Từ Hà Nội tới Kazan: Dấu ấn Việt Nam trong quan hệ Nga - ASEAN

35 năm sau khi thiết lập quan hệ, Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Nga đang đứng trước yêu cầu tìm kiếm những động lực hợp tác mới. Trong tiến trình đó, Việt Nam ngày được nhiều học giả và giới hoạch định chính sách Nga nhìn nhận là một trong những đối tác có khả năng kết nối hiệu quả nhất giữa Moscow với khu vực Đông Nam Á, có vị thế đặc biệt trong chiến lược hướng Đông của Nga cũng như trong tiến trình phát triển quan hệ Nga - ASEAN hiện nay.

Quan hệ đặc biệt được xây dựng từ lòng tin chiến lược

Trong chính sách đối ngoại của Việt Nam, Nga luôn giữ vị trí đặc biệt. Quan hệ giữa hai nước được kế thừa từ nền tảng hữu nghị truyền thống Việt Nam - Liên Xô, trải qua nhiều biến động của lịch sử nhưng vẫn duy trì tính ổn định và độ tin cậy cao.

Khác với nhiều mối quan hệ quốc tế thuần túy dựa trên lợi ích kinh tế, quan hệ Việt Nam - Nga được xây dựng trên nền tảng của sự tin cậy chính trị, sự thấu hiểu lẫn nhau và những lợi ích chiến lược tương đồng. Đây là lý do khiến quan hệ hai nước tiếp tục phát triển bất chấp những thay đổi lớn của môi trường quốc tế.

Những năm gần đây, trao đổi đoàn cấp cao giữa hai nước được duy trì thường xuyên. Hợp tác tiếp tục được thúc đẩy trong các lĩnh vực truyền thống như năng lượng, dầu khí, giáo dục, khoa học - công nghệ, quốc phòng, an ninh, đồng thời mở rộng sang những lĩnh vực mới như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo.

Chính nền tảng tin cậy đó đã giúp Việt Nam trở thành đối tác được Nga đặc biệt coi trọng tại Đông Nam Á. Trong chiến lược “hướng Đông” mà Moscow thúc đẩy mạnh mẽ những năm gần đây, Việt Nam được xem là một trong những đối tác ổn định và đáng tin cậy nhất trong khu vực.

Từ đối tác song phương đến cầu nối khu vực

Điểm đáng chú ý là Việt Nam không chỉ là Đối tác Chiến lược Toàn diện của Nga mà còn là một thành viên tích cực, có uy tín trong ASEAN. Chính sự giao thoa giữa hai vai trò đó đã tạo nên vị thế đặc biệt của Việt Nam trong quan hệ ASEAN - Nga.

Theo đánh giá của nhiều học giả Nga, Việt Nam hiện là “linchpin” - mắt xích then chốt trong quan hệ giữa Nga và ASEAN. Một nghiên cứu của các chuyên gia thuộc Học viện Quan hệ quốc tế Moscow (MGIMO) gọi Việt Nam là “đầu mối kết nối” giữa Nga với ASEAN trong bối cảnh cấu trúc khu vực đang thay đổi nhanh chóng.

Nhận định này không phải ngẫu nhiên

Gia nhập ASEAN từ năm 1995, Việt Nam đã trở thành một trong những thành viên tích cực nhất trong quá trình xây dựng Cộng đồng ASEAN và thúc đẩy quan hệ giữa ASEAN với các đối tác bên ngoài. Trong khi đó, với Nga, Việt Nam lại là quốc gia duy trì được mức độ tin cậy chính trị rất cao. Điều này cho phép Việt Nam đóng vai trò cầu nối tự nhiên giữa hai bên.

Trong các phát biểu của mình, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã khẳng định Nga luôn coi Việt Nam là đối tác quan trọng tại khu vực và bày tỏ mong muốn Việt Nam tiếp tục là cầu nối để Nga mở rộng quan hệ với ASEAN. Đối với Nga, Việt Nam giúp Moscow hiểu rõ hơn những ưu tiên phát triển, nhu cầu hợp tác cũng như cơ chế vận hành của ASEAN. Ngược lại, Việt Nam cũng góp phần giúp ASEAN duy trì đối thoại với Nga trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, chủ nghĩa đa phương và vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.

