Ủy ban về các vấn đề Xã hội nhiệm kỳ 2016 - 2021

Vì mục tiêu phát triển bền vững, bao trùm 

Xem với cỡ chữ
Chỉ riêng lĩnh vực lập pháp, trong nhiệm kỳ 2016 - 2021, Ủy ban về các vấn đề Xã hội đã chủ trì thẩm tra 8 dự án luật, hầu hết đều điều chỉnh những vấn đề mới, phức tạp, nhạy cảm, có phạm vi rộng, tác động xã hội sâu sắc, trực tiếp đến người lao động và Nhân dân. Nhìn lại gần 5 năm qua, ỦY VIÊN TRUNG ƯƠNG ĐẢNG, CHỦ NHIỆM ỦY BAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI NGUYỄN THÚY ANH chia sẻ, có vất vả, có căng thẳng, nhưng trên hết, Ủy ban đã hoàn thành được khối lượng công việc rất lớn, đóng góp hiệu quả hoàn thiện khuôn khổ pháp lý công bằng, tiến bộ trong lĩnh vực xã hội, góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu phát triển bền vững, bao trùm đã được Đảng và Nhà nước xác định.

Mở rộng dân chủ trong hoạt động lập pháp

- Nhìn lại nhiệm kỳ đặc biệt như Khóa XIV, khi mà cuối nhiệm kỳ, hầu hết lĩnh vực Ủy ban phụ trách đều chịu tác động nặng nề của đại dịch Covid-19, bà thấy như thế nào?

Ảnh: Q. Chi

- Ủy ban về các vấn đề Xã hội là cơ quan của Quốc hội phụ trách các lĩnh vực: lao động, việc làm và an sinh xã hội; y tế, dân số; người có công; bảo trợ xã hội; bình đẳng giới; phòng, chống bạo lực gia đình; thi đua, khen thưởng; phòng, chống tệ nạn xã hội và các vấn đề xã hội khác. Ủy ban có chức năng thẩm tra các dự án luật, pháp lệnh; thẩm tra lồng ghép vấn đề bình đẳng giới; giám sát, kiến nghị việc thực thi pháp luật thuộc lĩnh vực phụ trách; tham gia quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Đồng thời, là cơ quan Thường trực Nhóm Nữ đại biểu Quốc hội Việt Nam, chịu trách nhiệm trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội về các hoạt động của Nhóm.

Nếu chỉ “điểm đầu việc” thôi cũng đã rất dài. Nhưng đến thời điểm này, có thể nói rằng, tuy có vất vả, căng thẳng, nhưng trên hết, Ủy ban đã hoàn thành khối lượng công việc rất lớn, đóng góp hiệu quả vào việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý công bằng, tiến bộ về lao động, việc làm, an sinh xã hội, y tế, bình đẳng giới… từ đó, góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu phát triển bền vững, bao trùm mà Đảng và Nhà nước ta đã xác định.

Nhiệm kỳ Khóa XIV để lại nhiều dấu ấn đặc biệt đối với Ủy ban về các vấn đề Xã hội bởi các dự án luật, pháp lệnh do Ủy ban chủ trì thẩm tra, chỉnh lý hầu hết là vấn đề mới, phức tạp, nhạy cảm, phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng rộng, có tác động xã hội sâu sắc, trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống của người lao động và Nhân dân. Điều này đòi hỏi Ủy ban phải hết sức thận trọng, nghiên cứu, đánh giá thấu đáo để tham mưu, trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội lựa chọn được phương án hợp lý nhất.

Cùng với đó, đại dịch Covid-19 xuất hiện đã tác động sâu sắc đến các lĩnh vực mà Ủy ban phụ trách, đặc biệt là về an sinh xã hội, lao động việc làm, chăm sóc sức khỏe của Nhân dân... Điều này cũng đòi hỏi Ủy ban phải linh hoạt điều chỉnh phương thức hoạt động để từ đó, hoàn thành các nhiệm vụ theo luật định, đồng thời kịp thời có các kiến nghị, đề xuất với Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội để tháo gỡ khó khăn cho Nhân dân, doanh nghiệp.

- Hầu hết các dự luật do Ủy ban về các vấn đề Xã hội chủ trì thẩm tra, tiếp thu, chỉnh lý đều có sự va chạm và xung đột lợi ích khá gay gắt giữa các đối tượng liên quan. Nhưng sau đó, Ủy ban đã tìm được sự dung hòa, giữ được cân bằng và công bằng trong chính sách của dự luật. Để làm được điều đó, công tác xây dựng luật của Ủy ban đã được thực hiện như thế nào?

