sinh thứ phát. Theo các bác sĩ, trong thực tế lâm sàng, tỷ lệ này hiện tương đối cao, thường cao hơn cả vô sinh nguyên phát.
Vô sinh thứ phát gia tăng, chiếm hơn một nửa số ca vô sinh
Sinh con đầu lòng ngay trong năm đầu kết hôn, nhưng suốt 16 năm sau đó, vợ chồng chị Tăng Thị D. (xã Khâu Vai, tỉnh Tuyên Quang) vẫn chưa thể có thêm con. Mong ước tưởng chừng giản đơn ấy vẫn luôn là nỗi trăn trở của cả gia đình.
"Tôi rất buồn và lo lắng, nhưng không biết nguyên nhân từ đâu", chị D. chia sẻ.
Vợ chồng chị D. là một trong những cặp vợ chồng vô sinh thứ phát tới thăm khám tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Tâm, trong Tuần lễ khám, tư vấn miễn phí vô sinh, hiếm muộn năm 2026.
Theo bác sĩ Trịnh Văn Du, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Đồng Tâm, trong thực tế lâm sàng, tỷ lệ vô sinh thứ phát hiện nay tương đối cao, thường cao hơn cả vô sinh nguyên phát. Nhiều nghiên cứu cho thấy khoảng 55% các trường hợp bệnh nhân là vô sinh thứ phát.
Ở nam giới, vô sinh thứ phát thường liên quan đến sự suy giảm chất lượng tinh trùng. Nguyên nhân có thể từ lối sống sinh hoạt, áp lực công việc kéo dài, tiếp xúc với hóa chất độc hại, làm việc trong môi trường nhiệt độ cao. Một số trường hợp từng có con nhưng sau đó mắc quai bị biến chứng tinh hoàn không được điều trị đúng cách, dẫn đến vô sinh thứ phát. Bên cạnh đó là những nguyên nhân hy hữu hơn như chấn thương tinh hoàn, lao mào tinh,...
Đối với nữ giới, một trong những nguyên nhân phổ biến là phá thai không an toàn, đặc biệt khi thực hiện tại các cơ sở không bảo đảm điều kiện kỹ thuật và chất lượng chuyên môn. Những can thiệp này có thể để lại các biến chứng như dính buồng tử cung, tắc vòi trứng, ứ dịch vòi trứng gây vô sinh thứ phát. Bên cạnh đó, tình trạng mang thai ngoài ý muốn ở tuổi vị thành niên hoặc trong nhóm học sinh, sinh viên tăng lên. Nếu việc đình chỉ thai không được thực hiện tại cơ sở y tế đủ năng lực chuyên môn, nguy cơ để lại các biến chứng ảnh hưởng đến khả năng sinh sản về sau rất lớn.
Nguyên nhân hiếm gặp hơn gây nên vô sinh thứ phát ở nữ giới là suy buồng trứng trẻ tuổi đang tăng tương đối nhanh. Nếu khoảng 10 năm trước, tỷ lệ suy buồng trứng trẻ tuổi khá thấp thì hiện nay, trong thực tế lâm sàng, số lượng bệnh nhân trẻ mắc suy buồng trứng ngày càng nhiều. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều yếu tố như áp lực công việc, căng thẳng kéo dài, chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý, tiếp xúc với hóa chất độc hại, hoặc các yếu tố bất lợi từ môi trường sống.
“Không ít phụ nữ còn rất trẻ nhưng kết quả xét nghiệm dự trữ buồng trứng (AMH) và siêu âm đều cho thấy số lượng trứng còn rất ít, khiến khả năng mang thai tự nhiên giảm sút và hành trình tìm kiếm con gặp nhiều khó khăn”, bác sĩ Du chia sẻ.
Nhiều cặp vợ chồng bỏ lỡ "thời gian vàng" trong điều trị vô sinh
Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Nhã, Phó giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đồng Tâm, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, cho biết nhiều cặp vợ chồng đã bỏ lỡ "thời gian vàng" vì chủ quan hoặc chờ đợi quá lâu.
"Có những phụ nữ tuổi còn rất trẻ nhưng đã giảm dự trữ buồng trứng, hoặc những người chồng dù trẻ tuổi đã gặp vấn đề về chất lượng tinh trùng. Với những trường hợp này, nếu có chỉ định thì nên áp dụng các phương pháp hỗ trợ sinh sản sớm, bởi có những nguyên nhân dù chờ đợi bao lâu cũng không thể có thai tự nhiên", bác sĩ Nhã cho hay.