Việt Nam thời gian qua cũng đóng vai trò then chốt trong việc tạo dựng đồng thuận trong ASEAN để tổ chức Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga lần này. Tại cuộc tham vấn không chính thức của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN hồi tháng 5 vừa qua, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung khẳng định Việt Nam sẽ tích cực tham gia và đóng góp vào thành công của Hội nghị. Việt Nam cũng sẽ đảm nhiệm vai trò điều phối quan hệ ASEAN - Nga giai đoạn 2027 - 2030.

Đây là một điều đặc biệt đáng chú ý, bởi trong ASEAN, vai trò điều phối quan hệ với các đối tác đối thoại có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy chương trình nghị sự, xây dựng đồng thuận và triển khai các sáng kiến hợp tác. Việc Việt Nam đảm nhận vai trò này cho thấy niềm tin của ASEAN đối với năng lực điều phối và đóng góp của Việt Nam trong quan hệ với Nga.

Như Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn nhận định, dù trên cương vị điều phối quan hệ đối thoại ASEAN - Nga hay trong thúc đẩy hợp tác trên cả ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN, cách tiếp cận cân bằng và thực tiễn của Việt Nam đã góp phần bảo đảm quan hệ đối tác mang lại những kết quả cụ thể, cùng có lợi. Ông đánh giá Việt Nam luôn đóng vai trò quan trọng, mang tính xây dựng và là cầu nối trong quan hệ ASEAN - Nga. Mối quan hệ song phương lâu đời, đa dạng giữa Việt Nam và Nga đã tạo nền tảng vững chắc, góp phần củng cố Quan hệ Đối tác Chiến lược ASEAN - Nga.

Chính vì vậy, chuyến công tác đầu tiên của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trên cương vị mới tới Liên bang Nga lần này càng có ý nghĩa quan trọng.

Kỳ vọng từ Kazan

Trong bối cảnh Nga đang đẩy mạnh hiện diện tại châu Á và ASEAN tìm kiếm các động lực hợp tác mới với các đối tác lớn, Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga được kỳ vọng sẽ mở ra một chương mới trong quan hệ giữa hai bên.

Theo Bộ Ngoại giao Việt Nam, hội nghị dự kiến thông qua các văn kiện mang tính định hướng cho giai đoạn hợp tác tiếp theo, tập trung vào các lĩnh vực như kết nối kinh tế, an ninh năng lượng, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Đối với Việt Nam, theo Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, tiếp nối những đóng góp chủ động, trách nhiệm tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 và việc đăng cai thành công Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 (AFF 2026) vừa qua, sự tham dự của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tại Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga lần này tiếp tục thể hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại theo tinh thần Đại hội Đảng lần thứ XIV. Đây cũng là thông điệp rõ ràng về sự coi trọng của Việt Nam đối với quan hệ Đối tác Chiến lược ASEAN - Nga, cũng như đối với quan hệ hữu nghị truyền thống, lòng tin chiến lược và sự hợp tác hiệu quả giữa Việt Nam và Liên bang Nga trong suốt nhiều thập kỷ qua.

Thông qua các hoạt động song phương với Nga và tham dự hội nghị ASEAN - Nga của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Việt Nam tiếp tục thể hiện vai trò là đối tác tin cậy, là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Cùng với đó, chuyến đi cũng cho thấy Việt Nam đang từng bước phát huy thế mạnh đặc biệt của mình: khả năng kết nối các đối tác, thúc đẩy đối thoại và tạo dựng đồng thuận.

Trong một thế giới ngày càng phân cực, những quốc gia có khả năng xây dựng cầu nối giữa các trung tâm quyền lực sẽ sở hữu giá trị chiến lược ngày càng lớn. Với nền tảng quan hệ hữu nghị truyền thống với Nga, cùng vị thế ngày càng cao trong ASEAN, các chuyên gia cho rằng Việt Nam đang hội tụ đầy đủ những điều kiện để tiếp tục đảm nhiệm vai trò này.

Từ Hà Nội tới Kazan, dấu ấn của Việt Nam trong chuyến đi của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng sẽ tiếp tục nối dài và củng cố vai trò kết nối - một vai trò đang ngày càng trở thành tài sản chiến lược của Việt Nam trong quan hệ với Nga, với ASEAN và với cấu trúc khu vực đang định hình trong thế kỷ XXI.