- Quả thực, đa phần các dự luật do Ủy ban về các vấn đề Xã hội chủ trì thẩm tra, chỉnh lý trong nhiệm kỳ này đều có tác động rất lớn đến các nhóm lợi ích khác nhau trong xã hội như: Dự án Bộ luật Lao động (sửa đổi), dự án Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia, dự án Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (sửa đổi)…

Nhìn chung, công tác xây dựng pháp luật với trọng tâm là hoạt động thẩm tra các dự luật do Ủy ban chủ trì, được thực hiện bằng nhiều giải pháp với sự thận trọng, thấu đáo và kỹ lưỡng; luôn nhất quán phương châm nắm chắc và quát triệt sâu sắc chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, yêu cầu về xây dựng luật và đáp ứng kịp thời với tình hình mới. Đặc biệt, việc tiếp tục chú trọng khảo sát nắm bắt thực tiễn, tổ chức lấy ý kiến các đối tượng liên quan và tham vấn chuyên gia được quan tâm đẩy mạnh. Trên cơ sở thực hiện nghiêm túc công tác phân tích chính sách, lắng nghe thông tin đa chiều trong nước và tham khảo kinh nghiệm quốc tế, Ủy ban đã có ý kiến và được cơ quan soạn thảo, Chính phủ đồng thuận, tiếp thu ngay từ khi đề xuất Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh và trong quá trình soạn thảo, chỉnh lý các dự luật. Các quan điểm, chính kiến trong thẩm tra của Ủy ban được Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đại biểu Quốc hội tin cậy, đánh giá cao, tạo cơ sở cho quá trình thảo luận, thống nhất và xem xét, quyết định thông qua.

Trong quá trình thẩm tra, tiếp thu, chỉnh lý, một số dự án luật được đánh giá là rất khó và có nhiều ý kiến khác nhau từ các đại biểu Quốc hội cũng như dư luận xã hội, cử tri cả nước, song với tinh thần làm việc trách nhiệm, Ủy ban đã phối hợp chặt chẽ với Chính phủ, các cơ quan hữu quan lắng nghe ý kiến của các bên, nghiên cứu, tiếp thu, giải trình để hoàn thiện văn bản pháp luật trình Quốc hội thông qua.

Nhiều phiên họp, hội nghị lấy ý kiến về dự luật do Ủy ban tổ chức giống như một phiên điều trần để tất cả các bên đều được nói lên tiếng nói, quan điểm của mình. Có những cuộc họp rất căng thẳng, bên này vừa phát biểu xong, bên kia đã lập tức đứng lên phản ứng… Chúng tôi lắng nghe tất cả các quan điểm đó, khuyến khích các bên nói hết những băn khoăn, nghi ngại để từ đó nghiên cứu, tìm ra phương án hợp lý nhất trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội.

Chính sự công khai, minh bạch và dân chủ như vậy đã góp phần quan trọng bảo đảm chất lượng các luật, pháp lệnh được thông qua. Đến nay, các luật, pháp lệnh đã phát huy tác động tích cực trong cuộc sống, được Nhân dân đồng tình và ủng hộ. Cũng trên quan điểm khách quan, công tâm, vì lợi ích chung và tuân thủ đúng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, trong quá trình thẩm tra, chúng tôi đã báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội chưa trình Quốc hội một số dự luật chưa bảo đảm chất lượng. Ủy ban về các vấn đề Xã hội có lẽ cũng là cơ quan kiên quyết từ chối nhiều dự luật nhất trong nhiệm kỳ Khóa XIV.

Nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Tòng Thị Phóng với các thành viên Ủy ban về các vấn đề Xã hội Khóa XIV
Ảnh: Quang Khánh

Xây dựng chính sách dựa trên bằng chứng

- Nhiều lần bà từng chia sẻ băn khoăn về tính khả thi của các dự luật trong lĩnh vực xã hội. Mong muốn của các nhà lập pháp thì rất lớn nhưng không phải lúc nào nguồn lực cũng đáp ứng được. Có lẽ đây cũng là thách thức với Ủy ban trong quá trình thẩm tra, tiếp thu, chỉnh lý các dự luật?

