Từ lời thề Độc lập đến lời hẹn 2045
Nếu Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 là lời thề của một dân tộc quyết giành và giữ quyền tự do, độc lập, thì khát vọng 2045 có thể được xem như một lời hẹn với tiền nhân, với nhân dân và các thế hệ mai sau: phải làm cho nền độc lập được đánh đổi bằng biết bao hy sinh kết tinh thành một đất nước phát triển, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.
.jpg)
Nếu Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 là lời thề của một dân tộc quyết giành và giữ quyền tự do, độc lập, thì khát vọng 2045 có thể được xem như một lời hẹn với tiền nhân, với Nhân dân và các thế hệ mai sau: phải làm cho nền độc lập được đánh đổi bằng biết bao hy sinh kết tinh thành một đất nước phát triển, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.
“Đoàn kết là lực lượng vô địch”
Tối 28/8, tại Nhà hát Hồ Gươm, trong Lễ kỷ niệm 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có một bài diễn văn không dài nhưng gợi mở một đường dây suy tưởng rất dài: từ Quảng trường Ba Đình mùa Thu năm 1945 đến hai mốc son 100 năm của đất nước, đặc biệt là mục tiêu năm 2045.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhắc lại lời Chủ tịch Hồ Chí Minh: “đoàn kết là lực lượng vô địch”. Đặt trong hành trình 81 năm, đó không chỉ là một bài học của lịch sử mà còn là gợi mở cho hiện tại. Trong những thời điểm khắc nghiệt nhất, điều giúp Việt Nam đứng vững chính là lòng yêu nước, ý chí giành độc lập và niềm tin vào sức mạnh Nhân dân. Hôm nay, thách thức đã khác: nguy cơ tụt hậu, cạnh tranh công nghệ, biến đổi khí hậu, già hóa dân số, những bất định địa chính trị và cả nguy cơ phân hóa trong đời sống xã hội. Nhưng câu trả lời căn bản vẫn vậy: muốn vượt qua những thử thách lớn, đất nước phải quy tụ được lòng dân, tạo được đồng thuận và biến khát vọng chung thành hành động chung.
Nhìn lại chặng đường từ năm 1945 đến nay, chúng ta có quyền tự hào về một hành trình đặc biệt. Từ một đất nước chưa có sự thừa nhận quốc tế, Việt Nam hôm nay đã có quan hệ ngoại giao với 194 quốc gia, tham gia sâu rộng vào các cơ chế hợp tác và ngày càng hiện diện rõ hơn trong các chuỗi sản xuất, thương mại toàn cầu.
Nhưng thành tựu lớn nhất nằm ở sự thay đổi thân phận của dân tộc: từ mất nước trở thành quốc gia độc lập; từ bị người khác định đoạt số phận trở thành chủ thể tự quyết định tương lai; từ phải đấu tranh để được công nhận trở thành một Việt Nam có tiếng nói, có vị thế và khả năng đóng góp vào những công việc chung của khu vực và thế giới.
Chính vì vậy, độc lập không nên được hiểu như trạng thái đạt được một lần rồi có thể yên tâm hưởng thụ mãi mãi. Mỗi thời đại lại đặt thêm những nội dung mới vào hai chữ thiêng liêng ấy. Năm 1945, độc lập trước hết là thoát khỏi ách ngoại bang, giành quyền làm chủ đất nước. Trong chiến tranh, độc lập gắn với bảo vệ chủ quyền, thống nhất non sông. Khi bước vào Đổi mới, độc lập còn là thoát khỏi đói nghèo, trì trệ.
Hôm nay, trong một thế giới phụ thuộc lẫn nhau rất sâu, độc lập còn là năng lực tự chủ về kinh tế, khoa học - công nghệ, dữ liệu, năng lượng, nhân lực và văn hóa; là khả năng đứng vững trước những cú sốc từ bên ngoài mà vẫn mở cửa, hợp tác và hội nhập. Một quốc gia chỉ thật sự tự chủ khi có nền kinh tế đủ mạnh, năng lực công nghệ đủ sức cạnh tranh, nền văn hóa đủ sức giữ căn cước và một xã hội đủ đoàn kết.
