Kinh tế

Việt Nam kiến tạo nền tài chính công hiện đại

Lê Thị Ngọc, Kho bạc Nhà nước; Trình bày: Hương Giang • 29/07/2026 14:18

Kiên trì cải cách thể chế, hiện đại hóa quản lý ngân quỹ và đẩy mạnh chuyển đổi số, Việt Nam từng bước kiến tạo nền tài chính công hiện đại, tiệm cận các chuẩn mực quản trị tiên tiến. Quá trình đó không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công mà còn góp phần khẳng định hình ảnh một Việt Nam đổi mới, minh bạch, chủ động hội nhập và là đối tác tin cậy, thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.

Quản trị tài chính công - thước đo năng lực quản trị quốc gia

Trong bối cảnh chuyển đổi số, toàn cầu hóa và cạnh tranh chiến lược ngày càng sâu sắc, chất lượng thể chế, năng lực quản trị quốc gia và hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực công đang trở thành những tiêu chí quan trọng phản ánh mức độ phát triển, sức chống chịu và khả năng cạnh tranh của mỗi nền kinh tế.

Đây cũng là những tiêu chí ngày càng được cộng đồng quốc tế, các nhà đầu tư và các tổ chức phát triển sử dụng khi đánh giá mức độ ổn định, năng lực điều hành và triển vọng của một quốc gia.

Trong bối cảnh đó, quản trị tài chính công không còn là việc nội bộ của cơ quan tài chính mà đã trở thành một thước đo quan trọng của năng lực quản trị quốc gia.

Trên thế giới, chất lượng quản trị tài chính công ngày càng được nhìn nhận thông qua các chuẩn mực và thông lệ quốc tế như Khung đánh giá chi tiêu công và trách nhiệm giải trình (PEFA), Tài khoản Kho bạc duy nhất (TSA), Hệ thống thông tin quản lý tài chính công tích hợp (IFMIS) cùng các nguyên tắc minh bạch tài khóa do IMF và nhiều tổ chức quốc tế khuyến nghị. Điểm chung của các mô hình này là hướng tới một nền tài chính công minh bạch, trách nhiệm giải trình cao và sử dụng hiệu quả nguồn lực công.

Việt Nam không tiếp cận các thông lệ quốc tế theo hướng sao chép nguyên mẫu mà lựa chọn cách vận dụng phù hợp với điều kiện phát triển của đất nước. Quá trình hoàn thiện thể chế, hiện đại hóa Kho bạc Nhà nước (KBNN), xây dựng hệ thống quản lý ngân quỹ tập trung và phát triển hệ thống thông tin ngân sách, kế toán nhà nước trên nền tảng số là những bước đi cụ thể nhằm từng bước tiệm cận các chuẩn mực quản trị hiện đại, đồng thời bảo đảm tính chủ động của mô hình quản lý Việt Nam.

Hiệu quả của quá trình cải cách không chỉ được thể hiện qua việc hoàn thiện thể chế mà còn phản ánh qua quy mô nguồn lực ngân sách được tổ chức thực hiện.

Năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước hạch toán qua hệ thống KBNN đạt 2.679.662 tỷ đồng, bằng 136,24% dự toán, tăng 30,28% so với năm 2024. Sáu tháng đầu năm 2026, số thu tiếp tục đạt 1.547.077 tỷ đồng, bằng 61,16% dự toán năm. Những con số này cho thấy năng lực tổ chức thực hiện ngân sách ngày càng được nâng cao, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và tạo thêm dư địa cho phát triển.

Một trong những minh chứng rõ nét nhất cho quá trình đó chính là hành trình hiện đại hóa KBNN nơi những nguyên tắc của quản trị tài chính công hiện đại được cụ thể hóa thành hoạt động quản lý và phục vụ thực tiễn.

Hiện đại hóa KBNN để phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn

Nếu quản trị tài chính công được ví như "hệ điều hành" của nền tài chính quốc gia thì KBNN chính là nơi bảo đảm dòng chảy ngân quỹ quốc gia vận hành thông suốt, nơi các quyết sách tài khóa được chuyển hóa thành hoạt động quản lý và phục vụ thực tiễn. Mỗi đồng ngân sách được thu đúng, chi đúng, mỗi khoản vốn đầu tư công được thanh toán kịp thời hay mỗi giao dịch ngân sách được thực hiện an toàn đều góp phần bảo đảm cho các chủ trương phát triển của Đảng và Nhà nước đi vào cuộc sống.