- Đúng vậy. Cái khó của các chính sách xã hội là việc thực hiện gắn rất chặt với bảo đảm nguồn lực từ ngân sách nhà nước. Vì vậy, việc quyết định và thực hiện chính sách phụ thuộc rất lớn vào tăng trưởng kinh tế, khả năng cân đối ngân sách trong từng thời kỳ, nhất là các chính sách giảm nghèo, bảo hiểm y tế toàn dân, mở rộng bảo hiểm xã hội, nâng cao chế độ ưu đãi người có công với cách mạng, cải thiện đời sống đối tượng bảo trợ xã hội... Đúng như bạn nói, trong không ít trường hợp mong muốn chưa đi liền với nguồn lực nên đã hạn chế hiệu quả của chính sách. Bên cạnh đó, quy trình, thủ tục về xây dựng pháp luật đang trong quá trình hoàn thiện để đáp ứng các yêu cầu cải cách thể chế và hội nhập quốc tế cũng đặt ra thách thức mới về xây dựng chính sách dựa trên bằng chứng và bảo đảm tính hiệu quả.

Để các quy định của luật có tính khả thi, phù hợp với thực tiễn, có căn cứ khoa học và bảo đảm công khai, dân chủ trong việc tiếp nhận, phản hồi ý kiến, kiến nghị của cá nhân, cơ quan, tổ chức trong quá trình xây dựng và thẩm tra luật, Ủy ban về các vấn đề Xã hội đã đổi mới về cách thức, phương thức lấy ý kiến tham gia thẩm tra của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội có trọng tâm, trọng điểm gắn với chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan theo từng vấn đề cụ thể của dự luật, đặc biệt là ý kiến về nguồn lực thực hiện chính sách có bảo đảm được hay không…

- Tháng 7 tới, Ủy ban về các vấn đề Xã hội sẽ chính thức được đổi tên thành Ủy ban Xã hội. Tên gọi ngắn gọn hơn nhưng có lẽ khối lượng công việc và áp lực đối với Ủy ban Xã hội sẽ không vơi bớt bởi các mục tiêu phát triển bền vững, bao trùm và vì hạnh phúc của Nhân dân được Đảng ta xác định tại Đại hội XIII vừa qua sẽ đặt ra những yêu cầu mới đối với việc hoàn thiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực xã hội, thưa bà?

- Mục tiêu phát triển bền vững, bao trùm đã được Đảng ta xác định từ nhiệm kỳ Khóa XII. Do đó, ngay từ đầu nhiệm kỳ, Ủy ban về các vấn đề Xã hội đã xác định tiếp tục đổi mới, hoàn thiện chính sách, pháp luật để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế theo đúng tinh thần các Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XII và thể chế hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013.

Tại Đại hội toàn quốc lần thứ XIII, Đảng ta tiếp tục khẳng định quan điểm phát triển kinh tế gắn với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo đảm quyền con người và quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân theo Hiến pháp năm 2013 và đặc biệt nhấn mạnh thành tố “hạnh phúc” của Nhân dân. Do đó, công tác hoạch định chính sách, xây dựng pháp luật phải quán triệt nghiêm túc, đầy đủ các nội hàm của quan điểm này. Trong đó, có những vấn đề mới cần nghiên cứu, thể chế hóa trong nhiệm kỳ tới để chính sách xã hội và quản lý phát triển xã hội phải phù hợp với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao thụ hưởng phúc lợi xã hội toàn diện, giải quyết hài hòa các quan hệ xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của Nhân dân…

Hiện nay, Ủy ban về các vấn đề Xã hội cũng đã rà soát và lập danh sách các dự án luật cần được nghiên cứu xây dựng, sửa đổi, bổ sung trong nhiệm kỳ tới để kịp thời thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng cũng như điều chỉnh các quan hệ xã hội mới phát sinh, quan hệ xã hội đã phát sinh nhưng chưa có luật điều chỉnh… Cùng với đó là tăng cường các hoạt động giám sát, khảo sát việc thực hiện các luật thuộc lĩnh vực Ủy ban phụ trách để bảo đảm các quy định của luật được thực thi nghiêm túc, thực sự thúc đẩy sự công bằng và tiến bộ xã hội.

Khối lượng công việc không giảm đi nhưng với những kết quả, bài học kinh nghiệm quý giá đã đúc kết được trong quá trình hoạt động vừa qua, nhất là trong nhiệm kỳ Khóa XIV, chắc chắn, Ủy ban Xã hội sẽ thực hiện tốt vai trò, trách nhiệm của mình trước Đảng, Nhà nước và trước cử tri, Nhân dân cả nước.

- Xin trân trọng cảm ơn bà!

Quỳnh Chi thực hiện