Từ “Giải Phóng, Tự Lực, Quyết Thắng” đến khát vọng vươn ra biển lớn

Lời thề giữ vững hải trình

Sau sự kiện Vịnh Bắc Bộ năm 1964, Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc bằng không quân và hải quân nhằm bóp nghẹt các cửa ngõ ra biển, cô lập hậu phương miền Bắc và cắt đứt nguồn chi viện quốc tế cho chiến trường miền Nam.

Hàng vạn quả bom phá, bom từ trường, thủy lôi cảm ứng cùng pháo hạm từ ngoài khơi tới tấp dội xuống các luồng lạch, bến cảng từ Hải Phòng, Hòn Gai vào tận tuyến lửa khu IV. Luồng lạch bị phong tỏa gắt gao, ngành vận tải đường biển non trẻ đứng trước mệnh lệnh sống còn: bằng mọi giá phải giữ vững mạch máu giao thông trên biển, tiếp nhận hàng viện trợ chiến lược và kịp thời chi viện cho tiền tuyến.

Năm 1965, ba đơn vị vận tải đường biển chủ lực được kiện toàn, gồm đội tàu Giải Phóng, đội tàu Tự Lực và đội tàu Quyết Thắng. Ba cái tên mộc mạc mà đanh thép, mang theo khát vọng độc lập, tự chủ và tinh thần quyết chiến, quyết thắng của cả dân tộc.

Lực lượng ban đầu của ba đội tàu phần lớn là tàu vỏ thép thô sơ, tàu kéo sông biển cải tiến, sà lan tự hành chắp vá và máy móc lạc hậu. Thủy thủ đoàn là những chàng trai tuổi mười tám, đôi mươi, là những người lính “chuyển ngành”, công nhân cảng, ngư dân dạn dày sông nước. Chưa được đào tạo bài bản về hàng hải, họ vẫn mang một lời thề sắt đá: “Còn người, còn tàu, còn mạch máu hàng hải thông suốt”.

Nhiệm vụ được phân công rõ ràng. Đội tàu Quyết Thắng vận chuyển xăng dầu từ Vịnh Hạ Long, Bãi Cháy vào các kho dự trữ và chi viện cho Khu IV. Xăng dầu là mục tiêu đánh phá hàng đầu của không quân Mỹ. Mỗi chuyến sà lan chở đầy dầu chẳng khác nào một khối thuốc nổ di động. Thủy thủ đoàn phải tắt hết đèn hiệu, luồn lách qua các bãi cạn và luồng lạch hiểm trở trong đêm tối. Bất chấp hiểm nguy, hàng vạn tấn nhiên liệu vẫn cập bến an toàn, tiếp sức cho những đoàn xe lăn bánh vượt dãy Trường Sơn.

Đội tàu Giải Phóng và Đội tàu Tự Lực vận chuyển hàng hóa, khí tài quân sự và lương thực vào vùng chiến trường ác liệt. Từ Hòn Gai, Hải Phòng vào đảo Mắt, Hòn Ngư (Nghệ An), Cửa Gianh, Nhật Lệ (Quảng Bình cũ), không mét nước nào không bị rải thủy lôi và bom nổ chậm rình rập.

Lịch sử giao thông vận tải mãi ghi khắc Chiến dịch 37 ngày đêm Đông Xuân 1965 - 1966, ba đội tàu vượt qua hàng ngàn trận oanh tạc, đưa hơn 20.000 tấn hàng vào Bến Thủy an toàn. Đặc biệt, trong Chiến dịch VT5 năm 1968, khi đối phương tạm ngừng ném bom từ vĩ tuyến 20 trở ra, ba đội tàu đã dốc toàn lực quân số ngày đêm bám biển. Hơn 14.000 tấn vũ khí, trang thiết bị đã được chuyển vào Nam Khu IV, chiếm gần 60% tổng khối lượng vận tải của cả nước trong chiến dịch, đập tan âm mưu phong tỏa đường biển của kẻ thù.

Trên mặt biển mênh mông không hầm hào che chắn, thuyền viên vẫn kiên cường ghì chặt tay lái, giữ vững buồng máy, lao mình dập lửa, dùng thân mình che chắn cho từng hòm đạn, từng phuy dầu. Nhiều tàu bị gãy đôi, chìm xuống biển sâu sau những trận bom tọa độ. Nhưng hễ một tàu chìm, những tàu khác lại tiếp tục xuất kích. Tinh thần của cán bộ, chiến sĩ, thủy thủ ba đội tàu Giải Phóng, Tự Lực, Quyết Thắng trong những tháng năm lửa đạn ấy là hiện thân sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng: Địch đánh ngày, ta đi đêm; địch phong tỏa luồng chính, ta mở luồng phụ; biến mỗi con tàu thành một pháo đài thép trên sóng dữ.

