Từ tuyên truyền pháp luật đến xây dựng “thế trận lòng dân số”: Giải pháp căn cơ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng
Chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đồng thời đưa không gian mạng trở thành môi trường hình thành nhận thức, định hướng dư luận và lan tỏa các giá trị xã hội với tốc độ chưa từng có. Bên cạnh những cơ hội to lớn cho phát triển đất nước, đây cũng là địa bàn để các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị gia tăng các hoạt động chống phá bằng nhiều thủ đoạn tinh vi. Trong bối cảnh đó, đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trên không gian mạng không chỉ nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân mà còn góp phần củng cố niềm tin xã hội, xây dựng “thế trận lòng dân số”, tạo nền tảng vững chắc để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa.
Chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đồng thời đưa không gian mạng trở thành môi trường hình thành nhận thức, định hướng dư luận và lan tỏa các giá trị xã hội với tốc độ chưa từng có. Bên cạnh những cơ hội to lớn cho phát triển đất nước, đây cũng là "địa bàn" các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị gia tăng các hoạt động chống phá bằng nhiều thủ đoạn tinh vi. Trong bối cảnh đó, đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trên không gian mạng không chỉ nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân mà còn góp phần củng cố niềm tin xã hội, xây dựng “thế trận lòng dân số”, tạo nền tảng vững chắc để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa.
Không gian mạng – mặt trận tư tưởng đặc biệt trong kỷ nguyên số
Bước vào thời đại số, không gian mạng đã trở thành một bộ phận không thể tách rời của đời sống xã hội. Nếu như trước đây việc tiếp nhận thông tin của người dân chủ yếu thông qua báo chí, phát thanh, truyền hình và các hình thức tuyên truyền trực tiếp thì ngày nay phần lớn hoạt động tiếp cận thông tin, trao đổi quan điểm và hình thành nhận thức xã hội diễn ra trên các nền tảng số.
Theo các báo cáo về xu hướng sử dụng internet tại Việt Nam mới đây nhất, cả nước có khoảng 79,8 triệu người sử dụng internet và khoảng 76,2 triệu người dùng mạng xã hội, tương đương hơn 75% dân số. Đáng chú ý, trên 92% người sử dụng internet tham gia ít nhất một nền tảng mạng xã hội. Những con số này cho thấy không gian mạng đã trở thành “không gian xã hội thứ hai”, nơi tác động trực tiếp đến nhận thức, hành vi và niềm tin của hàng chục triệu người dân.
Từ góc độ khoa học truyền thông, môi trường số không chỉ là nơi truyền tải thông tin mà còn là không gian kiến tạo nhận thức xã hội. Một thông tin được lặp lại nhiều lần, được chia sẻ rộng rãi hoặc được lan truyền bởi những tài khoản có sức ảnh hưởng lớn có thể tác động mạnh đến cách con người nhìn nhận sự việc, kể cả khi thông tin đó chưa được kiểm chứng đầy đủ.
Chính vì vậy, các thế lực thù địch, phản động và cơ hội chính trị luôn coi không gian mạng là địa bàn trọng điểm để thực hiện chiến lược chống phá Việt Nam. Thay vì những luận điệu cực đoan, công khai như trước đây, nhiều thông tin xấu độc hiện được ngụy trang dưới dạng bình luận xã hội, phân tích thời sự, video giải trí hoặc các sản phẩm truyền thông đánh mạnh vào cảm xúc người xem. Chúng lợi dụng các vụ việc tiêu cực cá biệt, những hạn chế trong quản lý xã hội hoặc những vấn đề người dân quan tâm để bóp méo bản chất sự việc, kích động tâm lý hoài nghi, từng bước làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ deepfake đang làm cho thách thức này trở nên phức tạp hơn. Những hình ảnh, âm thanh hoặc video giả mạo ngày càng khó nhận diện bằng mắt thường. Trong khi đó, thuật toán của nhiều nền tảng mạng xã hội thường ưu tiên các nội dung gây tranh cãi nhằm tăng tương tác, khiến thông tin sai lệch có tốc độ lan truyền nhanh và phạm vi ảnh hưởng rộng hơn nhiều so với trước đây.
Trong bối cảnh đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng không đơn thuần là cuộc đấu tranh với các thông tin sai trái, thù địch mà còn là cuộc đấu tranh nhằm bảo vệ sự thật, bảo vệ niềm tin xã hội và bảo vệ sự đồng thuận của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ.
