Từ Hội nghị Trung ương 4 đến Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI: Đưa chủ trương thành hành động, đưa nguồn lực thành phát triển
Hội nghị Trung ương 4, khóa XIV đã đưa ra những quyết sách quan trọng về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và đổi mới chất lượng tăng trưởng khi dư địa điều hành kinh tế vĩ mô ngày càng thu hẹp. Phát biểu bế mạc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu "không để lãng phí vốn, đất đai, tài sản và cơ hội" và "tăng trưởng cao phải dựa trên năng suất, sức cạnh tranh, năng lực tự chủ và nền tảng ổn định lâu dài". Đây là những yêu cầu rất quan trọng của Trung ương, bảo đảm cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng: kế thừa truyền thống, tạo bứt phá rõ rệt trong tư duy lãnh đạo
Hội nghị Trung ương 4 tiếp tục mạch nguồn xuyên suốt của Đảng về xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nhưng với tư duy chỉ đạo mới: chuyển mạnh từ sắp xếp bộ máy sang nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và chất lượng vận hành của cả hệ thống chính trị. Cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, phải dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; kiểm tra, giám sát được siết chặt đi đôi với bảo vệ, khích lệ cán bộ sáng tạo.
Mọi nghị quyết đều phải đi qua con người mới đến được cuộc sống. Trong phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ rõ: "Quyết sách chỉ trở thành hiện thực khi có đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực và trách nhiệm thực hiện". Phát biểu bế mạc khẳng định thêm: phẩm chất, thực tài phải thể hiện qua kết quả công việc; đánh giá kết quả phải xét độ khó của nhiệm vụ, điều kiện thực hiện và giá trị lâu dài. Điều đất nước cần lúc này là những con người đưa được chủ trương thành hành động, quyết sách thành kết quả, nguồn lực thành phát triển; và việc lựa chọn, sàng lọc cán bộ phải lấy chính những kết quả đó làm căn cứ.
Tăng trưởng cao phải dựa trên năng suất, sức cạnh tranh, năng lực tự chủ và nền tảng ổn định lâu dài
Phát biểu bế mạc nhìn thẳng vào những hạn chế: chất lượng tăng trưởng, sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế; sức ép giá cả gia tăng; giải ngân, xử lý dự án tồn đọng còn chậm. Trung ương thống nhất mục tiêu năm 2027 phấn đấu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, CPI bình quân tăng khoảng 4,5%, giữ vững ổn định vĩ mô; đồng thời đặt một điều kiện có tính nguyên tắc: "Tăng trưởng cao phải dựa trên năng suất, sức cạnh tranh, năng lực tự chủ và nền tảng ổn định lâu dài".
Tôi cho rằng đây là vế quan trọng nhất của mục tiêu năm 2027. Tăng trưởng hai con số có thể đạt được trong ngắn hạn bằng cách mở rộng tín dụng, dồn vốn đầu tư; nhưng tăng trưởng như vậy dựa vào lượng vốn chứ không dựa vào năng suất, và cái giá phải trả là lạm phát, nợ xấu, nợ công, bất ổn của những năm sau. Bốn yếu tố Trung ương nêu chính là bốn điều kiện để con số 10% có giá trị thật: mỗi lao động, mỗi đồng vốn làm ra nhiều giá trị hơn; doanh nghiệp đứng vững trên thị trường mà không sống nhờ bảo hộ; nền kinh tế không lệ thuộc quá mức vào một vài thị trường, nguồn vốn, nguồn công nghệ bên ngoài; và tốc độ năm nay không phải trả giá bằng sự chao đảo của những năm sau. Vì vậy, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phải nâng cao năng suất, sức cạnh tranh; đầu tư nước ngoài phải gắn với chuyển giao công nghệ, tăng giá trị trong nước.
Tăng trưởng bền vững cũng có nghĩa là không để lại gánh nặng cho thế hệ sau. Một dự án dàn trải, đội vốn, chậm tiến độ vẫn góp vào con số tăng trưởng năm khởi công, nhưng khoản vay để làm ra nó thì con cháu phải trả. Thước đo của quyết định đầu tư phải là giá trị mỗi đồng vốn tạo ra trong suốt vòng đời dự án, chứ không chỉ là tốc độ giải ngân.
Không để lãng phí vốn, đất đai, tài sản và cơ hội
Yêu cầu này xuất phát từ một nhận định thẳng thắn của Trung ương: "Nguồn lực đã bố trí nhưng chậm sử dụng"; "tổ chức thực hiện vẫn là khâu yếu". Ở nhiều nơi, cái thiếu không phải là nguồn lực mà là năng lực đưa nguồn lực vào sử dụng. Khi dư địa điều hành đã hẹp, mỗi đồng vốn nằm im, mỗi khu đất bỏ hoang là một phần tăng trưởng mất đi mà không chính sách kích thích nào bù lại được.
Lãng phí vốn không chỉ là tham nhũng, thất thoát, mà còn là vốn đầu tư công đã giao nhưng chậm giải ngân, công trình làm xong không khai thác hết công suất. Nhưng chạy theo tỷ lệ giải ngân lại có thể sinh ra lãng phí kiểu khác. Vì thế Trung ương yêu cầu giải ngân gắn với khối lượng, chất lượng thực tế. Lãng phí đất đai, tài sản là những dự án treo, những dự án tồn đọng chưa được khơi thông, những trụ sở dôi dư sau sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp: vốn của xã hội bị "đóng băng", vừa không sinh lời, vừa xuống cấp.
