Trưng mua, trưng dụng tài sản phải bảo đảm quyền lợi người dân

Bảo vệ người được huy động, minh bạch thông tin tài sản

Góp ý dự án luật, ĐBQH Trần Nhật Minh (Nghệ An) đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo vệ tính mạng, sức khỏe và quyền lợi của người được huy động vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng; đồng thời, hoàn thiện quy định về công khai thông tin, thanh toán tiền trưng mua, hoàn trả tài sản và bồi thường thiệt hại, bảo đảm tính minh bạch và thống nhất của pháp luật.

Quan tâm đến chính sách trưng mua, trưng dụng tài sản tại Điều 5, đại biểu cho rằng dự thảo mới quy định chính sách bảo hộ đối với tài sản, chưa đề cập đầy đủ việc bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người được huy động để vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng.

Trong khi đó, người được huy động vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng là đối tượng được bổ sung vào phạm vi điều chỉnh của dự thảo và đã có quy định liên quan tại khoản 5 Điều 30. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 2 Điều 5 chính sách bảo đảm người được huy động.

Về công khai và trách nhiệm giải trình khi trưng mua, trưng dụng tài sản, đại biểu cho rằng quy định tại điểm b khoản 2 Điều 14 mới yêu cầu công khai loại tài sản và số lượng là chưa đầy đủ. Theo đại biểu, thông tin về tài sản cần bảo đảm tính chính xác, minh bạch, làm cơ sở để cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết khi phát sinh khiếu nại, khiếu kiện.

Do đó, ngoài loại tài sản và số lượng, cần xem xét công khai thêm các thông tin về giấy tờ chứng nhận quyền sở hữu, tình trạng pháp lý, đặc điểm kinh tế - kỹ thuật, quá trình sử dụng, mức độ hao mòn và những yếu tố ảnh hưởng đến giá trị tài sản.

Tuy nhiên, do các nội dung này liên quan đến thủ tục hành chính, khó quy định đầy đủ ngay trong Luật, đại biểu đề nghị sửa điểm b khoản 2 Điều 14 theo hướng giao Chính phủ quy định thông tin tài sản trưng mua, trưng dụng phải công khai; đồng thời bổ sung vào khoản 4 quy định Chính phủ hướng dẫn chi tiết về trách nhiệm, hình thức, thời hạn công khai việc trưng mua, trưng dụng tài sản.

Liên quan đến quyết định trưng mua tài sản tại Điều 17 và quyết định trưng dụng tài sản tại Điều 24, đại biểu đề nghị rà soát quy định về việc giao quyết định trong trường hợp người có tài sản hoặc người có quyền sử dụng hợp pháp tài sản vắng mặt, mất tích, chết hoặc tài sản chưa xác định được chủ sở hữu.

Theo đại biểu, quy định này cần bảo đảm thống nhất với các quy định của Bộ luật Dân sự về quản lý tài sản của người vắng mặt tại nơi cư trú, người bị tuyên bố mất tích và người đã chết... Cùng với đó, cần nghiên cứu bổ sung quy định về thanh toán tiền trưng mua tài sản tại Điều 20, hoàn trả tài sản trưng dụng tại Điều 28 và bồi thường thiệt hại do việc trưng dụng tài sản gây ra tại Điều 29 đối với các trường hợp nêu trên.

Đặc biệt, đối với người được huy động vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng, đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị bổ sung các quyền như khiếu nại, tố cáo, được thông báo và cung cấp đầy đủ thông tin về lý do, căn cứ pháp lý của việc huy động, tương tự các quyền của người có tài sản trưng mua, trưng dụng tại Điều 12.

Đồng thời, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc tại Điều 30, theo đó cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền quản lý, sử dụng người được huy động chỉ được giao nhiệm vụ vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng trong thời gian huy động, không được giao thêm nhiệm vụ khác ngoài phạm vi quyết định huy động.

Theo đại biểu, việc quy định rõ quyền của người được huy động và giới hạn nhiệm vụ được giao là cần thiết để bảo đảm quyền của đối tượng này trong quá trình thực hiện quyết định huy động.