Mọi cải cách về tài chính công chỉ thực sự có ý nghĩa khi phương thức quản lý thay đổi theo hướng hiệu quả hơn và phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp. Trong tiến trình đó, sự đổi mới của KBNN phản ánh khá rõ bước chuyển của Việt Nam từ mô hình quản lý dựa trên quy trình thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Việc hiện đại hóa quy trình nghiệp vụ, mở rộng thanh toán điện tử và kết nối dữ liệu với các bộ, ngành, địa phương đã góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện ngân sách nhà nước. Điều thay đổi không chỉ là quy trình nghiệp vụ mà còn là cách Nhà nước phục vụ người dân và doanh nghiệp nhanh hơn, thuận tiện hơn trên môi trường số.

Hiệu quả của quá trình chuyển đổi thể hiện rõ nhất qua Dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Đến nay, 100% đơn vị sử dụng ngân sách đã tham gia hệ thống; khoảng 18 triệu hồ sơ và gần 20 triệu chứng từ thanh toán điện tử được xử lý, trong đó 99,6% chứng từ chi ngân sách được thực hiện bằng phương thức điện tử.

Đằng sau những con số ấy là hàng triệu giao dịch được thực hiện nhanh hơn, minh bạch hơn và thuận tiện hơn cho các đơn vị sử dụng ngân sách. Việc hồ sơ được xử lý hoàn toàn trên môi trường số cũng đồng nghĩa với việc giúp các đơn vị sử dụng ngân sách giảm thời gian đi lại, giảm chi phí và chủ động hơn trong triển khai nhiệm vụ.

Một minh chứng khác cho năng lực tổ chức thực thi là trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đồng thời nâng cấp nhiều hệ thống công nghệ thông tin, KBNN vẫn bảo đảm hoạt động thu, chi ngân sách diễn ra liên tục, an toàn, không làm gián đoạn giao dịch của người dân, doanh nghiệp và các đơn vị sử dụng ngân sách. Điều đó cho thấy khả năng thích ứng và tính ổn định của hệ thống trong quá trình cải cách.

Hiện đại hóa KBNN không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ mà còn là minh chứng cho sự chuyển đổi trong tư duy quản trị tài chính công của Việt Nam: lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo, lấy dữ liệu làm nền tảng và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm của quá trình cải cách.

Giá trị của Kho bạc số - điều mà hệ thống Kho bạc đang hướng đến cũng không nằm ở công nghệ mà ở lợi ích cho xã hội: đưa dịch vụ công đến nhanh hơn, minh bạch hơn và thuận tiện hơn với người dân, doanh nghiệp và các đơn vị sử dụng ngân sách.

Đối với người dân, Kho bạc số góp phần bảo đảm nguồn lực ngân sách được chuyển đến đúng nơi, đúng thời điểm. Khi vốn đầu tư công được thanh toán kịp thời, các công trình giao thông, bệnh viện, trường học và chương trình an sinh xã hội có điều kiện hoàn thành đúng tiến độ, người dân là đối tượng thụ hưởng trực tiếp những thành quả của một nền tài chính công vận hành hiệu quả.

Đối với doanh nghiệp và các đơn vị sử dụng ngân sách, Kho bạc số giúp các giao dịch với KBNN trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn. Thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn, chi phí tuân thủ giảm và quá trình theo dõi kết quả được thực hiện minh bạch, tạo điều kiện để các dự án được triển khai đúng tiến độ và sử dụng hiệu quả nguồn lực công.

Đối với các nhà đầu tư và đối tác quốc tế, Kho bạc số là một chỉ dấu về chất lượng điều hành tài chính công. Một hệ thống ngân quỹ vận hành thống nhất, dựa trên dữ liệu và giao dịch điện tử giúp nâng cao khả năng dự báo chính sách, giảm rủi ro thông tin và tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Đối với Chính phủ, Kho bạc số tạo nền tảng để nâng cao chất lượng điều hành ngân sách nhà nước. Dữ liệu tài chính công được cập nhật đầy đủ, kịp thời giúp việc điều hành ngân sách ngày càng chủ động, chính xác và có cơ sở hơn.

Kho bạc số vì thế không đơn thuần là bước tiến về công nghệ mà còn phản ánh sự chuyển đổi trong tư duy phục vụ của nền tài chính công: lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo, lấy dữ liệu làm nền tảng và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.

