“Vắc-xin số cho em”: Trang bị hệ miễn dịch số để trẻ tự bảo vệ mình

Chương trình do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chỉ đạo; Báo Tiền Phong, Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET) và Trường THCS - THPT Nguyễn Siêu phối hợp tổ chức.

Diễn đàn có sự tham dự của đại diện Bộ GD-ĐT, Trung ương Đoàn, Hội đồng Đội Trung ương, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội; các chuyên gia trong lĩnh vực tâm lý, giáo dục, an ninh mạng; gần 100 cán bộ quản lý, giáo viên, chuyên viên tham vấn học đường tại các trường THCS, THPT trên địa bàn Hà Nội, cùng đông đảo phụ huynh và hơn 1.500 học sinh Trường THCS - THPT Nguyễn Siêu.

Theo ước tính của Bộ GD-ĐT trong năm học 2025-2026, khoảng 21,7% trẻ em và thanh thiếu niên hiện nay gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Những thay đổi nhanh chóng của môi trường xã hội và không gian mạng, trong khi kỹ năng tự bảo vệ, kiểm soát cảm xúc và ứng xử số của một bộ phận học sinh còn hạn chế, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tăng cường hỗ trợ tâm lý trong trường học.

Diễn đàn hướng tới việc thay đổi cách nhìn về sức khỏe tâm thần học đường, trong đó việc tìm kiếm sự hỗ trợ không phải là dấu hiệu của yếu đuối, mà là một kỹ năng cần thiết để trẻ em có thể vượt qua khó khăn và phát triển lành mạnh.

“Các em cần được tin tưởng, trang bị kiến thức và kỹ năng”

Phát biểu tại diễn đàn, nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, Trưởng Ban Tổ chức, nhấn mạnh học sinh ngày nay trưởng thành trong thời kỳ rất đặc biệt: Chuyển đổi số, internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách chúng ta học tập, làm việc, giao tiếp và nhìn nhận thế giới.

Theo ông, không thể trao cho thế hệ trẻ những công nghệ hiện đại rồi cho rằng phần việc của người lớn đã kết thúc, cũng không thể bảo vệ các em chỉ bằng những lời nhắc cấm đoán.

Một thế hệ lớn lên cùng công nghệ cần nhiều hơn thế: Các em cần được tin tưởng. Cần được trang bị kiến thức và kỹ năng. Cần được trao cơ hội để thử, để lựa chọn và để trưởng thành. Và khi các em gặp một điều vượt quá khả năng tự giải quyết, các em biết phía sau mình luôn có người lớn sẵn sàng đồng hành.

Theo ông Phùng Công Sưởng, đồng hành với người trẻ trong mọi thời kỳ không thể chỉ là những bài báo. Báo chí còn cần tạo ra những không gian để người trẻ được nói, được đối thoại và được tham gia vào chính những câu chuyện liên quan tới mình. Diễn đàn “Điều em muốn nói” được hình thành từ mong muốn ấy.

Với chủ đề “Vắc-xin số cho em”, ông Phùng Công Sưởng nhấn mạnh điều muốn gửi gắm không phải là nỗi sợ trước công nghệ, mà là niềm tin vào khả năng của thế hệ trẻ trong việc làm chủ những thành tựu mới.

“Điều cần thiết là gia đình, nhà trường, tổ chức Đoàn - Hội - Đội, cơ quan chức năng, các chuyên gia, báo chí và toàn xã hội cùng góp sức tạo nên một môi trường an toàn để các em được học hỏi, trải nghiệm, sáng tạo và trưởng thành. Một môi trường mà khi mắc sai lầm, các em biết mình có thể tìm đến ai. Khi gặp nguy hiểm, các em biết mình có thể kêu gọi sự giúp đỡ. Và, khi có điều khó nói, các em biết rằng, sẽ có người chịu nghe mình nói hết câu”, Tổng biên tập Báo Tiền Phong nhấn mạnh.

Cần một “hệ miễn dịch số” để trẻ tự bảo vệ

Với chủ đề “Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng”, các chuyên gia đã phân tích những nguy cơ trẻ em có thể gặp phải khi học tập, giao tiếp và giải trí trên môi trường số, trong đó có lừa đảo, bắt nạt trực tuyến, dụ dỗ, xâm phạm quyền riêng tư và các hình thức giả mạo, thao túng bằng công nghệ.

Ông Lê Xuân Trung, Chủ tịch Hội đồng quản trị Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET), cho rằng kể từ giai đoạn dịch Covid-19, Internet không còn chỉ là công cụ mà đã trở thành môi trường sống thứ hai của thanh thiếu niên.

Theo số liệu khảo sát của Cục Trẻ em - Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, gần 90% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam lên mạng hằng ngày và dành trung bình 5-7 giờ mỗi ngày trên Internet. Con số này thậm chí cao hơn ở nhóm học sinh trung học.

Theo ông Lê Xuân Trung, số liệu của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết cứ 5 em ở độ tuổi thanh thiếu niên thì có 1 em gặp vấn đề sức khỏe tâm thần, và 70% các rối loạn tâm lý bắt đầu hình thành từ độ tuổi này.

Trong khảo sát của Bộ GD-ĐT năm 2024 và 2025, có tới 67% học sinh trung học thừa nhận từng trải qua căng thẳng cực độ trước kỳ thi, 25% có dấu hiệu trầm cảm; khoảng 39% học sinh, sinh viên cảm thấy bị áp lực bởi mạng xã hội, và gần 30% từng bị bắt nạt trực tuyến ít nhất một lần.

Những con số này không chỉ là thống kê, đó là những câu chuyện thật, những nỗi lo thật, những tổn thương thật mà các em đang phải đối mặt. Vì vậy, các em cần một “hệ miễn dịch số", một năng lực tâm lý vững vàng để nhận diện rủi ro, tự bảo vệ mình và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Ông Trung cho rằng, "Hệ miễn dịch số" mà chúng ta hướng tới không phải là bức tường ngăn cách các em với Internet, mà là bộ công cụ giúp các em kháng cự trước áp lực so sánh và kỳ vọng phi thực tế trên mạng xã hội; nhận diện thông tin sai lệch, độc hại, tránh bị dẫn dắt bởi những nội dung tiêu cực; ứng phó với bắt nạt trực tuyến, biết cách lên tiếng và tìm kiếm sự giúp đỡ; quản lý cảm xúc, duy trì sự cân bằng giữa đời sống thực và đời sống số; và xây dựng bản lĩnh tâm lý, để mỗi em trở thành người làm chủ công nghệ, chứ không bị công nghệ chi phối.

Thông qua Diễn đàn Điều em muốn nói 2026, Ban tổ chức kỳ vọng tạo thêm một không gian đối thoại cởi mở, nơi tiếng nói của học sinh được lắng nghe, những vấn đề các em đang đối mặt được nhìn nhận một cách nghiêm túc, từ đó tăng cường sự đồng hành giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc bảo vệ, hỗ trợ và tạo điều kiện để thế hệ trẻ phát triển an toàn, tự tin trong kỷ nguyên số.

Trao đổi với học sinh, Đại úy Đinh Thị Như Hoa, Trung tâm Huấn luyện, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an khuyến cáo các em cần kiểm chứng thông tin khi gặp nội dung hoặc tài khoản giả mạo trên mạng. Học sinh nên sử dụng chức năng báo cáo (report) của các nền tảng mạng xã hội để đề nghị xử lý, đồng thời không tương tác với các tài khoản giả mạo, tránh vô tình tiếp tay cho thông tin sai lệch hoặc các hành vi lừa đảo trên không gian mạng.