Vẫn lo ngại tiêu thoát lũ dự án sông Hồng

Không nên chặn bốn “điểm huyệt”

Tại hội thảo chuyên môn về vấn đề tiêu thoát nước sông Hồng lần 2 mới đây, các chuyên gia đều cho rằng, thu hẹp lòng sông sẽ đe dọa cuộc sống khu vực này trong mùa mưa lũ. Dẫn ra câu chuyện sông Hồng không giống sông Hàn về hình thể, tính chất địa lý, các nhà khoa học đều thống nhất ý kiến: đề xuất nạo vét lòng sông của chủ đầu tư là gần như vô nghĩa.

Với lượng phù sa trung bình lên tới 100 triệu tấn/năm, nếu chỉ nạo vét sông đoạn chảy qua Hà Nội phần nạo vét sẽ được lấp đầy nhanh chóng. Việc tổ tư vấn đưa ra mức nạo vét lòng sông hàng năm là 21,3 triệu m3 và nạo vét đến tận cửa Ba Lạt, Nam Định thì càng là điều không tưởng.

Ngoài việc gia cố 33,8 km đê hiện tại (đoạn chảy qua Hà Nội), dự án dự kiến xây dựng mới một tuyến đê với chiều dài 41,7 km nằm sát lòng sông. Nhưng với hai con đê cũ mới song song, PGS.TS Tạ Hòa Phương, khoa Địa chất, ĐH Khoa học tự nhiên, ĐHQG Hà Nội ví von: khoảng cách giữa hai thân đê đoạn qua Hà Nội sẽ hẹp lại như thít cổ con rắn dữ khiến nó càng nổi khùng. Nói nôm na, sẽ có thêm nhiều khu vực ven sông Hồng bị sạt lở như Phúc Thọ, Tứ Liên, Ngọc Thụy trước đây.

Cũng theo dự án, lòng sông sẽ được mở rộng tại cửa Liên Mạc và điểm sau cầu Chương Dương, nhưng theo ông Nguyễn Ty Niên, nguyên Cục trưởng Cục Đê điều phòng chống lụt bão, Bộ NN và PTNT, có tới bốn “điểm huyệt” đoạn sông Hồng chảy qua Hà Nội là cửa Liên Mạc, Bắc Hưng Hải, Vĩnh Tuy, sông Đuống. Cảnh báo nguy cơ biến động nguồn nước tưới tiêu khi can thiệp thô bạo vào sông Hồng, ông Niên kiến nghị quy hoạch không được chặn bốn điểm huyệt đưa nước sông đi tưới tiêu cho đồng ruộng miền Bắc.

Cũng theo phân tích của chuyên gia này, thiên nhiên hình thành bãi giữa sông Hồng như cái nêm chỉnh trị và điều tiết quy luật dòng chảy, bởi thế bất kỳ sự thay đổi hình thái bãi giữa sông sẽ làm biến động toàn bộ cửa nước tưới, liên đới tới đời sống 10 triệu nông dân và 4 vạn ha đồng bằng sông Hồng.

Bí lời giải

Từng bày tỏ về tính thiếu khả thi của dự án, Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội Nguyễn Văn Sửu cho rằng, với quy mô khổng lồ, khối lượng di dân lên tới trên 170.000 người, tổng vốn đầu tư thực hiện dự án không thể chỉ dừng lại con số 7,1 tỷ USD. Theo phương án của chủ đầu tư, năm 2012 sẽ bắt đầu di dân, nhưng từ nay tới năm 2012 sẽ lấy đâu ra mặt bằng để triển khai các hạng mục công trình như tiến độ đặt ra từ giữa năm 2009?

Nói như một chuyên gia, dự án đang “chạy đua” để được phê duyệt mà chưa làm rõ vấn đề quan trọng nhất là tiêu thoát lũ sông Hồng. Trong giai đoạn 1 của dự án, các chuyên gia Hàn Quốc đề xuất xây tuyến đê mới 41,7 km, lập kế hoạch xây dựng kè…, song các giải pháp này vẫn chưa giải quyết được vấn đề lũ sông Hồng. Gần đây nhất hai hội thảo phản biện vấn đề tiêu thoát lũ đã được tổ chức, nhưng các nhà khoa học và chuyên gia cũng chưa tìm được lời giải thỏa đáng.

Là người gắn bó với công tác thủy lợi lâu năm, ông Niên cho rằng không thể lấy tư duy sông Hàn để áp dụng vào việc xây dựng, chỉnh trị sông Hồng như đề xuất của chủ đầu tư. Trước hết phải hiểu đời sống sông Hồng mới có thể làm quy hoạch đúng. Và giải pháp hiệu quả nhất là phải cùng sống chung với khúc sông, không nên làm thay đổi quy luật. Sông Hồng biến động dữ dội chỉ sau sông Hoàng Hà, Trung Quốc, và việc đắp đê sông Hồng chỗ rộng, chỗ hẹp đã là tổng kết suốt chiều dài lịch sử của ông cha ta.

“Hà Nội vẫn mơ cái kè đẹp thơ mộng như sông Seine, sông Hàn nhưng nếu không giải quyết được phù sa, con sông sẽ tự tìm cách cân bằng mới và có thể phá vỡ các yếu tố khác, thậm chí có thể phá hủy tất cả các cầu chúng ta đã xây dựng trên sông”- ông Niên cảnh báo.