Xây dựng “thế trận lòng dân số” – nền tảng bền vững bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của toàn hệ thống chính trị.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, nhiệm vụ này không thể chỉ dựa vào các biện pháp kỹ thuật hay xử lý vi phạm trên không gian mạng.
Các giải pháp công nghệ và pháp luật có vai trò quan trọng nhưng chủ yếu giải quyết phần “ngọn”. Điều cốt lõi hơn là phải xây dựng được khả năng tự bảo vệ của xã hội trước các tác động tiêu cực từ môi trường thông tin số. Khi người dân có đủ tri thức, bản lĩnh và khả năng nhận diện thông tin sai lệch, các luận điệu xuyên tạc sẽ khó có điều kiện tác động đến nhận thức xã hội.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định vai trò quyết định của nhân dân đối với sự nghiệp cách mạng. Người căn dặn: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”. Tư tưởng “lấy dân làm gốc” đến nay vẫn còn nguyên giá trị và tiếp tục là nền tảng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Kế thừa và phát triển tư tưởng đó trong bối cảnh mới, Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phải đặt Nhân dân vào vị trí trung tâm của mọi chủ trương, chính sách; muốn phát triển bền vững phải giữ được lòng dân. Đây không chỉ là yêu cầu về phương thức lãnh đạo, mà còn là định hướng có ý nghĩa chiến lược đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số.
Thực tế cho thấy, mục tiêu sâu xa của các thế lực thù địch không phải là thay đổi nhận thức của toàn xã hội trong thời gian ngắn mà là từng bước làm xói mòn niềm tin của nhân dân. Chúng lợi dụng tâm lý bức xúc, sự thiếu hụt thông tin hoặc những hạn chế trong quản lý để gieo rắc hoài nghi, từ đó làm suy giảm sự đồng thuận xã hội.
Bởi vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường số chính là bảo vệ lòng dân và củng cố niềm tin của nhân dân. Khi lòng dân vững chắc, các hoạt động chống phá sẽ khó có thể đạt được mục đích. Ngược lại, nếu để xuất hiện khoảng trống thông tin hoặc khoảng trống niềm tin thì đó sẽ là môi trường thuận lợi để thông tin sai lệch phát triển.
Từ yêu cầu thực tiễn đó, có thể hiểu “thế trận lòng dân số” là trạng thái xã hội trong đó niềm tin chính trị, hiểu biết pháp luật và năng lực số của công dân được củng cố đồng thời trên không gian mạng. Đây chính là “lá chắn mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện chuyển đổi số.
Tuyên truyền pháp luật trên không gian mạng – giải pháp căn cơ để củng cố niềm tin xã hội
Nếu các giải pháp kỹ thuật và pháp luật được ví như “hàng rào cứng” thì công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật chính là “lá chắn mềm” giúp nâng cao sức đề kháng xã hội trước thông tin sai trái.
Pháp luật không chỉ là công cụ quản lý xã hội mà còn là cơ sở để mỗi người dân nhận diện đúng – sai, xác định quyền và nghĩa vụ của mình trong môi trường số. Khi được trang bị kiến thức pháp luật đầy đủ, người dân sẽ có khả năng đánh giá khách quan hơn trước các thông tin chưa được kiểm chứng, hạn chế nguy cơ bị dẫn dắt bởi tin giả hoặc các luận điệu xuyên tạc.
Những năm gần đây, nhiều mô hình tuyên truyền pháp luật trên không gian mạng đã cho thấy hiệu quả tích cực. Nhiều cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân chủ động sử dụng mạng xã hội, nền tảng video ngắn để phổ biến quy định pháp luật, cảnh báo thủ đoạn lừa đảo, hướng dẫn thực hiện dịch vụ công trực tuyến và giải đáp những vấn đề người dân quan tâm. Thay vì chỉ truyền tải thông tin theo phương pháp truyền thống, nhiều đơn vị đã tận dụng mạng xã hội, nền tảng video ngắn và các ứng dụng trực tuyến để đưa pháp luật đến gần hơn với người dân.
Tiêu biểu là mô hình tuyên truyền của Thiếu tá Đặng Quốc Hùng, cán bộ công an phường Dương Nội (TP. Hà Nội). Từ thực tiễn công tác, anh cùng đồng đội đã xây dựng nhiều video ngắn phổ biến pháp luật với nội dung gần gũi, dễ hiểu và phù hợp với xu hướng tiếp nhận thông tin của giới trẻ. Những quy định liên quan đến an toàn giao thông, phòng chống tội phạm công nghệ cao, thủ tục hành chính hay các quy định pháp luật mới được chuyển tải thông qua các tình huống đời thường, ngôn ngữ sinh động và hình thức thể hiện sáng tạo.