Bác sĩ dẫn chứng, với những trường hợp người chồng không có tinh trùng, chỉ có thể được lấy bằng các kỹ thuật can thiệp như mổ hoặc chọc hút từ tinh hoàn thì việc có con tự nhiên gần như không thể xảy ra. Nếu trì hoãn điều trị, người vợ có thể bỏ lỡ giai đoạn thuận lợi nhất về khả năng sinh sản.
"Tôi từng gặp những trường hợp người chồng không có tinh trùng, hai vợ chồng chờ đợi có thai tự nhiên suốt 10 năm. Đến khi đi khám, bác sĩ xác định phải chọc hút tinh trùng từ tinh hoàn để thực hiện thụ tinh ống nghiệm thì lúc đó trứng của người vợ đã quá ít, không còn đủ điều kiện nữa mà phải đi xin trứng mới có thể thực hiện IVF. Đó là điều rất đáng tiếc", bác sĩ chia sẻ.
Theo bác sĩ Nhã, nếu chức năng sinh sản đã suy giảm thì việc chờ đợi không giúp cải thiện khả năng có thai, ngược lại có thể làm mất đi cơ hội điều trị hiệu quả nhất.
Bác sĩ khuyến cáo các cặp vợ chồng nên chủ động thăm khám để được đánh giá sức khỏe sinh sản và tư vấn hướng sinh con phù hợp. Nếu sức khỏe sinh sản hoàn toàn bình thường và tuổi còn trẻ, các bác sĩ sẽ hướng dẫn chế độ ăn uống, sinh hoạt, theo dõi thêm và chờ mang thai tự nhiên. Ngược lại, những trường hợp cần can thiệp sẽ được tư vấn phương pháp điều trị phù hợp để không bỏ lỡ cơ hội có con.
Nhằm góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về chăm sóc sức khỏe sinh sản, tạo điều kiện để các cặp vợ chồng vô sinh, hiếm muộn gặp khó khăn trên hành trình tìm con được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao, từ ngày 18/7 đến 26/7, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đồng Tâm tổ chức Tuần lễ khám, tư vấn miễn phí vô sinh, hiếm muộn năm 2026.
Trong thời gian diễn ra chương trình, các cặp vợ chồng được thực hiện miễn phí nhiều dịch vụ khám chuyên khoa, xét nghiệm, siêu âm, chụp X-quang… theo chỉ định của bác sĩ, giúp phát hiện sớm các nguyên nhân gây vô sinh, hiếm muộn và tư vấn hướng điều trị kịp thời, phù hợp.
Cùng với hoạt động khám, tư vấn miễn phí, bệnh viện cũng triển khai các chính sách hỗ trợ đặc biệt nhằm đồng hành cùng các gia đình trên hành trình hiện thực hóa ước mơ làm cha mẹ.
Theo đó, từ nay đến hết ngày 30/9, tất cả người bệnh và cặp vợ chồng mong con, khi thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) tại Bệnh viện Đồng Tâm sẽ được giảm 50% chi phí thực hiện thủ thuật từ chọc hút trứng đến nuôi cấy phôi (tương đương khoảng 11 triệu đồng). Riêng người bệnh và các cặp vợ chồng mong con là cán bộ, chiến sĩ đang công tác trong lực lượng vũ trang sẽ được hưởng ưu đãi này đến hết ngày 31/12.
Đặc biệt, bệnh viện hỗ trợ 100% chi phí thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) cho 5 cặp vợ chồng mang gen bệnh, mắc bệnh di truyền hoặc đã từng sinh con mắc bệnh di truyền. Các trường hợp này còn được hỗ trợ thêm 50% chi phí xét nghiệm gen bệnh di truyền giúp sinh con khỏe mạnh.
Đối với các cặp vợ chồng tham gia Tuần lễ khám vô sinh, hiếm muộn miễn phí 2026, có hồ sơ chờ thực hiện IVF đến hết tháng 12/2026, bệnh viện sẽ hỗ trợ bộ xét nghiệm với tổng giá trị hơn 5 triệu đồng, nhằm giúp các cặp vợ chồng chủ động chuẩn bị đầy đủ về sức khỏe trước khi bước vào quá trình điều trị.
