Ứng dụng công nghệ số, đổi mới cách truyền tải

Đưa thông tin đến đúng người cần hỗ trợ

Theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp), thực tế, vẫn có những người thuộc diện được trợ giúp pháp lý nhưng chưa biết mình có quyền được cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí, chưa biết liên hệ ở đâu hoặc còn lúng túng khi tìm hiểu thủ tục, giấy tờ cần thiết. Khoảng cách địa lý, hạn chế về khả năng đi lại, điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận thông tin cũng khiến việc tìm kiếm, hỗ trợ chưa kịp thời.

Chính vì vậy, môi trường số mở ra thêm cách thức để thu hẹp những khoảng cách đó. Thông qua Trang Thông tin điện tử trợ giúp pháp lý; Cổng, Trang thông tin của cơ quan tư pháp và các nền tảng truyền thông số chính thống, người dân có thể tìm hiểu đối tượng được trợ giúp pháp lý, các hình thức hỗ trợ, địa chỉ và số điện thoại của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước. Với máy tính hoặc điện thoại có kết nối internet, những thông tin cần thiết có thể được tra cứu trước khi người dân liên hệ với tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý.

Tuy nhiên, khả năng tiếp cận không chỉ phụ thuộc vào việc thông tin đã được đăng tải hay chưa. Cách trình bày cũng quyết định người dân có hiểu và sử dụng được thông tin đó hay không. Những nội dung mang tính chuyên môn cần được chuyển tải bằng ngôn ngữ rõ ràng, gắn với câu hỏi và tình huống thực tế, giúp người đọc nhận biết quyền của mình và biết bước tiếp theo cần thực hiện.

Các câu hỏi như "Tôi có thuộc diện được trợ giúp pháp lý không?", "Tôi cần liên hệ ở đâu?", "Trợ giúp pháp lý có mất tiền không?" hoặc "Khi tham gia tố tụng, tôi có thể được hỗ trợ như thế nào?" là những điểm khởi đầu thiết thực. Từ nhu cầu đó, nội dung có thể được xây dựng thành bài viết ngắn, hỏi - đáp, tình huống pháp luật, infographic hoặc video, clip ngắn để dễ theo dõi, dễ nhớ và dễ chia sẻ.

Việc đa dạng hóa hình thức truyền tải còn tạo điều kiện đưa thông tin đến từng nhóm người có nhu cầu khác nhau. Nội dung liên quan đến trẻ em, người chưa thành niên, người khuyết tật, người cao tuổi, người thuộc hộ nghèo, người dân tộc thiểu số hoặc nạn nhân bạo lực gia đình có thể được tổ chức theo từng chủ đề. Qua đó, người dân dễ tìm thấy vấn đề mình quan tâm mà không phải đọc toàn bộ một văn bản dài.

Đây cũng là cơ sở để chuyển từ việc chờ người dân tìm kiếm sang chủ động đưa thông tin trợ giúp pháp lý đến với người có thể cần hỗ trợ. Khi có chính sách mới hoặc một vấn đề pháp lý được xã hội quan tâm, các sản phẩm truyền thông phù hợp có thể giúp người dân sớm nhận biết quyền và tìm đến địa chỉ hỗ trợ.

Cùng với truyền thông, việc theo dõi báo chí và các nguồn thông tin trên môi trường số có thể giúp cơ quan trợ giúp pháp lý phát hiện những vụ việc có khả năng có người thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Tuy vậy, đây chỉ là nguồn thông tin ban đầu. Việc xác định đối tượng, tình trạng pháp lý và nhu cầu trợ giúp cụ thể vẫn cần được xác minh trên cơ sở thông tin, tài liệu liên quan và quy định của pháp luật.

Thêm kênh tiếp cận cho người yếu thế

Mở rộng các kênh số cần đi cùng với việc quan tâm đến khả năng sử dụng của người dân. Không phải mọi người thuộc diện được trợ giúp pháp lý đều có điện thoại thông minh, kết nối internet ổn định hoặc kỹ năng cần thiết để tra cứu thông tin. Với người cao tuổi, người khuyết tật, người ở vùng sâu, vùng xa và người có điều kiện tiếp cận thông tin còn hạn chế, những khó khăn này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc tìm kiếm hỗ trợ.

Vì vậy, các giải pháp số cần được thiết kế từ nhu cầu của người sử dụng. Thông tin phải dễ hiểu, giao diện dễ tra cứu, địa chỉ và kênh liên hệ rõ ràng; đồng thời có phương án hướng dẫn đối với người chưa quen sử dụng công nghệ. Một nội dung truyền thông chỉ phát huy giá trị khi người tiếp nhận hiểu được quyền của mình và biết tìm đến tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý khi cần.

Cùng với đó, các kênh tiếp nhận trực tiếp và hoạt động truyền thông tại cơ sở vẫn cần được duy trì. Sự phối hợp của chính quyền, cơ quan tiến hành tố tụng và các tổ chức có liên quan tiếp tục có vai trò trong việc đưa thông tin đến người dân, nhất là những người khó tiếp cận các nền tảng trực tuyến. Kết hợp các phương thức sẽ giúp mở rộng phạm vi phục vụ, phù hợp hơn với điều kiện của từng nhóm đối tượng.

Công nghệ cũng cần gắn với sự hướng dẫn và đồng hành của người thực hiện trợ giúp pháp lý. Sau khi tìm được thông tin hoặc địa chỉ liên hệ, người dân vẫn có thể cần được giải thích về thủ tục, giấy tờ và cách thức trình bày nhu cầu của mình. Những tư vấn cụ thể, việc gặp gỡ, nghiên cứu hồ sơ, tham gia tố tụng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp vẫn cần đến chuyên môn và trách nhiệm của trợ giúp viên pháp lý, luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý.

Do đó, hiệu quả của ứng dụng công nghệ cần được nhìn từ khả năng hỗ trợ người dân: Thông tin có dễ tìm, dễ hiểu hay không; kênh liên hệ có rõ ràng hay không; người cần trợ giúp có được kết nối kịp thời với tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý hay không. Đây là những yêu cầu thiết thực để việc mở rộng các kênh số đáp ứng đúng nhu cầu tiếp cận dịch vụ.

Đưa thông tin đến đúng người, hướng dẫn rõ cách liên hệ và duy trì sự hỗ trợ trực tiếp sẽ giúp công nghệ phát huy giá trị trong trợ giúp pháp lý. Qua đó, người cần hỗ trợ có thêm cơ hội tiếp cận chính sách và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.