Từ dòng vốn ngân sách đến những công trình kiến tạo diện mạo đất nước

Nhà ga hành khách T3 - Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất đi vào hoạt động, những đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông được thông xe, nhiều trường học, bệnh viện và công trình hạ tầng được đưa vào sử dụng… Đó là những thành quả người dân có thể nhìn thấy và thụ hưởng hằng ngày.

Phía sau mỗi công trình hoàn thành đúng tiến độ là dòng vốn đầu tư công được quản lý, phân bổ và giải ngân kịp thời, bảo đảm nguồn lực công được sử dụng hiệu quả, góp phần đưa các chủ trương, chính sách phát triển vào cuộc sống.

Để những công trình không bị chậm tiến độ chỉ vì dòng vốn bị ách tắc, hệ thống KBNN đã từng bước đổi mới quy trình thanh toán, chuyển mạnh sang phương thức điện tử, đơn giản hóa thủ tục và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.

Năm 2025, hệ thống đã thanh toán, chi trả 812.726 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 96,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn 193.723 tỷ đồng so với năm 2024. Đến ngày 30/6/2026, số vốn thanh toán đạt khoảng 285.914,1 tỷ đồng, bằng 30,7% kế hoạch; thời gian xử lý hồ sơ thanh toán được rút từ 03 ngày xuống còn 02 ngày làm việc, trong khi hồ sơ tạm ứng được giải quyết trong 01 ngày làm việc.

Đằng sau những con số ấy là hàng nghìn dự án trên khắp cả nước được bảo đảm dòng vốn kịp thời để duy trì tiến độ thi công và sớm đưa công trình vào phục vụ người dân.

Ít được biết đến hơn nhưng có ý nghĩa đặc biệt đối với ổn định kinh tế vĩ mô là vai trò của KBNN trong quản lý ngân quỹ nhà nước và huy động vốn cho ngân sách trung ương.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới năm 2025 nhiều biến động, thị trường tài chính - tiền tệ trong nước chịu không ít áp lực, KBNN đã chủ động điều hành phát hành trái phiếu Chính phủ phù hợp với nhu cầu vốn của ngân sách, khả năng hấp thụ của thị trường và định hướng phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa với chính sách tiền tệ.

Năm 2025, KBNN đã huy động thành công 371.499,8 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ với lãi suất phát hành bình quân chỉ 3,26%/năm, góp phần đáp ứng nhu cầu vốn của ngân sách trung ương đồng thời kiểm soát hiệu quả chi phí vay nợ của Nhà nước.

Song song với đó, công tác quản lý ngân quỹ được thực hiện theo hướng tập trung, thống nhất, chủ động dự báo dòng tiền, bảo đảm thanh khoản và sử dụng hiệu quả nguồn ngân quỹ tạm thời nhàn rỗi. Riêng năm 2025, hoạt động quản lý ngân quỹ đã đóng góp 12.424 tỷ đồng vào ngân sách trung ương, cho thấy hiệu quả ngày càng rõ nét của mô hình quản trị ngân quỹ hiện đại.

Bước sang năm 2026, KBNN tiếp tục điều hành linh hoạt công tác huy động vốn; đến ngày 30/6/2026 đã huy động 182.561 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ, đạt 36,5% kế hoạch năm, góp phần bảo đảm cân đối ngân sách, ổn định thị trường tài chính và tạo nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng.

Những kết quả đó không chỉ đáp ứng kịp thời nhu cầu chi của NSNN mà còn phản ánh năng lực quản trị tài chính công theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả, qua đó củng cố niềm tin của các nhà đầu tư và đối tác quốc tế đối với nền kinh tế Việt Nam.

Minh bạch tài chính công, hội nhập để đổi mới

Trong nền kinh tế toàn cầu, dòng vốn đầu tư có thể dịch chuyển rất nhanh, nhưng niềm tin của nhà đầu tư được củng cố bởi chất lượng điều hành, tính minh bạch và sự ổn định của môi trường chính sách. Vì vậy, minh bạch tài chính công ngày càng trở thành một trong những tiêu chí quan trọng để cộng đồng quốc tế đánh giá năng lực quản trị, mức độ ổn định và triển vọng phát triển của mỗi quốc gia.

Đối với Việt Nam, hiện đại hóa tài chính công luôn gắn với yêu cầu nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Cùng với quá trình hoàn thiện thể chế và cải cách hành chính, hệ thống KBNN đã góp phần hình thành nền tảng thông tin tài chính công thống nhất, kịp thời, phục vụ hiệu quả công tác quản lý và điều hành NSNN.

