Việt Nam - EU: Đầu tư cho tri thức, nâng tầm nguồn nhân lực
Từ thúc đẩy hợp tác giáo dục, nghiên cứu khoa học đến đào tạo nhân lực chất lượng cao, Việt Nam và EU hướng tới gắn kết tri thức với nhu cầu phát triển và năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới.
Đào tạo nhân lực
trong dòng chảy hợp tác mới
Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Liên minh châu Âu và Vương quốc Bỉ, ngày 22/10, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Chủ tịch Uỷ ban châu Âu Ursula von der Leyen đã nhất trí tiếp tục đẩy mạnh hợp tác giáo dục – đào tạo. Nội dung này được tái khẳng định trong thông cáo báo chí chung, đặt hợp tác giáo dục trong tổng thể quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam – EU, gắn với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh.
Trước đó, tại tọa đàm cấp cao với lãnh đạo doanh nghiệp tiêu biểu châu Âu và Bỉ ở Brussels, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đã nhấn mạnh mong muốn mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp châu Âu trong những lĩnh vực như công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, y tế, dược phẩm, công nghệ sinh học và nông nghiệp công nghệ cao. Việt Nam không chỉ mong muốn thu hút đầu tư mà còn hướng tới hợp tác phát triển công nghệ, nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
“Một dự án công nghệ thành công tại Việt Nam không nên chỉ được đo bằng số vốn đầu tư, mà bằng số kỹ sư Việt Nam được đào tạo, số doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng và năng lực cạnh tranh mới mà dự án đó tạo ra”. Trong định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đào tạo kỹ sư và phát triển nguồn nhân lực có ý nghĩa đặc biệt. Một dự án công nghệ không chỉ mang lại giá trị kinh tế trước mắt mà còn cần tạo cơ hội để người lao động Việt Nam tiếp cận tri thức mới, nâng cao kỹ năng và từng bước làm chủ công nghệ.
Đây cũng là điểm kết nối trực tiếp giữa hợp tác kinh tế với giáo dục. Khi doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu cùng tham gia, quá trình đào tạo có thể gắn chặt hơn với nhu cầu thực tế; sinh viên có thêm cơ hội thực hành, còn các cơ sở giáo dục có điều kiện mở rộng nghiên cứu ứng dụng và hợp tác quốc tế.
Tại sự kiện ngày 22/10, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng các đại biểu cũng đã chứng kiến lễ trao nhiều thỏa thuận hợp tác, trong đó có Ý định thư giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) về giáo dục, đào tạo. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - EU được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 1/2026, tạo thêm động lực để hai bên mở rộng hợp tác về giáo dục, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Với nền tảng hợp tác đã được xây dựng qua nhiều năm, văn kiện mới mở ra cơ hội thúc đẩy trao đổi học thuật, tăng cường kết nối giữa các cơ sở giáo dục và gắn đào tạo với những lĩnh vực có nhu cầu nhân lực cao.
Từ trao đổi học thuật đến nâng cao chất lượng đào tạo Việt Nam - EU
Hợp tác giáo dục Việt Nam - EU đã đạt được những kết quả đáng chú ý thông qua các chương trình trao đổi sinh viên, giảng viên, hỗ trợ giáo dục đại học và nghiên cứu.
Theo số liệu Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, trong giai đoạn 2015 - 2025, chương trình trao đổi quốc tế ICM thuộc Erasmus+ đã tạo điều kiện cho khoảng 3.700 sinh viên, nghiên cứu viên, giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục Việt Nam đến châu Âu. Trong khuôn khổ chương trình học bổng thạc sĩ Erasmus Mundus, Việt Nam tham gia 36 dự án hợp tác với các trường đại học châu Âu, với 427 suất học bổng được trao cho sinh viên Việt Nam.
Những chương trình này giúp người học tiếp cận môi trường giáo dục quốc tế, nâng cao chuyên môn và mở rộng mạng lưới học thuật. Với các trường đại học, hợp tác tạo cơ hội trao đổi kinh nghiệm giảng dạy, phát triển chương trình đào tạo và tham gia các dự án nghiên cứu chung.
