Trước thềm chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Mở ra không gian hợp tác rộng lớn và nâng tầm quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Ấn Độ trong kỷ nguyên mới

Nhìn xa hơn từ lịch sử, sở dĩ mối quan hệ Việt Nam-Ấn Độ trở nên đặc biệt tin cậy, gắn kết bởi những tương đồng về tư tưởng giữa hai vĩ nhân kiệt xuất của hai dân tộc: Chủ tịch Hồ Chí Minh và Mahatma Gandhi. Thực tế, hai lãnh tụ cách mạng của hai nước tuy không có cơ hội gặp nhau, nhưng sự trân trọng, ngưỡng mộ dành cho nhau đã trở thành nguồn cảm hứng cho tất cả những người yêu chuộng hòa bình trên khắp thế giới.

Trên nền móng vững chắc đó, chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 5 - 7/5 tới đây được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới, mở ra không gian hợp tác rộng lớn hơn và nâng tầm quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Ấn Độ trong kỷ nguyên mới. Chuyến thăm diễn ra đúng vào dịp hai nước kỷ niệm 10 năm nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện (2016-2026).

"Những dây thân ái giữa hai nước chúng ta sẽ giúp cho việc gây hạnh phúc chung cho hai dân tộc chúng ta"

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi mối quan hệ Việt Nam - Ấn Độ là “tình anh em”, trong khi các thế hệ lãnh đạo Ấn Độ luôn bày tỏ tin tưởng rằng, mối quan hệ đoàn kết và hữu nghị giữa hai nước sẽ luôn được củng cố theo thời gian, bởi nó được vun đắp từ những lý tưởng chung về độc lập dân tộc, hòa bình, hợp tác tin cậy lẫn nhau.

Năm 1946, được tin Chính phủ Ấn Độ tự do đầu tiên được thành lập, thay mặt nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Chủ tịch Hồ Chí Minh khi ấy đã gửi điện chúc mừng tới Thủ tướng Ấn Độ Jawaharlal Nehru. Bức điện viết: “Tôi rất sung sướng được tin Chính phủ Ấn Độ tự do đầu tiên đã thành lập. Thay mặt nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, tôi gửi lời chúc mừng và chúc ông những sự tốt lành nhất. Tôi tin chắc rằng, những dây thân ái giữa hai nước chúng ta sẽ giúp cho việc gây hạnh phúc chung cho hai dân tộc chúng ta”.

Và thực tế trong các cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc, Việt Nam luôn nhận được sự ủng hộ tích cực, mạnh mẽ, thực chất của Chính phủ và nhân dân Ấn Độ. Sau khi Ấn Độ giành độc lập (năm 1954), Chính phủ Ấn Độ đã không cho phép các máy bay của thực dân Pháp chở vũ khí sang xâm lược Việt Nam bay trên không phận của Ấn Độ.

Cũng vào năm 1954, chỉ một tuần sau ngày Thủ đô Hà Nội hoàn toàn được giải phóng khỏi sự chiếm đóng của thực dân Pháp, Thủ tướng Jawaharlal Nehru - người đầu tiên đứng đầu một Chính phủ của nước ngoài - đã đến Hà Nội. Điều này thể hiện rõ sự ủng hộ cao độ của Chính phủ Ấn Độ đối với sự nghiệp cách mạng chính nghĩa sáng ngời của nhân dân Việt Nam.

Là nhà ngoại giao Việt Nam đầu tiên đến Ấn Độ để thiết lập Tổng Lãnh sự quán Việt Nam, nguyên Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Dy Niên từng nhấn mạnh, mối đoàn kết, quan hệ giữa hai nước vốn có hàng nghìn năm và cho đến nay mối quan hệ vẫn bền chặt, vững chắc. Đây là mối quan hệ đặc biệt giữa hai nước.

