Ưu thế quân sự và biến số kinh tế

Khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bước sang tuần thứ hai, nhiều dấu hiệu cho thấy chiến dịch quân sự đang dần định hình theo hướng kéo dài và phức tạp hơn so với những dự báo ban đầu. Các cuộc tấn công trên không của Mỹ và Israel tiếp tục gia tăng, trong khi Iran đối mặt với những thách thức lớn về lãnh đạo, năng lực quân sự và áp lực kinh tế.

Theo các đánh giá mới nhất, chiến dịch quân sự hiện nay nhiều khả năng sẽ kéo dài trong nhiều tuần thay vì chỉ vài ngày. Bên cạnh diễn biến trên chiến trường, những yếu tố như sự ổn định của bộ máy lãnh đạo Iran, mức độ can thiệp quốc tế, cũng như biến động trên thị trường năng lượng toàn cầu đang trở thành những chỉ báo quan trọng để dự báo hướng đi của cuộc khủng hoảng.

Ưu thế trên không của Mỹ và Israel gia tăng

Mỹ và Israel đã mở rộng ưu thế trên không trên khắp lãnh thổ Iran, với các đợt không kích nhằm vào hệ thống tên lửa, bệ phóng, cơ sở sản xuất máy bay không người lái cũng như các cơ sở hạ tầng quân sự và hạt nhân.

Ngoài việc phá hủy các hệ thống vũ khí hiện có, các cuộc tấn công cũng nhắm vào các cơ sở sản xuất nhằm làm suy giảm khả năng tái tạo năng lực quân sự của Iran. Chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng chưa loại trừ khả năng tiến hành chiến dịch trên bộ, có thể nhằm vào lượng uranium làm giàu được cho là chôn sâu tại Esfahan, cách Tehran hơn 400 km về phía Nam.

Tuy nhiên, một chiến dịch như vậy được đánh giá là rất rủi ro và có thể khó thực hiện nếu chưa tiếp tục làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Iran. Trong bối cảnh đó, nhiều khả năng chiến dịch hiện nay sẽ kéo dài nhiều tuần trước khi đạt được các mục tiêu quân sự đề ra.

Lãnh tụ mới và những bất định

Sáng 9/3 theo giờ Iran, truyền thông nhà nước nước này thông báo ông Mojtaba Khamenei - con trai 56 tuổi của cố lãnh tụ Ali Khamenei - đã được lựa chọn làm lãnh tụ tối cao mới của Iran.

Ông Mojtaba sẽ trở thành lãnh tụ tối cao thứ ba của Iran kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Tuy nhiên, việc lựa chọn này cũng có thể khiến cuộc xung đột kéo dài hơn, bởi ông được xem là nhân vật có quan điểm cứng rắn và có quan hệ chặt chẽ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Dù vậy, năng lực kiểm soát quyền lực của lãnh tụ mới vẫn còn là dấu hỏi. Ông Mojtaba Khamenei khá kín tiếng, chưa từng phát biểu công khai và cũng chưa từng nắm giữ chức vụ chính thức trong chính quyền Iran.

Năng lực tên lửa Iran suy giảm?

Một trong những mục tiêu then chốt của chiến dịch quân sự là phá hủy các bệ phóng tên lửa của Iran. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, số vụ phóng tên lửa của Iran đã giảm khoảng 90% trong tuần qua và phần lớn đều bị hệ thống phòng không đánh chặn.

Sự suy giảm này có ý nghĩa quan trọng, bởi các đợt tấn công quy mô lớn phụ thuộc nhiều vào số lượng bệ phóng còn hoạt động.

Trong khi đó, máy bay không người lái vẫn là thách thức lớn. Iran sở hữu số lượng UAV lớn và có thể phóng từ nhiều địa điểm khác nhau. Dù số cuộc tấn công bằng UAV đã giảm khoảng 86%, một số vẫn vượt qua hệ thống phòng thủ.

Iran trước nguy cơ bị cô lập

Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào các căn cứ quân sự của Mỹ ở quốc gia vùng Vịnh dường như đã phản tác dụng. Thay vì gây áp lực buộc Washington chấm dứt chiến dịch quân sự, các nước trong khu vực ngày càng thể hiện lập trường ủng hộ Mỹ.

Nhiều quốc gia vùng Vịnh cho rằng, dù họ không mong muốn chiến tranh, nhưng khi xung đột đã bùng nổ, Washington cần theo đuổi chiến dịch đến cùng.

Bên cạnh đó, các cuộc tấn công của Iran nhằm vào cơ sở của Anh và Pháp trong khu vực cũng khiến Paris và London tăng cường hợp tác với Mỹ, bao gồm cho phép sử dụng căn cứ và triển khai lực lượng quân sự tới Trung Đông.

Những diễn biến này cho thấy Iran đang đối mặt với khả năng bị cô lập trên trường quốc tế.

Cú sốc năng lượng toàn cầu

Trong bối cảnh chiến sự leo thang, yếu tố kinh tế, đặc biệt là thị trường năng lượng đang trở thành biến số lớn nhất.

Khoảng 20% thương mại năng lượng toàn cầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Tuy nhiên, kể từ khi xung đột bùng phát, nhiều tàu chở dầu đã hạn chế đi qua tuyến đường này do lo ngại bị tấn công.

Phí bảo hiểm vận chuyển tăng vọt, kéo theo giá dầu toàn cầu tăng khoảng 35% chỉ trong một tuần - một trong những mức tăng mạnh nhất từng ghi nhận.

Nếu tình trạng này kéo dài, các nước sản xuất dầu vùng Vịnh có thể buộc phải giảm sản lượng do thiếu chỗ lưu trữ, gây thêm áp lực cho nguồn cung toàn cầu.

Yếu tố quyết định trong những ngày tới

Nhìn chung, tuần thứ hai của cuộc xung đột cho thấy một nghịch lý rõ rệt: ưu thế quân sự của Mỹ và Israel ngày càng lớn, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc chiến tranh sẽ sớm kết thúc. Khi năng lực quân sự của Iran bị suy giảm, các yếu tố kinh tế, chính trị và địa chiến lược, đặc biệt là rủi ro đối với tuyến vận tải năng lượng qua eo biển Hormuz có thể trở thành biến số quyết định.

Diễn biến trong những tuần tới vì vậy không chỉ phụ thuộc vào các chiến dịch trên chiến trường, mà còn vào khả năng các bên kiểm soát những hệ lụy kinh tế và ngoại giao đang lan rộng từ cuộc khủng hoảng này.