Nhiều video đã thu hút hàng triệu lượt xem, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực trong cộng đồng. Điều đáng chú ý là người dân không chỉ xem mà còn chủ động chia sẻ, bình luận và tìm hiểu thêm về các quy định của pháp luật. Điều đó chứng minh rằng người dân không quay lưng với thông tin chính thống; điều họ cần là những phương thức truyền tải phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin mới.
Tại khu vực miền núi A Lưới, thành phố Huế, cán bộ, chiến sĩ công an đã xây dựng các sản phẩm truyền thông gắn với bản sắc văn hóa địa phương nhằm tuyên truyền pháp luật, cảnh báo các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng và hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Hay những video tuyên truyền phòng, chống ma túy của Thiếu tá Nguyễn Văn Sáng tại Lào Cai cũng thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng mạng.
Điểm chung của các mô hình này là sự kết hợp hài hòa giữa công nghệ số với tính gần dân, giữa nội dung pháp luật với ngôn ngữ đời sống. Qua đó, pháp luật không còn là những điều, khoản khô cứng, mà trở thành những thông điệp dễ nhớ, dễ hiểu và dễ thực hiện.
Điều đáng chú ý là hiệu quả của những mô hình này không chỉ được đo bằng số lượt xem hay mức độ lan tỏa trên mạng xã hội mà còn thể hiện ở khả năng thu hẹp khoảng cách giữa cơ quan công quyền với nhân dân, giữa thông tin chính thống với người tiếp nhận thông tin. Khi người dân được tiếp cận thông tin đầy đủ, kịp thời và chính xác, niềm tin xã hội sẽ được củng cố, đồng thời làm giảm đáng kể “đất sống” của các thông tin xấu độc.
Để tiếp tục phát huy hiệu quả của công tác tuyên truyền pháp luật trên không gian mạng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, các cấp ủy đảng cần xác định không gian mạng là mặt trận tư tưởng trọng yếu trong kỷ nguyên số, từ đó chủ động đổi mới nội dung và phương thức tuyên truyền theo hướng hiện đại, lấy người dân làm trung tâm.
Cùng với đó, cần xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, am hiểu pháp luật, thành thạo công nghệ và có khả năng sáng tạo nội dung số. Trong thời đại mạng xã hội, một thông điệp đúng nhưng thiếu hấp dẫn sẽ khó lan tỏa; ngược lại, một nội dung được thể hiện sinh động, gần gũi sẽ có sức thuyết phục lớn hơn nhiều lần.
Đặc biệt, cần đẩy mạnh giáo dục kỹ năng số, kỹ năng kiểm chứng thông tin và văn hóa ứng xử trên không gian mạng cho người dân, nhất là thanh thiếu niên. Đây là giải pháp mang tính căn cơ nhằm hình thành lớp công dân số có trách nhiệm, có khả năng tự bảo vệ trước các tác động tiêu cực của môi trường thông tin.
Song song với đó, cần tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ hiện đại trong phát hiện sớm thông tin xấu độc, nhận diện sản phẩm deepfake và hỗ trợ cơ quan chức năng phản ứng nhanh trước các vấn đề dư luận phát sinh. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy xử lý bị động sang chủ động phòng ngừa, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa.
Trong kỷ nguyên số, cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đang được mở rộng lên một không gian mới – không gian mạng. Đây là nơi các giá trị xã hội được lan tỏa, nhưng cũng là nơi các thế lực thù địch tìm cách tác động vào nhận thức và niềm tin của nhân dân.
Bởi vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Trong đó, đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trên không gian mạng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng “thế trận lòng dân số”, củng cố niềm tin xã hội và nâng cao sức đề kháng của cộng đồng trước các thông tin sai trái, thù địch.
Khi mỗi người dân trở thành một công dân số có trách nhiệm, mỗi cán bộ là một tuyên truyền viên tích cực và mỗi sản phẩm truyền thông chính thống là một hạt nhân lan tỏa niềm tin, thì “thế trận lòng dân số” sẽ được hình thành vững chắc. Đó chính là nền tảng quan trọng để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng sức mạnh của lòng dân trong thời đại số.
Mai Hương - Đào Cảnh - Thanh Bình
