Từ chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hoa Kỳ, Canada: Mở rộng không gian hợp tác kinh tế, khoa học - công nghệ

Chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước kết hợp ba nội dung: dự Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81, hoạt động song phương tại Hoa Kỳ và thăm cấp Nhà nước Canada. Theo daibieunhandan.vn, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh đây là chuyến thăm Hoa Kỳ và Canada đầu tiên của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước sau Đại hội XIV của Đảng và cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI. Chuyến đi diễn ra khi tình hình quốc tế, theo lời Bộ trưởng, có "rất nhiều những chuyển biến lớn cả về địa chiến lược, về kinh tế và về khoa học - công nghệ".

Với góc nhìn của mình, tôi đặc biệt chú ý tới nội dung hợp tác trọng tâm với cả hai đối tác về "thương mại - đầu tư, khoa học - công nghệ và giáo dục - đào tạo, phát triển năng lượng, giao thông vận tải" và coi đây là trục nội dung quan trọng, có ý nghĩa kinh tế lớn của chuyến đi.

Thương mại với Hoa Kỳ: từ đối ứng tới cân bằng

Kết quả kinh tế quan trọng nhất tại Hoa Kỳ là tiến trình đàm phán Hiệp định thương mại đối ứng khi cả hai bên đều đánh giá tích cực tiến độ đàm phán, rất gần kết quả cuối cùng, hướng tới một hiệp định "đối ứng, công bằng và cân bằng" sớm được ký kết trong bối cảnh kim ngạch thương mại hai chiều 8 tháng đầu năm đã đạt 137,4 tỷ USD, trong đó xuất khẩu sang Hoa Kỳ tăng 23,2% và nhập khẩu từ Hoa Kỳ tăng 26,8%. Nhập khẩu từ Hoa Kỳ tăng nhanh hơn xuất khẩu, phản ánh nỗ lực "tăng cường mua hàng của Hoa Kỳ" của Việt Nam mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nêu với phía Hoa Kỳ.

Tại Tọa đàm bàn tròn cấp cao do Phòng Thương mại Hoa Kỳ và Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN tổ chức, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề xuất 3 trụ cột hợp tác với cộng đồng doanh nghiệp và định chế tài chính Hoa Kỳ. Đó là: khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo nhằm nâng năng lực nghiên cứu - phát triển, đào tạo kỹ sư, đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; năng lượng và hạ tầng để Việt Nam có thể phát triển năng lượng bền vững với "chi phí hợp lý và có sức cạnh tranh", kết nối khu kinh tế, cảng biển, sân bay; thị trường vốn, tài chính với việc các định chế tài chính Hoa Kỳ tham gia xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, phát triển dòng vốn dài hạn và vốn đầu tư mạo hiểm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giới thiệu Việt Nam vừa là trung tâm sản xuất, vừa là thị trường tiêu dùng phát triển nhanh và cửa ngõ vào thị trường ASEAN khoảng 680 triệu dân. Việt Nam cam kết cải thiện thủ tục, mở rộng nhập khẩu công nghệ và dịch vụ Hoa Kỳ, đồng thời đề nghị hàng hóa Việt Nam được tiếp cận thị trường Hoa Kỳ công bằng. Tại đây, nhiều hợp đồng, thỏa thuận hợp tác trong chuyển đổi số, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, hàng không, năng lượng xanh, y tế và viễn thông đã được ký kết, trong đó có thỏa thuận giữa Vietjet và Starlink đưa internet vệ tinh tốc độ cao lên 120 tàu bay. Nhiều tập đoàn lớn của Hoa Kỳ như Chevron, ExxonMobil, Murphy Oil trong dầu khí, Qualcomm trong viễn thông 5G, Visa, Mastercard và Citibank trong tài chính… cũng tham gia các thỏa thuận hợp tác với đối tác Việt Nam.

Canada - thêm một điểm tựa đa dạng hóa thị trường

Với Canada, việc nâng quan hệ từ Đối tác Toàn diện lên Đối tác Chiến lược là kết quả "quan trọng nhất" kèm theo Chương trình hành động với "các biện pháp cụ thể trong tất cả các lĩnh vực". Phía Canada đề nghị lấy hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, tài chính làm trụ cột chiến lược, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp và quỹ đầu tư Canada tăng hiện diện tại Việt Nam. Theo Tuyên bố chung, Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN. Riêng thương mại nông, thủy sản năm 2025 đạt gần 1,7 tỷ CAD.