Lòng yêu nước hôm nay phải được chuyển hóa thành năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, những công trình khoa học có giá trị, những doanh nghiệp Việt Nam đủ sức đi ra thế giới, một nền hành chính phục vụ nhân dân và sự liêm chính của cán bộ. Nếu thế hệ năm 1945 đã trả lời câu hỏi Việt Nam có thể trở thành một quốc gia độc lập hay không, thì thế hệ hôm nay phải trả lời một câu hỏi khác: Việt Nam có thể trở thành một quốc gia phát triển, hùng cường và hạnh phúc hay không?
Lời hẹn 2045: Độc lập phải kết tinh thành hạnh phúc
Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong diễn văn của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là cách lịch sử được nối trực tiếp với tương lai. Lễ kỷ niệm Quốc khánh năm nay diễn ra trong một khí thế mới, khi sau kỷ nguyên độc lập, kỷ nguyên thống nhất và kỷ nguyên đổi mới, đất nước bước vào “kỷ nguyên phát triển mới”. Từ niềm tự hào về chặng đường đã qua, diễn văn hướng tới hai mốc son 100 năm: đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045, tròn một thế kỷ thành lập nước, Việt Nam là nước phát triển, có thu nhập cao, phồn vinh và hạnh phúc. Tôi muốn gọi 2045 là lời hẹn của chúng ta với lịch sử, bởi điều các thế hệ đi trước chờ đợi ở chúng ta chắc chắn không chỉ là giữ được độc lập, mà còn là làm cho nền độc lập ấy tạo ra một đời sống tốt đẹp hơn cho Nhân dân.
Câu hỏi vì thế rất rõ: một trăm năm trước, thế hệ Hồ Chí Minh trao cho dân tộc một quốc gia độc lập; một trăm năm sau, thế hệ chúng ta sẽ trao lại cho con cháu một đất nước như thế nào? Câu trả lời không thể chỉ là một nền kinh tế lớn hơn hay những đô thị nhiều nhà cao tầng hơn. Một Việt Nam phát triển năm 2045 phải là một đất nước mà sức mạnh kinh tế đi cùng sức mạnh văn hóa, hiện đại hóa đi cùng gìn giữ bản sắc, tăng trưởng đi cùng tiến bộ và công bằng xã hội, còn khoa học - công nghệ và chuyển đổi số cuối cùng phải làm cho con người được sống tốt đẹp hơn. Mục tiêu 2045 vì thế không chỉ là một đích đến kinh tế mà phải là cam kết phát triển toàn diện về con người, mở rộng cơ hội, nâng cao chất lượng sống và không để những người yếu thế bị bỏ lại phía sau.
Ngay sau khi nói về những mục tiêu chiến lược đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh một nguyên tắc rất quan trọng: “Nhân dân là chủ thể, là trung tâm”; mọi chủ trương, chính sách phải xuất phát từ cuộc sống, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân, lấy hạnh phúc, ấm no của Nhân dân làm mục tiêu phấn đấu. Tôi cho đây chính là cầu nối sâu sắc nhất giữa năm 1945 và năm 2045. Cách mạng tháng Tám thành công vì Nhân dân đứng lên giành quyền làm chủ vận mệnh; Nhà nước Việt Nam mới ra đời cũng trước hết để Nhân dân được làm chủ và được sống tốt hơn. 81 năm sau, nguyên lý ấy vẫn không thay đổi: Nhân dân phải là chủ thể của phát triển, và hạnh phúc của Nhân dân phải là thước đo cuối cùng để kiểm nghiệm chất lượng của thể chế, chính sách và quản trị quốc gia.
