Việt sử giai thoại: Tự Đức với cuộc sát hại năm 1866

Kẻ nghiêm trị An Phong Công Hồng Bảo cũng chính là em kế của ông: Nguyễn Phúc Hồng Nhậm tức Tự Đức (1848 - 1883). Sách Bản triều bạn nghịch liệt truyện chép:

“Trước kia, khi Dực Tông⁽¹⁾ lên ngôi, An Phong Công lấy làm phẫn uất, vì nghĩ mình là con trưởng mà không được nối ngôi nên di chiếu của Thiệu Trị tuyên đọc chưa dứt, ông đã ngã vật giữa sân đình, thổ huyết đến hơn một đấu. Khi Nguyễn Phúc Hồng Nhậm làm lễ đăng quang, người ta phải đỡ ông mới dự được. Sau, ông mưu đáp tàu sang phương Tây nhưng bị phát giác, ông bị bắt trở về và Tự Đức ban cho tam ban triều điển⁽²⁾. Ông uống thuốc độc chết. Người ta đem xác ông vùi nơi bụi tre, lấy đá chèn lên trên quan tài. Năm đứa con ông cũng bị bắt giam, người con trưởng là Đinh Đạo bị đổi theo họ mẹ.

Mấy năm sau, Dực Tông nghĩ đến tình cốt nhục, lòng lấy làm bất nhẫn, sai cải táng cho An Phong Công Hồng Bảo. Khi mở áo quan ra thấy những tảng đá trước đó chèn ở trên đều lọt xuống đáy, hài cốt thì có màu vàng như mả kết⁽³⁾. Nhưng họ phụng chỉ cải táng không dám tâu lại vì sợ phiền lụy, bèn dời mộ đến một nơi cách đó không bao xa. Anh em Đinh Đạo được thả ra, được cho vào Quốc Tử Giám để học tập, nhưng cũng bị dò xét chớ không được tự do. Đinh Đạo thông minh, học hành mau tấn tới, các sách lạ như nhâm độn (bói toán), ông đều tinh thông. Càng lớn ông càng tuấn tú, ai cũng ưa nhìn. Năm Tự Đức thứ 17⁽⁴⁾, nhân vì bọn Võ Tập làm chuyện bạo nghịch, Đinh Đạo lại bị giam vào ngục tối tại Thừa Thiên. Đinh Đạo bị giam riêng một nơi, bốn người em Đinh Đạo bị giam riêng một nơi, không cho thông tin qua lại với nhau. Một hôm, Đinh Đạo bất ngờ nói với người lính coi ngục rằng:

- Ta sắp nguy rồi!

Nói xong, bèn đem hết khăn áo cho người lính ấy. Người lính cũng lấy làm lạ. Sau, việc phản nghịch của Đoàn Trưng bị phát giác, Đinh Đạo bị khép vào tội phải thắt cổ. Bấy giờ Đinh Đạo ngoài 20 tuổi, có đứa con trai lên ba, khi mới sinh, thân thể cường tráng. Hôm Đinh Đạo bị thắt cổ, nó cũng bị thắt cổ theo. Người ta thắt cổ nó đến hai lần mà nó vẫn chưa chết, khi tống nó vào quan tài nó còn khóc oa oa nên mới có lời đồn đại rằng, có người đã đưa đứa trẻ khác bỏ vào quan tài để tráo con của Đinh Đạo ra”.

Lời bàn: Khao khát được lên ngôi Hoàng đế của An Phong Công Hồng Bảo quả thật là phi thường, chỉ trong phút chốc mà nó đã đủ sức đánh gục ông, khiến ông thổ huyết giữa cung đình. Sự cảnh giác của em ruột Hồng Bảo là Tự Đức, kể cũng phi thường, có đủ để mãi mãi che khuất chút tình cốt nhục, đủ để ông giết anh và giết cháu chẳng một chút ghê tay.

Một đứa trẻ lên ba, hoàn toàn vô tội, vậy mà cũng bị thắt cổ đến hai lần, và dẫu chưa chết cũng bị tống vào quan tài, khủng khiếp thay! Khi đủ nhẫn tâm để giết chết đứa trẻ lên ba, kháu khỉnh và vô tội, thì người ta đủ can đảm để gây ra bất cứ tội ác nào.

Đinh Đạo thông minh, biết trước mọi lẽ, vẫn bất lực, không sao nghĩ nổi cách để cứu lấy thân mình và con mình. Ý của Hoàng đế là ý trời, hẳn sinh thời, Đinh Đạo đã nghĩ thế và tin như thế. Hình như thiên hạ khi ấy đã đồn sai. Chẳng phải người ta tráo một đứa trẻ mà tráo ông chú của nó, thay ông chú bằng một loài thú ăn thịt người, có diện mạo giống với ông chú của nó đó thôi.

_______________________________________

1. Chỉ Hoàng đế Tự Đức, vì Dực Tông là miếu hiệu của Tự Đức.

2. Gồm một sợi dây thắt cổ, một lưỡi dao thật sắc, một chén thuốc độc để tội nhân chọn lấy cách tự giết mình.

3. Người xưa cho rằng, ai may mắn được táng vào chỗ linh khí của đất tụ lại, khiến cho thi thể không bị hủy ra, tức là mả kết, thì con cháu của họ sẽ được hưởng phúc lâu dài.

4. Tức năm 1864.