Nguyên Bộ trưởng Nguyễn Dy Niên còn chia sẻ, “trong thời kỳ Việt Nam chống thực dân Pháp, nhân dân Ấn Độ luôn luôn ủng hộ chúng ta. Nhiều nơi ở Ấn Độ đã có các cuộc biểu tình chống thực dân Pháp. Nhất là sau này, trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước của Việt Nam, sự ủng hộ của Ấn Độ vô cùng quyết liệt, vô cùng to lớn, vô cùng sâu đậm. Thời kỳ ấy, tôi đã ở Ấn Độ, cả nước Ấn Độ lớn, đông như vậy, rất nhiều đảng phái... nhưng riêng việc ủng hộ Việt Nam là thống nhất".

Nâng tầm quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện trong kỷ nguyên mới

Chắc chắn, không chỉ người dân Việt Nam đều đã biết hoặc nghe kể rằng, trong cuộc đấu tranh giành độc lập của dân tộc, rất đông người dân Ấn Độ đã xuống đường biểu tình ủng hộ cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc do Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo.

Khẩu hiệu “Tên tôi Việt Nam, tên anh là Việt Nam, tên chúng ta là Việt Nam. Hồ Chí Minh - Điện Biên Phủ” được hô vang trên các phố phường Ấn Độ. Nhiều học giả, nhà văn, nhà thơ Ấn Độ đã xuất bản các cuốn sách kể về cuộc đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ca ngợi sự vĩ đại nhưng cũng hết sức giản dị của Người.

Trong bài phát biểu chào mừng Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm hữu nghị chính thức Ấn Độ vào tháng 2/1958, Thủ tướng Jawaharlal Nehru đã nhấn mạnh: “Chúng ta có dịp đón chào nhiều vị thượng khách đến từ nhiều nước, nhưng vị khách chúng ta có dịp đón chào hôm nay thật là độc đáo, vô song. Không một vị khách quý nào của chúng ta lại giản dị đến thế và chỉ nhìn thấy Người là chúng ta bị cuốn hút ngay. Đây là con người có trái tim vĩ đại và được tiếp đón Người, chúng ta dường như lớn thêm lên!”.

Cũng trong chuyến thăm này, đáp lại tình cảm của Thủ tướng và Nhân dân Ấn Độ, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Chúng tôi tin rằng cuộc đi thăm lần này sẽ thắt chặt hơn nữa quan hệ hữu nghị hợp tác giữa hai nước chúng ta, đồng thời góp phần tăng cường tình đoàn kết giữa các nước Á - Phi và củng cố hòa bình Châu Á và thế giới". (Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 11, tr. 256).

Dấu ấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày nay còn in đậm trên không ít con đường, tuyến phố tại Ấn Độ.

Tại New Delhi có một đại lộ rất lớn mang tên Người mà mỗi lần đi ngang qua các thiết bị GPS chỉ đường lại đọc lớn tên "Hồ Chí Minh".

Hay tại Kolkata - thủ phủ bang West Bengal, là thành phố đầu tiên ở Ấn Độ có con đường mang tên "đường Hồ Chí Minh". Người dân ở đây vì rất yêu quý Chủ tịch Hồ Chí Minh nên họ đã tự đặt con đường mang tên Người ở trung tâm thành phố. Và sau nhiều năm vận động, chính quyền thành phố Kolkata đã chính thức công nhận đường mang tên "Hồ Chí Minh", giao với "đường Jawaharlal Nehru". Đây cũng là thành phố đầu tiên ở Ấn Độ dựng tượng bán thân Chủ tịch Hồ Chí Minh, đặt trên bệ cao 2m, do chính Đại tướng Võ Nguyên Giáp khánh thành vào năm 1991.

Đặc biệt, Kolkata cũng là nơi đặt trụ sở của Ủy ban Đoàn kết Ấn Độ - Việt Nam, thành lập năm 1970, nhằm thể hiện sự ủng hộ của Nhân dân Ấn Độ đối với cuộc đấu tranh giành độc lập của Nhân dân Việt Nam.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã 3 lần đến Ấn Độ. Lần đầu tiên, Bác Hồ ghé qua Ấn Độ năm 1911 khi trên đường đi tìm đường cứu nước; lần thứ 2 (năm 1946) với tư cách là nguyên thủ quốc gia, dừng chân ở Ấn Độ trên đường đến Pháp dự hòa đàm; lần thứ 3 là chuyến thăm chính thức cấp Nhà nước 10 ngày với tư cách là Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (năm 1958).

