Từ đồng minh đến bất đồng: Điều gì chờ đợi cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ - Israel?

Trong nhiều năm, mỗi chuyến công du tới Washington của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump đều diễn ra theo một “kịch bản” quen thuộc: thảm đỏ, cái bắt tay nồng ấm và những thông điệp khẳng định mối quan hệ đồng minh khăng khít giữa Israel và Mỹ.

Tuy nhiên, kể từ lần gặp gần nhất cách đây 5 tháng, quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo đã thay đổi đáng kể. Sự phối hợp chặt chẽ và những lời ca ngợi dành cho nhau trong giai đoạn đầu của cuộc chiến với Iran đã nhường chỗ cho những cơn giận dữ, thậm chí những lời lẽ gay gắt mà ông Trump dành cho người từng được xem là đồng minh quốc tế thân cận nhất của mình.

Đây là chuyến thăm Mỹ lần thứ 7 của Thủ tướng Netanyahu kể từ khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng, nhiều hơn bất kỳ nhà lãnh đạo nước ngoài nào khác. Tuy nhiên, khác với những lần trước, lần này Thủ tướng Israel đến Washington trong bối cảnh chuẩn bị bước vào cuộc tổng tuyển cử trong nước và phải tìm cách hàn gắn mối quan hệ đang xuất hiện nhiều bất đồng với Tổng thống Mỹ.

Theo một quan chức Mỹ và một nguồn tin Israel, ông Netanyahu đã tìm cách thu xếp cuộc gặp tại Nhà Trắng trong nhiều tuần qua nhằm trao đổi về diễn biến cuộc chiến với Iran và cảnh báo Tổng thống Trump không nên đưa ra các nhượng bộ trên mặt trận ngoại giao.

Ban đầu, ông Trump không “mặn mà” với cuộc gặp. Một số quan chức Nhà Trắng thậm chí tỏ ra không hài lòng khi cho rằng phía Israel đã cố tạo sức ép thông qua các thông tin rò rỉ trên truyền thông nhằm “biến cuộc gặp thành hiện thực”. Cuối cùng, lễ tang Thượng nghị sĩ Mỹ Lindsey Graham trong tuần này đã tạo cơ hội để hai nhà lãnh đạo có cuộc gặp bên lề, dù đây không phải mục đích chính của chuyến đi.

Từ đồng thuận đến bất đồng

Trong cuộc gặp gần nhất vào hồi tháng 2, hai nhà lãnh đạo đã đặt nền móng cho chiến dịch quân sự chung nhằm vào Iran. Những đòn tấn công đầu tiên được xem là minh chứng cho mức độ phối hợp quân sự chưa từng có giữa hai nước và được cả ông Netanyahu lẫn ông Trump liên tục ca ngợi.

Tuy nhiên, khi chiến sự kéo dài và không đạt được mục tiêu đầy tham vọng là lật đổ chính quyền Iran, khác biệt giữa hai nhà lãnh đạo ngày càng rõ rệt. Trong khi ông Netanyahu muốn tiếp tục gia tăng sức ép quân sự, ông Trump lại mong muốn tìm lối thoát cho cuộc xung đột.

Theo các nguồn tin Mỹ, trước khi chiến tranh nổ ra, ông Trump đã được Thủ tướng Israel cùng các cố vấn thuyết phục rằng cuộc xung đột sẽ được kiểm soát và chỉ kéo dài trong vài tuần.

Nhiều tháng sau, cuộc chiến vẫn rơi vào thế giằng co. Một quan chức Mỹ cho biết sự thất vọng trước tình hình hiện nay khiến ông Trump nhiều lần nổi giận trong các cuộc họp kín và bày tỏ sự tức giận vì chính quyền Iran không sụp đổ như kỳ vọng ban đầu.

Theo một nguồn tin Israel, ông Netanyahu dự kiến sẽ trao đổi với Tổng thống Trump các thông tin tình báo mới về tiến trình Iran khôi phục chương trình hạt nhân và năng lực quân sự.

Tuy nhiên, cùng nguồn tin này cho biết phía Israel đánh giá rằng “ông Trump hầu như không muốn nối lại một cuộc chiến toàn diện, ít nhất là trước cuộc bầu cử tại Mỹ vào tháng 11”.