Nội dung kinh tế cũng được thể hiện cụ thể trong Tuyên bố chung với cam kết sớm hoàn tất Hiệp định thương mại tự do ASEAN - Canada; ủng hộ thực thi, hiện đại hóa và mở rộng CPTPP; ký Bản ghi nhớ hợp tác năng lượng, bao gồm khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), hydrogen và năng lượng tái tạo; gia hạn thỏa thuận về kiểm dịch động, thực vật (SPS); lập cơ chế Đối thoại nông nghiệp Việt Nam - Canada; mở rộng Hiệp định vận chuyển hàng không, tạo điều kiện cho đường bay thẳng chở khách và chở hàng; ký Bản ghi nhớ về vận tải biển, bao gồm an ninh mạng và an toàn hàng hải.

Với nền tảng CPTPP đã có hiệu lực giữa hai nước, quan hệ Đối tác Chiến lược mở thêm một kênh đa dạng hóa thị trường có cơ chế bảo đảm. Nguồn LNG từ bờ Tây Canada vượt Thái Bình Dương có thể trở thành nguồn cung bổ sung cho các dự án điện khí của Việt Nam.

Khoa học - công nghệ và năng lượng mới: động lực tăng trưởng dài hạn

Khoa học - công nghệ là nội dung xuyên suốt các hoạt động của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại cả hai nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã đề nghị hai nước tập trung hợp tác đào tạo kỹ sư bán dẫn, chuyên gia trí tuệ nhân tạo, và kết nối nghiên cứu giữa trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp. Các lĩnh vực đi kèm là chuỗi cung ứng công nghệ, an ninh dữ liệu và an ninh mạng.

Tại Ottawa, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị lấy khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ tiên tiến làm động lực tăng trưởng mới của quan hệ. "Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ tiên tiến" là một trong tám trụ cột của Đối tác Chiến lược Việt Nam - Canada. Về nhân lực, chương trình học bổng SEED giai đoạn I đã trao hơn 200 suất cho sinh viên Việt Nam.

Điểm mới đáng chú ý là năng lượng hạt nhân khi cả Hoa Kỳ và Canada đều là hai quốc gia rất có thế mạnh về lĩnh vực này và các bên nhất trí khai thác tiềm năng hợp tác năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Với chương trình điện hạt nhân đã được tái khởi động, việc mở rộng hợp tác với các nước có công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ, nhiên liệu và đào tạo chuyên gia sẽ giúp Việt Nam đa dạng hóa đối tác trong một lĩnh vực đòi hỏi tầm nhìn hàng chục năm.

Biến cam kết thành kết quả

Để biến các cam kết song phương thành kết quả, theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, các bộ, ngành, địa phương cần sớm cụ thể hóa thỏa thuận thành chương trình, kế hoạch "có lộ trình, có biện pháp, có thời hạn, có phân công rõ ràng".

Theo đó ưu tiên hoàn tất và ký Hiệp định thương mại đối ứng với Hoa Kỳ; nâng cao năng lực thực thi pháp luật qua bảo hộ sở hữu trí tuệ, truy xuất xuất xứ, chống gian lận thương mại. Đây là điều kiện để được hưởng mức thuế ổn định và là lợi ích của chính doanh nghiệp Việt Nam; chuyển các bản ghi nhớ thành hợp đồng, trước hết là hợp đồng dài hạn mua LNG với đối tác Hoa Kỳ và Canada, gắn với tiến độ các dự án điện khí với danh mục và tiến độ thực hiện; khai thác CPTPP và cam kết SPS với Canada để tăng xuất khẩu nông, thủy sản; thúc đẩy mở đường bay thẳng theo Hiệp định hàng không mới; xây dựng chương trình đào tạo kỹ sư bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và hạt nhân với các đại học, doanh nghiệp Hoa Kỳ và Canada, có chỉ tiêu số lượng và nguồn tài chính rõ ràng.

Đại hội XIV của Đảng đã đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030, GDP bình quân đầu người khoảng 8.500 USD vào năm 2030. Đó là mục tiêu rất cao, không thể đạt được nếu chỉ tiếp tục mở rộng quy mô dựa vào gia công và lao động giá rẻ mà phải dựa trên năng suất, với đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) được đặt mục tiêu trên 55%.

Vì thế, những cơ hội mà chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mở ra - một thị trường Hoa Kỳ, Canada ổn định, dự báo được; nguồn năng lượng sạch với chi phí cạnh tranh; dòng vốn dài hạn cho các trung tâm tài chính; đội ngũ kỹ sư bán dẫn, chuyên gia trí tuệ nhân tạo... - chính là những "đầu vào" trực tiếp cho mô hình tăng trưởng mới.

Khi các cam kết được đo bằng hợp đồng, dự án, dòng vốn thực tế và được cảm nhận bằng chất lượng cuộc sống của từng người dân, thành công của chuyến công tác sẽ thực sự trở thành động lực cho khát vọng đưa đất nước vững bước trong kỷ nguyên mới.