Minh bạch định giá, rõ thẩm quyền và trách nhiệm bồi thường

Tán thành dự án Luật, ĐBQH Huỳnh Văn Ngon (Đồng Tháp) đánh giá dự thảo đã có nhiều điểm mới về điều kiện, thẩm quyền, đối tượng trưng mua, trưng dụng; cơ chế xác định giá, thanh toán, bồi thường thiệt hại và công khai, giám sát. Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tính minh bạch và quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản.

Về xác định giá trưng mua tài sản, đại biểu đề nghị làm rõ nguồn dữ liệu, phương pháp định giá, căn cứ so sánh và trách nhiệm giải trình. Đối với tài sản có giá trị lớn hoặc khó xác định giá, cần nghiên cứu cơ chế thẩm định độc lập trong trường hợp cần thiết, bảo đảm tính khách quan, minh bạch.

Liên quan đến bồi thường thiệt hại do trưng dụng tài sản, đại biểu đề nghị quy định rõ phương pháp xác định mức độ hao mòn, căn cứ chứng minh thu nhập bị thiệt hại và hồ sơ xác định các chi phí phát sinh; đồng thời bảo đảm việc thanh toán, bồi thường đúng thời hạn, không để người có tài sản phải chịu những thiệt hại chưa được giải quyết thỏa đáng.

Đối với việc bổ sung hạ tầng số, tài sản số vào đối tượng trưng dụng, đại biểu đề nghị làm rõ khái niệm, phạm vi và quyền sử dụng; trách nhiệm bảo đảm an toàn hệ thống, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh và khôi phục hoạt động sau khi kết thúc trưng dụng. Đồng thời, cần phân định rõ việc trưng dụng tài sản với các cơ chế cung cấp dữ liệu, sử dụng chung hạ tầng theo pháp luật chuyên ngành, tránh chồng chéo trong áp dụng.

Đại biểu cũng đề nghị hoàn thiện các quy định về công khai, giải trình, kiểm tra, giám sát; làm rõ thời hạn cung cấp hồ sơ và cơ chế hậu kiểm. Cùng với đó, cần rà soát kỹ thuật lập pháp, bảo đảm tính thống nhất giữa các quy định về điều kiện, thẩm quyền, thời hạn trưng dụng, hoàn trả tài sản và thanh toán, bồi thường thiệt hại.

Cùng quan tâm đến việc bảo đảm quyền lợi của người có tài sản, ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) tán thành việc phân cấp thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản cho Chủ tịch UBND cấp xã nhằm đáp ứng yêu cầu xử lý kịp thời những tình huống cần thiết. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị quy định rõ điều kiện, phạm vi thực hiện, phù hợp với năng lực thực thi và yêu cầu thực tiễn.

Theo đại biểu, thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản của Chủ tịch UBND cấp xã cần được giới hạn trong phạm vi địa bàn quản lý. Trường hợp phát sinh nhu cầu sử dụng tài sản tại địa bàn xã liền kề, cần có sự phối hợp giữa các địa phương hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, tránh chồng chéo về thẩm quyền.

Liên quan đến chính sách trưng mua, trưng dụng tài sản tại Điều 5, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quyền lợi của người có tài sản. Đối với tài sản trưng dụng bị hư hỏng, mất mát trong quá trình sử dụng, cần có cơ chế sửa chữa, hoàn trả hoặc bồi thường thiệt hại phù hợp. Đối với tài sản trưng mua, việc xác định giá phải khách quan, sát giá thị trường, có cơ quan định giá tài sản để tránh gây thiệt thòi cho người dân.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ nguyên tắc, điều kiện trưng mua, trưng dụng, bảo đảm chỉ thực hiện trong những trường hợp thật sự cần thiết theo quy định của pháp luật; đồng thời hạn chế đến mức thấp nhất ảnh hưởng đến đời sống, hoạt động sản xuất, kinh doanh của người có tài sản.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm quản lý, bảo quản tài sản trong khoảng thời gian từ khi có quyết định đến khi thực hiện việc trưng mua, trưng dụng, nhất là trách nhiệm đối với tài sản bị hư hỏng, mất mát trong thời gian này.