Từ hào khí mở đường đến khát vọng vươn ra biển lớn

Ngày 1/7/1970, trước yêu cầu hiệp đồng vận tải ngày càng lớn của chiến trường, Bộ Giao thông Vận tải quyết định hợp nhất ba đội tàu Giải Phóng, Tự Lực, Quyết Thắng, thành lập Công ty Vận tải biển Việt Nam (VOSCO). Đây là bước ngoặt quan trọng, đánh dấu sự chuyển đổi từ các đơn vị vận tải phục vụ chiến đấu sang một tổ chức vận tải biển tập trung, quy mô lớn hơn, tạo tiền đề cho sự phát triển của đội tàu vận tải biển Việt Nam sau này.

Từ những con tàu gỗ, sà lan nhỏ bé can trường trong mưa bom bão đạn, ba đội tàu đã tôi luyện nên một thế hệ sĩ quan, thuyền viên dạn dày kinh nghiệm, kiên trung và tài ba. Họ chính là lực lượng nòng cốt điều khiển những con tàu viễn dương vươn ra đại dương sau ngày toàn thắng. Mùa xuân năm 1975, chính những con người và phương tiện ấy lại tiếp tục dốc sức trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, thần tốc vận chuyển khí tài, bộ đội giải phóng các đảo, quần đảo và tiếp quản hệ thống cảng biển phía Nam, hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh với non sông.

Trải qua thăng trầm cùng lịch sử, nhiều thuyền viên kiên cường của ba đội tàu đã anh dũng hy sinh cùng con tàu giữa bom đạn. Trong số những người may mắn trở về, nhiều anh đã không ngừng học tập, cống hiến, trưởng thành và nắm giữ những vị trí lãnh đạo chủ chốt của ngành hàng hải và các tổng công ty, doanh nghiệp lớn của đất nước. Dù ở bất kỳ cương vị nào, chất thép và ngọn lửa nhiệt huyết của các anh - những chàng trai ba đội tàu năm xưa vẫn vẹn nguyên, mẫu mực.

Mỗi khi tới ngày Tết Độc lập 2/9, nhìn lại chặng đường vẻ vang của dân tộc, chúng ta càng thêm tự hào về những cái tên Giải Phóng, Tự Lực, Quyết Thắng - tuy mộc mạc, giản dị mà chứa đựng trọn vẹn ý chí, bản lĩnh và khát vọng độc lập cháy bỏng của cả dân tộc. Tinh thần tự lực cánh sinh, ý chí quyết chiến quyết thắng và khát vọng vươn khơi làm chủ biển cả năm xưa chính là cội nguồn sức mạnh, là di sản vô giá được truyền lại cho hôm nay.

Bước vào thời kỳ phát triển mới, tinh thần tự lực, ý chí vươn khơi của những thế hệ đi trước tiếp tục được kế thừa trong mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, làm giàu từ biển và phát triển bền vững theo Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026. Khúc tráng ca mà những người lính biển năm xưa viết trên mặt sóng chính là điểm tựa tinh thần vững chắc để mỗi con tàu Việt Nam hôm nay vững tay lái, rẽ sóng vươn khơi đến khắp năm châu, giữ trọn lời thề làm chủ và bảo vệ vững chắc biển trời thiêng liêng của Tổ quốc.

Tài liệu tham khảo

1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Tập 13, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội (Bài nói chuyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh với bộ đội Hải quân tại Cảng Vạn Hoa, Quảng Ninh, tháng 3/1961).
2. Ban Liên lạc Truyền thống Ba đội tàu Giải Phóng - Tự Lực - Quyết Thắng, Tài liệu kỷ niệm các mốc lịch sử thành lập và hoạt động thời kỳ kháng chiến chống Mỹ (1965 - 1975).
3. Phỏng vấn và tư liệu hồi ức của ông Hà Đức Bàng, nguyên Tổng Giám đốc Tổng công ty Hàng hải Việt Nam, nguyên Thuyền viên đội tàu Giải Phóng - Tự Lực - Quyết Thắng.