Từ bức ảnh gần 60 năm, hé mở danh tính liệt sĩ ở Đồng Nai

Bức ảnh dưới lòng đất và ký ức mùa hè năm 1968

Trong quá trình khai quật, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu vực xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai, lực lượng quân đội đã phát hiện nhiều di vật, kỷ vật được lưu giữ trong các ví da, trong đó có ảnh chân dung và ảnh tập thể.

Trải qua hàng chục năm nằm dưới lòng đất, những bức ảnh đã nhuốm màu thời gian, nhưng hình ảnh những người trong ảnh vẫn còn có thể nhận diện. Đây được xem là những manh mối đặc biệt quan trọng, góp phần hỗ trợ cơ quan chức năng và thân nhân xác định danh tính các liệt sĩ.

Sau khi hình ảnh các kỷ vật được chia sẻ trên những hội, nhóm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, ông Nguyễn Gia Chính, 76 tuổi, trú tại phường Thống Nhất, tỉnh Phú Thọ, bất ngờ nhận ra một bức ảnh rất giống tấm hình ông đã gìn giữ suốt gần 60 năm.

Theo ông Chính, bức ảnh được chụp ngày 1/6/1968 tại thành phố Hòa Bình (nay thuộc tỉnh Phú Thọ), trước kỳ nghỉ hè năm lớp 7. Trong ảnh có sáu người bạn thân thiết, gồm ba nam, ba nữ. Người đứng cao nhất là ông Lê Văn Duẩn.

Ít tháng sau ngày chụp bức ảnh ấy, ông Duẩn lên đường nhập ngũ. Đến năm 1972, những người bạn ở quê nhận được tin ông đã hy sinh tại chiến trường miền Nam.

Ông Chính nhớ lại, thời điểm đó cuộc sống còn nhiều khó khăn, cả nhóm chỉ có điều kiện chụp chung một bức ảnh rồi sang thành sáu tấm, mỗi người giữ một tấm làm kỷ niệm.

“Có thể bức ảnh được tìm thấy dưới lòng đất chính là tấm Duẩn đã mang theo khi vào Nam chiến đấu”, ông Chính xúc động chia sẻ.

Niềm hy vọng càng được củng cố khi một người bạn khác có mặt trong bức ảnh, hiện sinh sống tại tỉnh Khánh Hòa, cũng liên hệ với ông Chính sau khi nhìn thấy hình ảnh kỷ vật được tìm thấy tại TP. Đồng Nai. Cả hai đều nhận ra sự tương đồng giữa bức ảnh được lực lượng tìm kiếm phát hiện với tấm hình họ đã gìn giữ suốt nhiều thập kỷ.

Với những người bạn năm xưa, tấm ảnh không chỉ là kỷ vật của tuổi học trò. Sau gần 60 năm, nó có thể trở thành “chìa khóa” giúp xác định nơi người đồng đội, người bạn thuở thiếu thời đã nằm lại.

“Hai ngày qua tôi không thể ngủ vì nhớ đến bạn. Sau hơn 50 năm, bạn sắp được trở về quê nhà bên người thân, bạn bè”, ông Chính chia sẻ.

Ngay sau khi nhận ra bức ảnh, ông Chính đã thông báo cho gia đình liệt sĩ Lê Văn Duẩn, hiện ở cách nhà ông khoảng 6km. Người thân liệt sĩ sau đó đến chụp lại bức ảnh để bổ sung hồ sơ và liên hệ Bộ Chỉ huy Quân sự TP. Đồng Nai phục vụ quá trình xác minh danh tính.

Ông Đặng Chiến Thắng, 65 tuổi, em trai liệt sĩ Lê Văn Duẩn cho biết, sau ngày đất nước thống nhất, gia đình đã nhiều lần tìm kiếm thông tin, phần mộ của anh trai nhưng chưa có kết quả.

Đáng chú ý, theo gia đình, trong sáu người có mặt trong bức ảnh năm xưa, năm người hiện còn sống đều xác nhận người đứng cao nhất trong ảnh là liệt sĩ Lê Văn Duẩn.

“Gia đình rất vui khi tìm được manh mối về anh. Chúng tôi đang hoàn thiện hồ sơ, lấy mẫu ADN và làm việc với cơ quan chức năng để sớm xác định chính xác danh tính, đưa anh trở về”, ông Thắng cho biết.

Những kỷ vật nối dài hành trình đưa các liệt sĩ trở về

Trước đó, ngày 14/7, lực lượng chức năng tại TP. Đồng Nai tiến hành đợt khai quật, tìm kiếm quy mô lớn tại khu vực xã Minh Đức. Đến nay, Đội K72 đã tìm thấy 26 hài cốt liệt sĩ, cùng nhiều di vật, kỷ vật có giá trị phục vụ việc xác minh danh tính.

Ngoài bức ảnh được cho là có liên quan đến liệt sĩ Lê Văn Duẩn, lực lượng tìm kiếm còn phát hiện bút có khắc tên “Tiến Quy”, súng, bi đông, nhiều ảnh chân dung và ảnh tập thể.

Mỗi di vật được tìm thấy đều mang theo những thông tin quý giá. Một dòng tên khắc trên cây bút, một bức ảnh đã phai màu hay một vật dụng cá nhân có thể trở thành đầu mối kết nối hài cốt liệt sĩ với gia đình sau hàng chục năm xa cách.

Khu vực phát hiện các hài cốt nằm trên sườn tây bắc điểm cao 74, thuộc ấp Bình Minh, xã Minh Đức. Trong giai đoạn 1967 - 1975, nơi đây từng diễn ra nhiều trận chiến ác liệt giữa các đơn vị chủ lực của quân giải phóng với quân đội Mỹ và Việt Nam Cộng hòa. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh và nằm lại trên chiến trường.

Việc phát hiện 26 hài cốt cùng hàng loạt di vật tại khu vực này vì thế không chỉ mở thêm những manh mối phục vụ xác định danh tính liệt sĩ, mà còn cho thấy khối lượng công việc rất lớn đặt ra đối với các lực lượng làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập trong thời gian tới.

Đợt tìm kiếm nằm trong Chiến dịch 500 ngày đêm, được triển khai nhằm đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 – 27/7/2027).

Sau hơn nửa thế kỷ chiến tranh lùi xa, vẫn còn những gia đình đau đáu chờ đợi thông tin về người thân đã hy sinh. Vì vậy, việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng, mà còn thể hiện sâu sắc đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Và trong hành trình ấy, đôi khi manh mối để một người lính trở về lại bắt đầu từ những điều rất đỗi bình dị: một cái tên trên kỷ vật, một gương mặt trong tấm ảnh cũ, hay ký ức vẫn còn nguyên vẹn của những người bạn đã chờ nhau suốt gần 60 năm.