Và lần nào đến Ấn Độ, Người đều để lại dấu sâu đậm trong tình cảm và tâm khảm của những người dân Ấn Độ. Trong chuyến thăm chính thức năm 1958, hàng nghìn người dân Ấn Độ đã xuống đường để chào đón Bác với tình cảm vô cùng nồng ấm và trọng thị.

Điều đó ít nhiều là minh chứng sinh động cho chúng ta thấy rằng, trong tư tưởng và tình cảm của người dân Ấn Độ, hình ảnh Việt Nam luôn gắn với hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trên nền tảng quan hệ chính trị tốt đẹp giữa hai nước, hai dân tộc, quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại được khởi động từ rất sớm.

Năm 1978, hai nước đã ký kết hiệp định thương mại song phương.

Từ năm 1991, Ấn Độ triển khai “Chính sách Hướng Đông” và sau này chuyển thành chính sách “Hành động Hướng Đông”, trong đó, ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng trở thành đối tác quan trọng của Ấn Độ trong khu vực.

Năm 1992, Việt Nam và Ấn Độ thiết lập quan hệ kinh tế sâu rộng trên nhiều lĩnh vực, bao gồm thăm dò dầu khí, nông nghiệp và chế tạo.

Năm 1993, Hội đồng doanh nghiệp Ấn Độ - Việt Nam đã được thành lập để thúc đẩy, kết nối thương mại và đầu tư giữa hai nước.

Năm 1997, Việt Nam và Ấn Độ nâng tầm quan hệ đối tác thương mại thông qua ký kết Hiệp định Bảo hộ và Khuyến khích đầu tư song phương (BIPPA).

Bước vào thế kỷ XXI, quan hệ Việt Nam - Ấn Độ tiếp tục đạt được nhiều thành tựu và bước tiến quan trọng. Quan hệ song phương nói chung và quan hệ thương mại nói riêng đã được thúc đẩy mạnh mẽ kể từ khi hai nước mở cửa thị trường và tự do hóa nền kinh tế.

Hai nước đã ban hành Tuyên bố chung về Hợp tác toàn diện vào năm 2003 và bắt đầu đối thoại chiến lược từ năm 2009.

Việt Nam và Ấn Độ thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược vào năm 2007, sau đó được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2016. Khi đó, Ấn Độ là một trong 4 quốc gia mà Việt Nam có quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.

Quan hệ song phương trên các kênh của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, giao lưu nhân dân giữa hai nước ngày càng được mở rộng. Rõ ràng, sự phát triển mạnh mẽ của quan hệ kinh tế, thương mại, đầu tư, quốc phòng, an ninh… đã và đang tạo nền tảng vững chắc, là triển vọng to lớn để hai nước tiếp tục đẩy mạnh hợp tác sâu rộng hơn nữa trong giai đoạn tới.

Vì thế, chuyến thăm cấp Nhà nước lần này tới Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, như nhận định của Đại sứ Việt Nam tại Ấn Độ kiêm nhiệm Nepal và Bhutan Nguyễn Thanh Hải, là "chuyến thăm mang ý nghĩa lịch sử, khi lần đầu tiên một Tổng Bí thư, Chủ tịch nước của Việt Nam thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ".

Chuyến thăm diễn ra không lâu sau khi Đại hội XIV của Đảng thành công tốt đẹp và Quốc hội kiện toàn các chức danh lãnh đạo chủ chốt. Điều này thể hiện sự coi trọng cao của Việt Nam đối với Ấn Độ, người bạn thân thiết. Đồng thời, thể hiện rõ đường lối đối ngoại mà Đại hội XIV của Đảng đã đề ra, đó là độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, Đại sứ Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh.

Với tinh thần đó, Đại sứ Nguyễn Thanh Hải tin tưởng chắc chắn rằng, chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ tạo động lực mới, mở ra không gian hợp tác rộng lớn hơn và nâng tầm quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Ấn Độ trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tiềm năng và vị thế của hai nước ở khu vực và trên thế giới.