Lebanon, Gaza và Syria tiếp tục là điểm nóng

Khác biệt giữa hai nhà lãnh đạo không chỉ xoay quanh Iran. Khi Tổng thống Trump thúc ép Israel chấm dứt các hoạt động quân sự nhằm vào Hezbollah, Lebanon trở thành một điểm nóng mới trong quan hệ song phương. Theo các nguồn tin Mỹ, ông Trump cũng nhiều lần chỉ trích ông Netanyahu trong các cuộc điện đàm vì đi chệch mục tiêu chiến lược mà Washington đề ra.

Theo một nguồn tin Israel, tại cuộc họp nội các an ninh hôm Chủ nhật, ông Netanyahu cho biết chính quyền Tổng thống Trump muốn Israel rút quân khỏi các vị trí ở Lebanon, đồng thời giảm sự hiện diện quân sự tại Gaza và Syria. Nguồn tin này cho biết, Thủ tướng Israel khẳng định sẽ phản đối đề xuất này.

Thêm những vấn đề gây tranh cãi

Ngoài các cuộc xung đột trong khu vực, hai vấn đề khác cũng nổi lên trong những tuần gần đây.

Đầu tiên là khả năng Mỹ bán tiêm kích tàng hình F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ. Giới chức Israel lo ngại điều này sẽ làm suy giảm ưu thế quân sự vượt trội của nước này trong khu vực.

Thứ hai là thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự giữa Mỹ và Ảrập Xêút. Israel cho rằng thỏa thuận này có thể kích hoạt một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân tại Trung Đông.

Khi được hỏi về khả năng bán F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ và sự phản đối của ông Netanyahu, Tổng thống Trump hôm nay đã trả lời: “Không ai quyết định việc bán vũ khí ngoài tôi”, đồng thời gọi Thổ Nhĩ Kỳ là “một đồng minh tuyệt vời”.

Thủ tướng Netanyahu tìm kiếm những bảo đảm mới

Trước khi lên đường sang Washington, Thủ tướng Netanyahu cho biết ông sẽ thảo luận với Tổng thống Trump “tất cả các vấn đề trong chương trình nghị sự, trước hết là Iran. Đương nhiên, mục tiêu của chúng tôi là bảo vệ an ninh và mở rộng vòng tròn hòa bình quanh chúng tôi”.

Theo nguồn tin Israel, ông Netanyahu sẽ tìm kiếm các cam kết từ Tổng thống Trump rằng việc bán vũ khí cho Thổ Nhĩ Kỳ hay hợp tác hạt nhân với Ảrập Xêút sẽ không làm ảnh hưởng tới ưu thế quân sự của Israel. Ông cũng muốn thúc đẩy tiến trình đàm phán về một hiệp ước quốc phòng dài hạn mới giữa Mỹ và Israel để thay thế bản ghi nhớ được ký từ thời Tổng thống Barack Obama sắp hết hiệu lực.

Nguồn tin cho biết thêm, Thủ tướng Israel tin rằng việc trao đổi trực tiếp với Tổng thống Trump có thể giúp vượt qua những bất đồng tồn tại trong nội bộ chính quyền Mỹ.

Hiện hai bên chưa lên lịch có hoạt động chụp ảnh chung trước báo chí. Tuy nhiên, dù diễn ra theo chiều hướng nào, cuộc gặp lần này cũng sẽ có ý nghĩa đặc biệt đối với cả hai nhà lãnh đạo. Với ông Netanyahu, đây không chỉ là cơ hội củng cố quan hệ với đồng minh quan trọng nhất trước thềm cuộc bầu cử tại Israel, mà còn là dịp tìm kiếm sự ủng hộ của Washington đối với các ưu tiên an ninh của Tel Aviv. Trong khi đó, đối với ông Trump, cuộc hội đàm sẽ là phép thử cho khả năng duy trì quan hệ với một đối tác thân cận nhưng ngày càng xuất hiện nhiều khác biệt về cách xử lý các hồ sơ nóng ở Trung Đông.

Dù kết quả ra sao, cuộc gặp được cho là sẽ phản ánh rõ hướng đi tiếp theo của quan hệ Mỹ - Israel trong bối cảnh khu vực vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn.