Xã hội

Trường học xanh – Nơi hình thành thế hệ công dân năng lượng

• 17/08/2026 15:25

Bài Cuối: “Gieo thói quen tốt - Gặt tương lai xanh”

Tiết kiệm năng lượng trong trường học không chỉ hướng đến mục tiêu giảm chi phí điện hay xây dựng những ngôi trường xanh hơn. Xa hơn, đó là chiến lược đầu tư cho con người - những công dân sẽ quyết định cách đất nước sản xuất, tiêu dùng và sử dụng năng lượng trong tương lai. Muốn chuyển đổi xanh thành công, giáo dục phải đi trước một bước, bắt đầu từ việc hình thành những thói quen nhỏ nhưng bền vững.

“Từ lớp học xanh...

Chiều muộn, sân trường đã vắng tiếng cười. Trước khi rời lớp học, Uy Đức dừng lại bên bảng điện, đưa mắt nhìn một lượt căn phòng rồi mới tắt công tắc cuối cùng. Hành động ấy giờ đây không còn là lời nhắc của thầy cô mà đã trở thành phản xạ tự nhiên.

"Em nghĩ nếu mỗi người tiết kiệm một chút thì sẽ đỡ lãng phí hơn", cậu học trò lớp 5 nói với vẻ chân thành. Câu trả lời giản dị ấy khép lại hành trình của một học sinh nhưng lại mở ra một câu hỏi lớn hơn: Làm thế nào để hàng triệu học sinh trên cả nước đều có được nhận thức và thói quen ấy? Rõ ràng, đây không chỉ là việc của mỗi nhà trường mà là câu chuyện của chính sách, của quản trị giáo dục và của tầm nhìn phát triển quốc gia.

Song song với công tác giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các đơn vị phát động nhiều hoạt động thực tiễn nhằm tạo chuyển biến từ nhận thức sang hành động. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 được nhấn mạnh là xây dựng và nhân rộng các mô hình “Trường học xanh”, “Lớp học xanh”, “Giảng đường Net Zero”. Đây được xem là giải pháp giúp hình thành môi trường học tập thân thiện với thiên nhiên, đồng thời nâng cao ý thức sử dụng tiết kiệm năng lượng, tài nguyên và giảm phát thải trong các cơ sở giáo dục.

Trong năm 2026, ngành giáo dục tiếp tục tăng cường phối hợp với Bộ Công Thương, các đơn vị như Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) triển khai các chương trình ngoại khóa, cuộc thi "Tìm hiểu kiến thức về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả"... Theo đó, nhiều trường học đã đưa nội dung sử dụng năng lượng tiết kiệm vào hoạt động ngoại khóa, sáng tạo, câu lạc bộ STEM hay sinh hoạt dưới cờ. Không ít mô hình đã phát huy hiệu quả và chứng minh rằng, khi được trải nghiệm và trực tiếp tham gia, học sinh tiếp thu rất nhanh và sẵn sàng thay đổi hành vi.

Công ty Điện lực Gia lâm (Hà Nội) phối hợp cùng các trường học tổ chức hàng loạt chương trình tuyên truyền, hướng dẫn sử dụng điện an toàn, tiết kiệm

Theo Bí thư Đoàn thanh niên Công ty Điện lực Gia lâm (Hà Nội) Phạm Anh Minh, đơn vị đã và đang tích cực phối hợp với nhiều trường học đẩy mạnh tuyên truyền tiết kiệm điện qua tuyên truyền hưởng ứng giờ trái đất, các cuộc thi, hoạt động ngoại khóa, lồng ghép trong từng tiết học. Trong năm 2026, đơn vị đã tổ chức hoạt động tuyên truyền tại rất nhiều điểm trường. Đáng nói, thiết kế mỗi chương trình đều có sự đổi mới, điểm hấp dẫn, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi nhằm kích thích khả năng sáng tạo, ghi nhớ..., được sự đón nhận và nhiệt tình tham của thầy cô cùng các em học sinh.

Qua những hoạt động mới lạ, trò chơi đố vui có thưởng trong không khí sôi động, các em hiểu thêm về những khó khăn cũng như sự cấp thiết của việc tiết kiệm điện trong bối cảnh tiêu thụ năng lượng tăng cao; được trang bị những kỹ năng, kiến thức thực tế về tiết kiệm và sử dụng điện một cách an toàn, hiệu quả. Từ đó, mỗi học sinh sẽ trở thành những tuyên truyền viên tích cực lan tỏa đến bạn bè, gia đình và cộng đồng về sử dụng điện an toàn, tiết kiệm

Bí thư Đoàn thanh niên Công ty Điện lực Gia Lâm (Hà Nội) Phạm Anh Minh

Cũng từ những chương trình tuyên truyền, không ít sáng kiến do học sinh đề xuất, các thiết kế các mô hình STEM về năng lượng tái tạo đã được áp dụng vào thực tế. Tuy nhiên, nhìn trên phạm vi rộng, việc giáo dục về năng lượng vẫn chưa thật sự đồng đều. Ở nhiều nơi, hoạt động này vẫn phụ thuộc vào sự chủ động của từng trường, từng giáo viên hoặc các chương trình phối hợp theo từng giai đoạn. Khi phong trào kết thúc, nhiều hoạt động cũng dần lắng xuống. Điều đó đặt ra yêu cầu cần chuyển từ cách làm mang tính vận động sang một chiến lược dài hạn.

Có nhiều ý kiến cho rằng, thay vì coi tiết kiệm năng lượng là một nội dung riêng lẻ, có thể lồng ghép kiến thức này vào nhiều môn học như Khoa học, Công nghệ, Vật lý, Địa lý, Giáo dục công dân hay các hoạt động trải nghiệm. Quan trọng hơn, mỗi trường học cần trở thành một "không gian thực hành", nơi học sinh được quan sát, đo đếm, phân tích và trực tiếp đề xuất giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả.

