Vẽ lại Hà Nội nửa đầu thế kỷ XX

Từ ý tưởng giản dị là ghi lại quang cảnh phố xá cũ của Hà Nội còn sót lại, “chụp ảnh” những cái đang phai mờ, nhắc nhớ về dáng dấp độc đáo của phố phường Hà Nội, nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Uẩn đã bắt tay thực hiện công trình Hà Nội nửa đầu thế kỷ XX. Nhờ dày công nghiên cứu và chuẩn bị, từ đọc tài liệu trong thư viện, điều tra thực địa đến phỏng vấn người sống tại các con phố… nhiều thông tin trong sách là tư liệu duy nhất về Hà Nội. “Tôi đã hỏi chuyện được trên 350 người và ghi được ngót 40 quyển vở những tư liệu rất tốt, bổ sung cho thông tin lấy trong sách ở thư viện” - nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Uẩn cho biết.

Hà Nội từ đầu thế kỷ XX đến nay đã có nhiều thay đổi, từ kiến trúc, đường sá, nếp sống… Do đó, những thông tin trong bộ sách khiến không ít người yêu và hoài niệm về Hà Nội bồi hồi. Qua bộ sách, độc giả có thể biết được thông tin cơ bản về Hà Nội qua quá trình lịch sử đã thay đổi ra sao. Đối với những người Hà Nội, họ có thể tìm hiểu được nguồn gốc, sự thay đổi của chính con phố nơi mình đang sinh sống với những thông tin khá chi tiết. Theo nhà phê bình, nghiên cứu mỹ thuật Phan Cẩm Thượng, Hà Nội là sự chồng chéo của nhiều thời kỳ, thay đổi rất nhanh khiến càng về sau càng khó nhận biết được cái gốc của nó. Điều này thể hiện rõ hơn khi xem cuốn sách người đọc khó có thể biết Hà Nội gốc nằm trong giai đoạn nào.

Khởi đầu từ 4 hướng với bức tường thành của Hà Nội từ thời Lý, phía Tây là cửa Quảng Phúc, phía Bắc là cửa Diệu Đức, phía Đông là cửa Tường Phù và phía Nam là cửa Đại Hưng, nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Uẩn đã vẽ ra những con đường phát triển khu vực xung quanh. Từ đó, xác định các làng, đường phố với tên gọi được người Pháp đặt từ thời kỳ thuộc địa, đến khi thay đổi trong bối cảnh mới. Nhà phê bình mỹ thuật Phan Cẩm Thượng cho rằng, tuy không phải là người làm kiến trúc nhưng tác giả vẫn chỉ rõ được vạch trục chính do người Pháp vẽ ra về quy hoạch Hà Nội, giúp người xem dễ dàng hình dung được Hà Nội xưa.

Bộ sách Hà Nội nửa đầu thế kỷ XX còn có nhiều tìm tòi, khám phá, tạo nên kho tài liệu tốt về cuộc sống, nhân sinh, con người Hà Nội, đặc biệt về lối sống thị dân. Theo nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến - tác giả của nhiều cuốn sách về Hà Nội, từ xưa tới nay, sách viết về Hà Nội rất ít nhắc đến đường phố, đời sống thị dân, người nhập cư, nhưng bộ sách này lại đề cập tới rất kỹ, từ tên phố, nguồn gốc làng nghề, các dòng họ, đặc biệt cả thân phận những người khốn khổ tại Hà Nội. Tác giả còn chỉ ra được sự thay đổi của giao thông Hà Nội, xuất phát điểm từ phương tiện thô sơ như khiêng cáng, xe kéo tay, phương tiện giao thông công cộng đầu tiên của đô thị đã được tìm ra và nhắc đến. “Khi so sánh với những ấn phẩm khác viết về Hà Nội mới thấy rõ được những thông tin nhỏ này mang nét riêng. Bộ sách thực sự hữu ích, giá trị đối với người đã, đang sống tại Hà Nội và thực sự yêu mến Hà Nội”, nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến nói.