Hằng ngày, hệ thống KBNN thực hiện hạch toán, đối chiếu và tổng hợp hàng triệu giao dịch thu, chi ngân sách; đồng thời lập Báo cáo tài chính nhà nước trên phạm vi toàn quốc. Đây không chỉ là cơ sở để Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền theo dõi tình hình tài chính công, nâng cao chất lượng điều hành và sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc gia mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư và các đối tác phát triển thông qua hệ thống thông tin tài chính công minh bạch, đầy đủ và kịp thời.

Mỗi cải cách trong quản lý tài chính công, mỗi bước tiến của Kho bạc số, mỗi thành quả trong minh bạch ngân sách đều trở thành những minh chứng thuyết phục về năng lực điều hành của Việt Nam trước cộng đồng quốc tế. Thông qua việc công khai, minh bạch thông tin và chủ động chia sẻ kinh nghiệm cải cách trên các diễn đàn quốc tế, Việt Nam từng bước khẳng định hình ảnh một quốc gia đổi mới, quản trị hiệu quả và hội nhập sâu rộng.

Không chỉ bảo đảm quản lý ngân quỹ quốc gia an toàn, minh bạch, KBNN còn chủ động chia sẻ kinh nghiệm cải cách, chuyển đổi số, quản lý ngân sách và quản trị kho bạc tại các diễn đàn, chương trình hợp tác quốc tế. Qua đó, hình ảnh một nền tài chính công hiện đại, minh bạch và hội nhập của Việt Nam được lan tỏa rộng rãi, góp phần củng cố niềm tin của các nhà đầu tư, đối tác phát triển và khẳng định vị thế Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Điều đó được thể hiện qua việc KBNN tham gia ngày càng tích cực vào các mạng lưới và diễn đàn chuyên môn quốc tế như Mạng lưới Quản lý chi tiêu công châu Á (PEMNA), Cộng đồng hành nghề Kho bạc (T-CoP), Diễn đàn Kho bạc ASEAN (ATF) và Hiệp hội Kho bạc quốc tế (AIST). Thông qua các cơ chế này, Việt Nam không chỉ tiếp cận các thông lệ tiên tiến về quản lý ngân quỹ, quản lý ngân sách và chuyển đổi số mà còn từng bước chia sẻ kinh nghiệm cải cách với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới.

Song song với đó, KBNN tiếp tục mở rộng hợp tác với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) và Văn phòng Hỗ trợ Kỹ thuật thuộc Bộ Ngân khố Hoa Kỳ (OTA) trong xây dựng Chiến lược phát triển KBNN, cải cách kế toán công, quản lý ngân quỹ và hiện đại hóa hệ thống thông tin tài chính. Quan hệ hợp tác với cơ quan KBNN của Hungary, Liên bang Nga, Indonesia và Lào cũng được duy trì, góp phần trao đổi kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình cải cách.

Những hoạt động hợp tác đó không chỉ góp phần nâng cao chất lượng quản trị tài chính công mà còn cho thấy Việt Nam đang chuyển từ vị thế tiếp thu kinh nghiệm sang chủ động tham gia đối thoại và chia sẻ thực tiễn cải cách. Qua đó, uy tín và vị thế của Việt Nam trong cộng đồng quản trị tài chính công quốc tế tiếp tục được nâng lên.

Dòng chảy ngân quỹ và khát vọng Việt Nam

Dòng chảy ngân quỹ không chỉ là sự vận động của nguồn lực tài chính quốc gia mà còn là hành trình đưa các chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước vào cuộc sống.

Mỗi khoản thu, chi được thực hiện đúng mục tiêu, đúng thời điểm đều góp phần hình thành những tuyến đường mới, những bệnh viện hiện đại, những ngôi trường khang trang và những chương trình an sinh thiết thực cho người dân.

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Hành trình ấy đòi hỏi một nền tài chính công vận hành hiệu quả, sử dụng đúng và tốt từng đồng ngân sách để tạo nguồn lực cho tăng trưởng bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân.

Mỗi bước tiến trong hiện đại hóa tài chính công và KBNN sẽ góp phần nâng cao năng lực quản trị quốc gia, củng cố uy tín của Việt Nam và tạo thêm nền tảng cho hành trình phát triển bền vững.