Song song với đó, việc xây dựng các tiêu chí đánh giá trường học sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cũng cần được quan tâm. Nếu có hệ thống theo dõi mức tiêu thụ điện, mục tiêu giảm điện năng theo từng năm học, cơ chế biểu dương những mô hình tốt và chia sẻ kinh nghiệm giữa các địa phương, việc thực hiện sẽ đi vào chiều sâu hơn.

Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh Hà Đăng Sơn nhận định, đối với các quốc gia phát triển, việc đào tạo, giáo dục tiết kiệm điện, tài nguyên thiên nhiên được thực hiện một cách hiệu quả từ các em nhỏ, trong hệ thống giáo dục, trên các phương tiện giao thông, các nơi công cộng… Do đó, chúng ta cần tiếp tục tuyên truyền sâu rộng để thay đổi thói quen tiêu dùng, thay đổi việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên.

“Đến an ninh năng lượng quốc gia”

“

Tiết kiệm năng lượng được xem là “nguồn năng lượng đầu tiên” bởi đây là giải pháp có chi phí thấp, hiệu quả nhanh và mang lại đồng thời lợi ích kinh tế, môi trường và xã hội. Tiết kiệm năng lượng không phải là cắt giảm tiêu dùng một cách cơ học mà là sử dụng năng lượng thông minh và hiệu quả hơn. Đây là giải pháp bền vững giúp Việt Nam vừa phát triển kinh tế vừa bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng”

Phó Trưởng phòng Phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) Hoàng Việt Dũng

Chuyển đổi năng lượng đang trở thành yêu cầu tất yếu của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và hướng tới phát triển bền vững, theo Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA) Nguyễn Đình Hiệp, bên cạnh việc tăng cường tuyên truyền để người dân sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả, Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, doanh nghiệp phải tuân thủ quy định pháp luật, thực hiện kiểm toán năng lượng và đầu tư các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả.

Thực tế, nền tảng pháp lý quan trọng là Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được Quốc hội ban hành năm 2010 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được Quốc hội thông qua ngày 08/06/2025 đã tạo hành lang pháp lý thuận lợi để thúc đẩy các hoạt động sử dụng năng lượng hiệu quả. Trên cơ sở đó, Chính phủ và các bộ, ngành đã ban hành nhiều nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành... Bên cạnh đó, các chính sách liên tục được nghiên cứu, sửa đổi phù hợp thực tiễn. Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030 (VNEEP3) ghi nhận hiệu quả tích cực.

Song song với hoàn thiện cơ chế chính sách và đầu tư công nghệ, yếu tố con người luôn giữ vai trò quyết định. Một kỹ sư biết thiết kế công trình tiết kiệm năng lượng. Một doanh nhân lựa chọn dây chuyền sản xuất hiệu suất cao. Một kiến trúc sư ưu tiên giải pháp tận dụng ánh sáng và thông gió tự nhiên. Một người tiêu dùng có thói quen sử dụng điện hợp lý... Những lựa chọn ấy không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Chúng được hình thành từ nhận thức, từ giáo dục và từ những trải nghiệm rất sớm trong cuộc sống.

Và để hành trình ấy gặt được “trái ngọt”, rất cần sự đồng hành của các cơ quan quản lý, các bộ, ngành, tổ chức, doanh nghiệp và sự chung tay của toàn toàn xã hội. Vì thế, cần có nhiều hơn những chương trình hỗ trợ trường học cải tạo hệ thống chiếu sáng, thay thế thiết bị tiêu thụ điện lớn, ứng dụng công nghệ quản lý năng lượng và đào tạo giáo viên về giáo dục năng lượng. Bên cạnh đó, cần có cơ chế để các mô hình hiệu quả không dừng lại ở phạm vi một vài trường tiên phong mà được lan tỏa đến tất cả địa phương, đặc biệt là khu vực nông thôn, miền núi và vùng khó khăn. Song, quan trọng hơn, mỗi học sinh cần được trao cơ hội trở thành chủ thể của sự thay đổi chứ không chỉ là người thực hiện những quy định có sẵn.

Trở lại với buổi Lễ tổng kết năm học, nhóm Uy Đức, Bảo Anh, Minh Tiến, Thế Sơn cùng các bạn trong lớp 5A4 ra về trong ánh nắng đầu hè. Trước khi khóa cửa lớp, theo thói quen hàng ngày, các em một lần nữa kiểm tra quạt, đèn và máy chiếu. Không ai yêu cầu, không giáo viên nhắc nhở. Đó chỉ là một thói quen. Chính những thói quen như thế được hình thành trong hàng triệu học sinh hôm nay sẽ góp phần tạo nên một xã hội biết sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, một nền kinh tế phát triển bền vững hơn và một tương lai xanh hơn cho đất nước.

Quan điểm của PGS.TS Bùi Hoài Sơn, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, “có thể một chiếc công tắc được tắt đúng lúc sẽ không làm thay đổi ngay bức tranh năng lượng quốc gia nhưng hàng triệu chiếc công tắc được tắt mỗi ngày, bởi hàng triệu công dân được giáo dục từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường sẽ tạo nên một nguồn "năng lượng tiết kiệm" vô cùng lớn”.

Thật vậy! câu chuyện ở đây không chỉ là của những “ngôi trường xanh”. Đó là câu chuyện về cách chúng ta chuẩn bị cho tương lai của cả một đất nước.

Thái Yến - Hải Yến