Đáng suy ngẫm nhất là việc Trung ương đặt "cơ hội" ngang hàng với vốn, đất đai và tài sản. Vốn, đất chậm dùng thì vẫn còn đó, còn cơ hội đã lỡ thì không quay lại. Làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, thời kỳ dân số vàng, cơ hội chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đều có thời hạn. Một quyết định chậm một năm, một đạo luật muộn một kỳ họp có thể khiến nhà đầu tư chọn nơi khác. Lãng phí cơ hội không hiện lên trong báo cáo quyết toán nào, nhưng có lẽ là đắt giá nhất. Chống nó đòi hỏi đúng tinh thần Hội nghị: "Đã được giao thẩm quyền thì phải quyết định và chịu trách nhiệm".
Với ngân sách, Trung ương chủ trương tiết kiệm ngay từ khâu phân bổ; rà soát quy định về tỷ lệ bố trí chi ngân sách cho ngành, lĩnh vực và không ban hành thêm các quy định này; đánh giá hiệu quả chi bằng kết quả thực tế. Từ kinh nghiệm nhiều năm thẩm tra ngân sách, tôi cho rằng đây là bước đi đúng: tỷ lệ chi cứng làm ngân sách mất linh hoạt, có nơi phải "tiêu cho hết" phần được giao trong khi nơi khác thiếu vốn cho việc cấp bách. Phân bổ theo kết quả mới là chống lãng phí từ gốc.
Khơi thông điểm nghẽn thể chế, phát huy vai trò kinh tế tư nhân và kiến tạo phát triển
Hội nghị yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy "quản lý, kiểm soát" sang "kiến tạo phát triển"; tháo gỡ điểm nghẽn thể chế đi cùng nâng cao năng lực hấp thụ vốn, khơi thông đầu tư tư nhân, phát triển doanh nghiệp trong nước. Trung ương cũng thông qua Quy định về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh, khuyến khích làm giàu chính đáng, đồng thời không để quyền lực, thông tin, tài sản công trở thành lợi thế riêng.
Sức khỏe doanh nghiệp cần được nhìn thẳng. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 9 tháng năm 2026 có khoảng 223.900 doanh nghiệp thành lập mới và quay lại hoạt động, nhưng khoảng 172.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường; số hoàn tất thủ tục giải thể lên tới 48.700, tăng 118,8% so với cùng kỳ. Có nguyên nhân khách quan từ sức cầu yếu, chi phí, lãi suất, tỷ giá; nhưng cũng có nguyên nhân chủ quan: doanh nghiệp nhỏ, vốn mỏng; chi phí tuân thủ còn cao, tiếp cận đất đai, tín dụng chưa thuận lợi, chính sách hỗ trợ đến chậm. Một doanh nghiệp phải đóng cửa vì chậm được giao đất hay vướng thủ tục kéo dài cũng là lãng phí nguồn lực và cơ hội. Coi kinh tế tư nhân là động lực quan trọng chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp trụ lại được và lớn lên được.
Từ Hội nghị Trung ương 4 đến Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI: Phép thử đầu tiên của hành động
Tinh thần đó sẽ được kiểm nghiệm ngay tại Kỳ họp thứ Hai dự kiến khai mạc ngày 17/10 tới với 45 dự án luật, nghị quyết, cùng dự toán ngân sách và kế hoạch đầu tư công năm 2027 sẽ được trình Quốc hội xem xét, quyết định.
Đưa chủ trương thành hành động là thể chế hóa kịp thời. Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa… chạm trực tiếp đến các điểm nghẽn về đất đai, vốn và môi trường kinh doanh. Với Luật Đất đai, thước đo phải là đất được đưa vào sử dụng nhanh hơn, không sinh thêm dự án treo.
Đưa quyết sách thành kết quả là việc của giám sát. Khi xem xét việc thực hiện các nghị quyết về cơ chế đặc biệt, đặc thù và các dự án cao tốc, chất vấn phải trả lời cho được: quyết sách đã mang lại kết quả gì, phần chưa làm được thuộc trách nhiệm của ai.
Đưa nguồn lực thành phát triển là bài toán tài chính - ngân sách, nơi yêu cầu "không để lãng phí vốn, đất đai, tài sản và cơ hội" được kiểm nghiệm cụ thể nhất. Khi quyết định dự toán và kế hoạch đầu tư công năm 2027, câu hỏi không chỉ là bố trí bao nhiêu, mà là mỗi khoản chi tạo ra kết quả gì, và ai chịu trách nhiệm nếu vốn đã bố trí mà không sử dụng được.
Phát biểu bế mạc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu lấy kết quả thực hiện làm căn cứ đánh giá năng lực lãnh đạo, công tác cán bộ và trách nhiệm của từng cơ quan, địa phương: "Đã nhận việc phải làm, đã cam kết phải thực hiện". Hai yêu cầu "không để lãng phí vốn, đất đai, tài sản và cơ hội" và "tăng trưởng cao phải dựa trên năng suất, sức cạnh tranh, năng lực tự chủ và nền tảng ổn định lâu dài" là hai mặt của cùng một đòi hỏi: phát triển nhanh nhưng không đánh đổi sự bền vững. Tăng trưởng nhanh mà lãng phí nguồn lực thì không thể kéo dài; giữ ổn định mà bỏ lỡ cơ hội thì đất nước sẽ tụt lại. Đó là những yêu cầu rất quan trọng của Trung ương, bảo đảm cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
