Vì sao doanh nghiệp vật liệu xây dựng chưa tích cực sử dụng tro xỉ từ nhiệt điện trong nước ?

Bộ Công thương vừa cho biết, các doanh nghiệp vật liệu xây dựng trong nước tiếp tục đề nghị được nhập khẩu tro xỉ để đáp ứng nhu cầu sản xuất trong năm 2013. Trong khi đó, lượng tro xỉ của nhiều nhà máy nhiệt điện nước ta chủ yếu được dẫn thẳng ra hồ chứa, chưa được sử dụng nhiều cho các nhà máy vật liệu xây dựng. Lượng tro xỉ nhiệt điện có chăng chỉ được sử dụng cho nhà máy gạch kiềm tính của Tập đoàn Điện lực Việt Nam,  để sản xuất gạch phục vụ cho xây dựng các nhà máy nhiệt điện. Sự không gặp gỡ giữa cung và cầu này càng lạ hơn khi tại nhiều quốc gia trên thế giới, việc sử dụng tro xỉ nhiệt điện trong nước là một yêu cầu bắt buộc khi thực hiện các công trình giao thông, nhà ở. Công nghệ tận thu tro bay từ nhà máy nhiệt điện cũng không phải công nghệ mới trên thế giới.

Mỗi nhà máy nhiệt điện có thể thải ra hàng nghìn tấn tro xỉ trong một ngày. Do đó, việc không sử dụng lượng tro xỉ này rõ ràng là một sự lãng phí rất lớn. Trong khi đó, tro xỉ của nhà máy nhiệt điện là một phụ gia được đánh giá cao trong sản xuất bê tông trên thế giới. Đặc biệt là tro bay từ nhiệt điện có thể thay thế 20% xi măng khi đúc bê tông. Do cấu trúc mịn, tro bay cũng làm tăng cường độ cứng của bê tông và làm tăng độ nhớt của vữa. Điều này giúp bê tông chui vào các khe lỗ dễ dàng. Khi bổ sung tro bay sẽ giúp khử vôi trong xi măng – là thành phần làm giảm chất lượng bê tông. Và khi đổ những khối bê tông cực lớn như khi làm đập thủy điện, việc bổ sung phụ gia tro bay giúp công nhân có thể đổ bê tông gián đoạn, mà không cần phải đổ liên tục như với loại thường. Với giá thành rẻ hơn xi măng, việc dùng tro bay trong đúc bê tông cũng giúp giảm đến 30% giá thành.

Đại diện một doanh nghiệp vật liệu xây dựng cho biết, việc không sử dụng tro xỉ từ nhiệt điện trong nước là do chất lượng thấp, không đáp ứng được nhu cầu của nhà sản xuất. Hạn chế lớn nhất của tro xỉ nhiệt điện trong nước là lượng than chưa cháy hết còn rất lớn và không ổn định nên rất khó sử dụng trong sản xuất vật liệu xây dựng. Lượng than này cũng chưa đủ để có thể tận dụng làm nguyên liệu đốt. Nhu cầu sử dụng tro xỉ từ nhiệt điện rất lớn, song trên cả nước hiện mới có Công ty Cổ phần Công nghiệp và Dịch vụ Cao Cường xây dựng nhà máy chế biến tro bay nhiệt điện. Nhà máy này sử dụng công nghệ tuyển ướt để tách bạch tro bay và than trong tro xỉ từ nhiệt điện, từ đó nhanh chóng thu được lượng tro bay có chất lượng cao. Tuy nhiên, nhà máy chế biến tro bay nhiệt điện này hiện mới đáp ứng được cho một số nhu cầu, chưa có thể đáp ứng được nhu cầu sử dụng đa dạng trên cả nước.

Doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng phải bỏ ra một khoản ngoại tệ lớn để nhập khẩu phụ liệu sản xuất có sẵn trong nước là một mâu thuẫn rất khó biện minh. Nguyên nhân của tình trạng này cũng được chỉ rõ là do lượng tro xỉ từ nhiệt điện không đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật. Như vậy sự lãng phí này có nguyên nhân từ các nhà máy nhiệt điện. Vậy các nhà máy không đốt triệt để lượng than đưa vào lò vì lý do gì? Có thể thấy, nếu phải đốt cháy triệt để lượng than được đưa vào lò, thì nhà máy nhiệt điện phải tuân thủ đúng quy trình, thời hạn bảo dưỡng, bảo trì. Nhưng thực tế thì dường như nhiều đơn vị còn ngại làm đúng quy định. Các nhà máy còn ngại áp dụng đúng quy trình, thời hạn bảo trì vì lý do gì là điều cần có câu trả lời rõ ràng. Đã có giả định cho rằng, đó có thể là vì giá mua điện từ nhiệt điện chưa bảo đảm cân đối được cho các nhu cầu trả lương, duy trì hoạt động, thực hiện công tác bảo trì... Song rõ ràng lương của cán bộ, nhân viên Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khá cao. Nếu giả thuyết này đúng thì có lẽ phân phối thu nhập ngay chính tại EVN đang tồn tại nhiều bất cập. Có phải thu nhập cao chỉ thuộc về bộ phận văn phòng, truyền tải – được ngân sách Nhà nước bảo trợ thực hiện trong suốt những năm qua, còn lực lượng sản xuất lại có mức thu nhập thấp hơn nhiều không?