Tương lai của nông nghiệp trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu

Dự kiến đến năm 2050, dân số toàn cầu đạt 10 tỷ người. Làm thế nào để bảo đảm an ninh lương thực cho 10 tỷ người trước khủng hoảng khí hậu toàn cầu? An ninh lương thực liệu có phải chỉ đơn giản là cung cấp đủ những loại lương thực chính? Lời khuyên nào cho người trẻ khi đứng trước lựa chọn theo đuổi phát triển nông nghiệp vì số lượng và lợi nhuận hay quan tâm đến môi trường? Xu hướng nông nghiệp tương lai là gì?

Những câu hỏi trên được giải đáp phần nào trong cuốn sách Cuộc cách mạng thứ chín - Nền nông nghiệp sẽ tiến hóa ra sao trong kỷ nguyên mới? của GS. Sayed Nader Azam-Ali.

GS. Sayed Nader Azam-Ali là một nhà khoa học nông nghiệp Anh có uy tín quốc tế với nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực phát triển nông nghiệp và hoạch định chính sách. Ông thường xuất hiện trên các phương tiện truyền thông quốc tế để phổ biến kiến thức nông nghiệp cho công chúng và giới học thuật. Ông hiện là thành viên của Hội đồng chuyên gia cao cấp về An ninh lương thực và dinh dưỡng của Liên Hợp Quốc.

Trong cuốn sách này, GS. Sayed Nader Azam-Ali đã đưa ra tiếng chuông cảnh báo hệ thống thực phẩm toàn cầu. Theo ông, chúng ta đang bước vào một cuộc cách mạng mới - Cuộc cách mạng thứ Chín, đòi hỏi phải chuyển đổi toàn diện hệ thống thực phẩm nhằm bảo đảm sự bền vững, công bằng và an toàn.

Ông chỉ ra rằng hệ thống thực phẩm hiện nay quá phụ thuộc vào một số ít loại cây trồng (như lúa, ngô, lúa mỳ, khoai tây) và góp phần gây biến đổi khí hậu, bệnh tật do ăn uống mất cân bằng (béo phì, tiểu đường…), đồng thời tài nguyên cũng bị khai thác quá mức.

Ông kêu gọi tái định nghĩa hệ thống thực phẩm, không coi thực phẩm chỉ là một loại hàng hóa thị trường, mà còn là một phần của đa dạng sinh học, một nhân tố xã hội, văn hóa, và tinh thần, đồng thời là công cụ cho sự phát triển bền vững.

Để giải quyết các vấn đề này, cuốn sách Cuộc cách mạng thứ chín - Nền nông nghiệp sẽ tiến hóa ra sao trong kỷ nguyên mới? kêu gọi đa dạng hóa cây trồng và vật nuôi, tích hợp kiến thức và văn hóa bản địa vào nền nông nghiệp hiện đại, đồng thời kết hợp các công nghệ mới với tri thức truyền thống. Thế hệ nông dân mới cũng được yêu cầu không chỉ còn là “người cày ruộng”, mà phải là “người quản lý hệ sinh thái thực phẩm”. Do đó, các chính phủ cần có chính sách, đào tạo, đầu tư để xây dựng thế hệ mới này.

Giao lưu chia sẻ về cuốn sách, GS. Sayed Nader Azam-Ali cho rằng, nông nghiệp Việt Nam hiện có nhiều điểm liên quan tới những vấn đề đã đề cập trong sách. Như phụ thuộc vào cây trồng chủ lực. Lúa gạo, cà phê, hồ tiêu chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu, nhưng cũng rất bị tổn thương trước biến đổi khí hậu. Việc sử dụng hóa chất nông nghiệp dẫn đến thoái hóa đất, ô nhiễm nguồn nước. Tri thức bản địa chưa được đánh giá đúng. Nhiều người trẻ đang bắt đầu hướng tới nông nghiệp thông minh, canh tác hữu cơ, kết hợp du lịch.

Từ những nghiên cứu của mình, theo GS. Sayed Nader Azam-Ali, có hai xu hướng nông nghiệp trong tương lai. Thứ nhất là trồng những loại cây là thức ăn cho côn trùng. Dùng côn trùng là thức ăn cho ngành hải sản, thay vì khai thác thức ăn cho ngành thủy sản từ đại dương do đánh bắt.

Thứ hai, về an ninh lương thực, không chỉ là đủ lương thực để ăn mà còn đủ dinh dưỡng. An ninh lương thực phải được xem là an ninh của quốc gia. An ninh quốc gia không chỉ gồm quốc phòng, chính trị mà còn là việc cung cấp đầy đủ thức ăn, đầy đủ dinh dưỡng trong nội bộ một quốc gia.

Đón bắt được các xu hướng này chính là cách để các quốc gia, trong đó có Việt Nam tạo ra các giải pháp hài hòa cho sức khỏe con người và môi trường.