Trong khoảng 5 năm gần đây, Việt Nam đã ký khoảng 30 điều ước quốc tế và thỏa thuận quốc tế về hợp tác giáo dục, đào tạo với các thành viên EU. Những kết quả này cho thấy hợp tác đã có nền tảng tương đối rộng, tạo điều kiện để hai bên chuyển sang những chương trình chuyên sâu hơn, gắn với nhu cầu phát triển của mỗi bên.
Ảnh: Bộ GD-ĐT
Ưu tiên công nghệ mới,
tăng kết nối với doanh nghiệp
Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đang đặt ra yêu cầu mới đối với giáo dục và đào tạo. Những lĩnh vực như AI, bán dẫn, năng lượng xanh và sản xuất thông minh cần đội ngũ nhân lực không chỉ vững kiến thức chuyên môn mà còn có năng lực thực hành, nghiên cứu và thích ứng với công nghệ mới.
Đây là những lĩnh vực Việt Nam có thể tăng cường hợp tác với các đối tác châu Âu. Theo định hướng được Bộ Giáo dục và Đào tạo đề cập, Việt Nam mong muốn thúc đẩy đào tạo, nghiên cứu trong các lĩnh vực như AI, bán dẫn, năng lượng xanh, đồng thời hỗ trợ các cơ sở giáo dục và nhà nghiên cứu tham gia sâu hơn vào chương trình Horizon Europe của EU.
Hợp tác có thể được triển khai thông qua các dự án nghiên cứu chung, trao đổi giảng viên và sinh viên, phát triển chương trình đào tạo hoặc kết nối phòng thí nghiệm giữa các trường đại học, viện nghiên cứu. Khi doanh nghiệp cùng tham gia xác định nhu cầu nhân lực và hỗ trợ đào tạo thực hành, khoảng cách giữa kiến thức trong nhà trường với yêu cầu của công việc cũng có điều kiện thu hẹp.
Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại tọa đàm đặt ra một tiêu chí đáng chú ý cho quá trình này: giá trị của hợp tác công nghệ cần được nhìn nhận cả ở năng lực mà người Việt Nam tích lũy được. Với giáo dục, đó là chất lượng đội ngũ kỹ sư, khả năng nghiên cứu, năng lực làm chủ công nghệ và cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Đưa Ý định thư vào thực tiễn
Từ những kết quả đã có, hợp tác giáo dục Việt Nam - EU còn nhiều dư địa phát triển, nhất là trong đào tạo nhân lực chất lượng cao và nghiên cứu các công nghệ mới. Để tận dụng cơ hội, hai bên sẽ xác định rõ lĩnh vực ưu tiên, cơ chế phối hợp và nguồn lực thực hiện, đồng thời tạo điều kiện để trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và nhà nghiên cứu chủ động tham gia các chương trình quốc tế.
Thông tin về học bổng, trao đổi học thuật và tài trợ nghiên cứu cũng cần được phổ biến rộng rãi hơn để người học và các cơ sở giáo dục Việt Nam tiếp cận được những cơ hội phù hợp. Hiệu quả hợp tác song phương sẽ được đánh giá qua kết quả đào tạo, năng lực nghiên cứu và khả năng ứng dụng tri thức vào thực tiễn.
Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy đào tạo nhân lực cần được đặt song hành với thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ. Khi hợp tác quốc tế giúp người học nâng cao năng lực, nhà trường mở rộng hoạt động nghiên cứu và doanh nghiệp phát triển được đội ngũ nhân lực có kỹ năng, giáo dục sẽ đóng góp trực tiếp hơn vào năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Từ đây, trên nền tảng quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện, hợp tác giáo dục Việt Nam - EU sẽ không chỉ mở rộng cơ hội học tập và nghiên cứu, mà còn góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực cho những ngành công nghệ của tương lai.