Điều đó buộc chúng ta nhìn các mục tiêu phát triển bằng những tiêu chí gần gũi và cụ thể hơn. GDP tăng bao nhiêu là quan trọng, nhưng người dân được hưởng gì từ tăng trưởng ấy còn quan trọng hơn. Đô thị hiện đại hơn, nhưng trẻ em có thêm không gian vui chơi, người già được chăm sóc tốt hơn, người lao động có nhà ở và dịch vụ công phù hợp hơn hay không cũng là những câu hỏi của phát triển. Kinh tế số có thể tăng nhanh, nhưng nếu người yếu thế bị bỏ lại phía sau thì quá trình số hóa chưa thể coi là trọn vẹn. Một địa phương có thể thu hút nhiều dự án, nhưng nếu môi trường, di sản và bản sắc cộng đồng bị tổn thương thì cái giá phải trả có thể rất lớn. Một quốc gia giàu lên về vật chất nhưng con người bất an hơn và các giá trị nhân văn suy giảm thì cũng chưa phải hình ảnh chúng ta mong muốn cho năm 2045.
Ở đây, văn hóa có một vị trí đặc biệt. Một đất nước muốn đi xa không chỉ cần đường cao tốc, khu công nghiệp, trung tâm tài chính hay những công nghệ mới; chúng ta còn cần một nền tảng tinh thần đủ vững để con người Việt Nam biết mình là ai, tự hào về điều gì và muốn đóng góp điều gì cho đất nước. Nếu kinh tế tạo ra sức mạnh vật chất thì văn hóa định hướng cách chúng ta sử dụng sức mạnh ấy; nếu công nghệ giúp xã hội đi nhanh hơn thì văn hóa giúp chúng ta không đi sai hướng; nếu hội nhập mở những cánh cửa ra thế giới thì bản sắc giúp Việt Nam bước qua những cánh cửa ấy với tư thế của chính mình. Vì thế, xây dựng một Việt Nam phát triển còn là xây dựng lòng tin, đạo đức, nhân cách, tinh thần sáng tạo và những giá trị Việt Nam đủ sức lan tỏa trong một thế giới đang biến đổi rất nhanh.
Lời hẹn 2045 cũng không phải lời hẹn của riêng Đảng, Nhà nước hay một thế hệ lãnh đạo. Nó chỉ có thể thành hiện thực khi được chuyển hóa thành khát vọng chung và hành động cụ thể của hàng triệu con người: nhà khoa học bằng công trình có giá trị, doanh nhân bằng sản phẩm Việt Nam đủ sức cạnh tranh, nghệ sĩ bằng tác phẩm làm đẹp hình ảnh đất nước, người thầy bằng những học trò có nhân cách và khát vọng, cán bộ bằng sự tận tâm và liêm chính, người lao động bằng sự chuyên nghiệp và trách nhiệm. Ngay cả những lựa chọn nhỏ của mỗi công dân - sống tử tế, tuân thủ pháp luật, tôn trọng người khác, không thờ ơ trước lợi ích chung - cũng góp phần tạo nên chất lượng xã hội mà chúng ta muốn trao lại cho thế hệ sau. Khi mỗi người nhìn thấy phần trách nhiệm của mình trong mục tiêu chung, 2045 sẽ trở thành một hành trình bắt đầu từ hôm nay.
Lịch sử có những cuộc chuyển giao không được ghi thành văn bản. Thế hệ làm nên Cách mạng tháng Tám và những thế hệ đã hy sinh trong các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc đã chuyển giao cho chúng ta một đất nước độc lập, thống nhất. Trách nhiệm của chúng ta là chuyển giao cho những thế hệ sau một Việt Nam giàu mạnh hơn, nhân văn hơn, đáng sống hơn và có vị thế cao hơn trên thế giới. Từ Quảng trường Ba Đình năm 1945 đến mục tiêu năm 2045 là hành trình đúng một thế kỷ: ở đầu hành trình là lời tuyên bố rằng dân tộc Việt Nam có quyền sống trong tự do, độc lập; ở phía trước là lời hẹn rằng dân tộc ấy đủ bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng để xây dựng một đất nước phát triển, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc. Có lẽ cách ý nghĩa nhất để thế hệ hôm nay tri ân mùa Thu Độc lập là biến niềm tự hào về quá khứ thành trách nhiệm với hiện tại, biến trách nhiệm thành hành động và biến nền độc lập được đánh đổi bằng máu xương thành hạnh phúc hiện hữu trong cuộc sống của từng người dân.
