Từ trang bị kiến thức tới hình thành ý thức chấp hành pháp luật

Nâng chất lượng và hiệu quả công tác PBGDPL

Theo Phó Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp, Cục Pháp chế Bộ Quốc phòng Đại tá Lê Trọng Xuân, PBGDPL là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị tư tưởng, góp phần quan trọng xây dựng cơ quan, đơn vị vững mạnh toàn diện "Mẫu mực, tiêu biểu", xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam "Cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại", hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao.

Những năm qua, nhận thức rõ vai trò của công tác này, cấp ủy, người chỉ huy các cấp trong toàn quân đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện chặt chẽ. Qua đó, ý thức chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội của cán bộ, chiến sĩ, công nhân, viên chức quốc phòng có chuyển biến tích cực; tình hình vi phạm pháp luật, kỷ luật giảm đáng kể; nền nếp chính quy, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện được quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nghiêm túc.

Tuy nhiên, nhìn từ yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới, kết quả đó đồng thời đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả PBGDPL. Bởi thực tế ở một số cơ quan, đơn vị, việc đổi mới hình thức, phương pháp PBGDPL chưa được quan tâm thường xuyên; công tác này có lúc chưa gắn chặt với quản lý tình hình tư tưởng, chấp hành kỷ luật của cán bộ, chiến sĩ.

Những hạn chế đó cho thấy, hiệu quả PBGDPL không thể chỉ được nhìn nhận ở việc đã tổ chức bao nhiêu hoạt động hay truyền đạt được bao nhiêu nội dung. Điều quan trọng hơn là kiến thức pháp luật sau khi được tiếp nhận phải từng bước chuyển hóa thành nhận thức, trách nhiệm và hành vi tự giác của mỗi quân nhân. Đây cũng là lý do công tác PBGDPL cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với giáo dục chính trị tư tưởng, quản lý bộ đội và rèn luyện kỷ luật.

Nâng tầm đội ngũ báo cáo viên pháp luật

Một trong những vấn đề được Đại tá Lê Trọng Xuân đặt ra là chất lượng của đội ngũ trực tiếp làm công tác PBGDPL. Muốn pháp luật đến được với bộ đội một cách hiệu quả, trước hết người truyền đạt phải có kiến thức, phương pháp và kinh nghiệm thực tiễn.

Theo đó, cùng với kiện toàn tổ chức pháp chế, cán bộ pháp chế và cán bộ tại các cơ quan thực thi pháp luật, cần định kỳ bồi dưỡng lý luận chính trị, tập huấn kiến thức, nghiệp vụ PBGDPL cho đội ngũ cán bộ chuyên trách và kiêm nhiệm; quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, cung cấp tài liệu cho báo cáo viên, tuyên truyền viên, phóng viên, biên tập viên pháp luật và giáo viên pháp luật.

Yêu cầu đặt ra là xây dựng đội ngũ làm công tác này đủ về số lượng, có chất lượng cao, phẩm chất đạo đức trong sáng, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn tốt. Cùng với đó, phương thức truyền đạt cũng phải thay đổi để phù hợp từng đối tượng và đặc điểm thực tiễn của đơn vị.

Theo Đại tá Lê Trọng Xuân, đối với tuyên truyền miệng, thay vì chủ yếu truyền đạt một chiều, cần tăng cường trao đổi, đối thoại, thảo luận, giải đáp những vấn đề người được tuyên truyền quan tâm. Chính sự tương tác này giúp nội dung pháp luật gần hơn với những tình huống mà cán bộ, chiến sĩ gặp trong đời sống và thực hiện nhiệm vụ.

Trong các học viện, nhà trường Quân đội, chương trình giáo dục pháp luật chính khóa cần tiếp tục được hoàn thiện; phương pháp dạy và học được đổi mới theo hướng nâng cao tính chủ động của học viên, tăng tính thực tế trong bài giảng và kết hợp với các hoạt động bổ trợ ngoài giờ lên lớp. Không gian PBGDPL cũng không chỉ giới hạn trong hội trường hay lớp học. Hệ thống truyền thanh nội bộ, các phương tiện truyền thông của đơn vị, địa phương và Trung ương; Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội, Báo Quân đội nhân dân... là những kênh có thể tiếp tục phát huy để đưa pháp luật đến với cán bộ, chiến sĩ.

Cùng với đó, hệ thống sách, báo, tờ gấp, pa-nô, áp phích, sách hỏi đáp pháp luật, tủ sách và ngăn sách pháp luật cũng cần được rà soát, cập nhật thường xuyên. Đáng chú ý, PBGDPL có thể được chuyển tải thông qua những hình thức gần gũi hơn như thi tìm hiểu, sân khấu hóa, giao lưu văn nghệ, tác phẩm văn học nghệ thuật. Sự đa dạng về hình thức tạo thêm những cách tiếp cận khác nhau để pháp luật không chỉ là những điều khoản cần ghi nhớ mà từng bước trở thành kiến thức có thể vận dụng trong thực tiễn.

Giáo dục pháp luật gắn với quản lý, rèn luyện kỷ luật

Đổi mới hình thức tuyên truyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng và công tác quản lý quân nhân. Theo Đại tá Lê Trọng Xuân, cần tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng; phát huy vai trò của Hội đồng Phối hợp PBGDPL, các cơ quan pháp luật và cán bộ pháp luật. Đồng thời, huy động vai trò của các tổ chức quần chúng như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Ban Công đoàn cũng như cấp ủy, chính quyền, nhân dân địa phương và gia đình quân nhân trong PBGDPL và quản lý kỷ luật quân nhân.

Thực tế cho thấy, có lúc, có nơi, công tác PBGDPL còn bị xem là công việc riêng của cơ quan chính trị, cán bộ chính trị hoặc cán bộ chuyên trách. Trong khi đó, để hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật, đây phải là trách nhiệm chung, được thực hiện thường xuyên trong quá trình quản lý, giáo dục và rèn luyện quân nhân. Bởi vậy, cùng với PBGDPL là yêu cầu quản lý quân nhân toàn diện, chặt chẽ cả về số lượng và chất lượng; thực hiện nghiêm kế hoạch công tác, quản lý thời gian trong và ngoài giờ hành chính, các chế độ trong ngày, trong tuần và quản lý vũ khí, trang bị.

Một mắt xích khác không thể thiếu là kiểm tra nhận thức pháp luật. Hàng năm, từng cơ quan, đơn vị cần chuẩn bị nội dung kiểm tra, tự kiểm tra những kiến thức đã học tập, đánh giá kết quả để rút kinh nghiệm. Cùng với kiểm tra thường xuyên, chú trọng kiểm tra đột xuất của cấp trên đối với cấp dưới, lồng ghép kiểm tra nhận thức, kiến thức pháp luật, kỷ luật của cán bộ, chiến sĩ và coi đây là một tiêu chí thi đua của từng cá nhân, đơn vị. Từ đó, kết quả PBGDPL không chỉ được đánh giá qua nội dung, hình thức tổ chức mà quan trọng hơn là mức độ chuyển biến trong nhận thức và ý thức chấp hành.