Trong vòng luẩn quẩn

Thiếu tôm giống chất lượng

Có 50 ha nuôi tôm he chân trắng với hơn 40 ao nuôi ở Đình Vũ, Hải Phòng nhưng đến giờ này, Công ty nuôi trồng thủy sản Thuận Thiện Phát mới thả được hơn một nửa diện tích vì không kiếm đủ con giống. Công ty hiện còn thiếu 10 triệu con tôm giống. Nếu chấp nhận con giống trôi nổi, độ rủi ro sẽ rất cao, vì vậy Thuận Thiện Phát tạm thời cam chịu nhìn ao trắng.

Sự thận trọng của Công ty Thuận Thiện Phát không thừa. Vì nước ta không thiếu tôm giống, mà thiếu tôm giống chất lượng tốt. Tổng cục Thủy sản cho biết, sản xuất tôm giống cơ bản đã đáp ứng đủ nhu cầu nuôi, không còn xảy ra tình trạng sốt giống như trước đây, song chất lượng tôm giống chưa đồng đều. Ngoài một số doanh nghiệp nước ngoài tham gia sản xuất tôm giống mang tính công nghiệp, quy mô lớn, thì vẫn còn một lượng giống tôm chất lượng kém được nhập vào từ TP Móng Cái, Quảng Ninh và một số cơ sở sản xuất tôm giống ở miền Trung vẫn sử dụng tôm bố mẹ không có nguồn gốc để sản xuất giống giá rẻ. Năm 2010, tổng số lượng tôm giống ước đạt 45 tỷ con. Trong số này, chỉ 32,8 tỷ con (70%) được kiểm dịch, lượng tôm giống chưa qua kiểm dịch chiếm tới 30%- một phần nguyên nhân là phí kiểm dịch quá cao. Bên cạnh đó, tôm giống không có chứng minh nguồn gốc vẫn được nhập vào Việt Nam vì có kẽ hở trong văn bản pháp luật. Cụ thể, Quyết định số 456/QĐ-BNN-NTTS quy định tôm he chân trắng nhập khẩu phải có xuất xứ Hawaii nhưng Thông tư số 60/2009/TT- BNNPTNT quy định nhập khẩu tôm giống chân trắng không cần xin phép mà chỉ cần đăng ký kiểm dịch.

Nếu doanh nghiệp làm ăn lớn thường ưa tôm giống chất lượng thì những hộ nuôi nhỏ lẻ lại chấp nhận dùng giống tôm chợ. Không ai thấm thía hậu quả của con giống chất lượng kém thì bằng người nuôi nhỏ lẻ, nhưng ngặt nỗi, giá tôm giống có uy tín và thương hiệu thường khá cao. Chủ tịch Hội nghề cá Cà Mau Phạm Văn Đức kể: đến vùng nuôi tôm ở Cà Mau, gặp bất cứ người nào cũng phàn nàn chất lượng con giống thấp và quy trách nhiệm quản lý về các cơ quan nhà nước. “Chúng tôi thừa nhận hạn chế của mình”, ông Đức nói, “song mâu thuẫn cũng ở chính họ”. Những người nuôi quảng canh luôn đòi hỏi con giống tốt nhưng khi mua họ chỉ chọn giống nào có giá thấp nhất, không cần kiểm dịch vì nuôi quảng canh chỉ cần đạt tỷ lệ sống 20% là lời nhiều.

Mua con giống trôi nổi, không kiểm dịch là nguyên nhân chính gây ra dịch bệnh ở nhiều nơi. Tại Trà Vinh, tính đến nay, hơn 5,5 nghìn héc ta mặt nước nuôi tôm sú đã có tôm chết, ước tính mức thiệt hại cả về giống và thức ăn, chi phí cải tạo ao hồ lên đến hàng chục tỷ đồng. Tại Long An, 54,7% diện tích nuôi tôm sú (1.809 ha) bị bệnh đốm trắng và sốc môi trường nước gây chết. Trước tình trạng này, Bộ NN và PTNT vừa yêu cầu các đơn vị chức năng kiểm tra đồng loạt các cơ sở sản xuất giống tôm sú, tôm thẻ chân trắng trên địa bàn cả nước, kiên quyết rút giấy phép, dừng sản xuất các cơ sở không đủ điều kiện về vệ sinh an toàn dịch bệnh. Song, thông tin Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản 2 (tôm sú) và Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản 3 (tôm thẻ chân trắng) cung cấp cho thị trường chỉ khoảng 500 - 600 triệu tôm giống sạch bệnh mỗi năm - một con số quá ít ỏi so với nhu cầu thực tế của người nuôi tôm - khiến người ta khó có thể lạc quan về chất lượng tôm giống trong thời gian tới.

Kiểm tra tôm giống trước khi nuôi	Nguồn: baoanhdatmui

Chủ động không có nghĩa là chất lượng

Hiện, tôm sú, tôm thẻ chân trắng, nghêu và cá ba sa là những loại thủy sản chủ lực nhưng chỉ duy nhất cá ba sa chủ động được hoàn toàn nguồn giống trong nước. Nhưng chủ động lại không có nghĩa là chất lượng.

Sản xuất giống cá tra tập trung ở Đồng bằng sông Cửu Long với 172 trại sinh sản nhân tạo và gần 5.800 hộ ương nuôi cá giống. Năm 2010, do diện tích nuôi giảm, không tạo áp lực về giống và giá giống khá ổn định. Tuy nhiên, tỷ lệ cá ương hao hụt tới 70% - 80%, cá nuôi thịt hao hụt 25% - 30% cho thấy rất rõ chất lượng giống cá tra thấp.

Tổng cục Thủy sản cho rằng có 2 nguyên nhân chính là từ sinh sản nhân tạo và từ điều kiện ương dưỡng giống không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật. Trong sản xuất cá bột, nhiều cơ sở sử dụng đàn bố mẹ tuyển chọn từ cá thịt, phẩm giống bị thoái hóa, cỡ cá nhỏ. Để giảm chi phí mà vẫn thu được sản lượng cá bột cao, nhiều trại giống đã giảm khối lượng đàn cá bố mẹ, giảm lượng thức ăn nuôi dưỡng nhưng lạm dụng kích dục tố, tăng cường độ sinh sản nhiều lứa mỗi năm nên chất lượng cá bột rất thấp. Trong ao ương cá giống, chỉ 25% số cơ sở có đăng ký kinh doanh và sản xuất thường xuyên với diện tích lớn. Còn lại, hầu hết các cơ sở quy mô nhỏ, sản xuất không ổn định, khi nào giá cá giống cao thì hoạt động, khi thấp là ngừng. Những cơ sở này nguồn nước không được thay thường xuyên, sử dụng thức ăn tự chế làm nước bẩn nhanh và tiềm ẩn các loại bệnh.

Ông Thái An Lai, Chủ tịch Hiệp hội Thủy sản Đồng Tháp - tỉnh đứng đầu cả nước về sản lượng cá tra giống - thừa nhận: chất lượng tôm giống và cá tra giảm sút là do phần lớn các chủ cơ sở ít quan tâm đến khâu nuôi vỗ và tuyển chọn bố mẹ.

Trong những hội thảo tham vấn Dự thảo Kế hoạch 5 năm ngành thủy sản 2011 - 2015 do Tổng cục Thủy sản tổ chức gần đây, nhiều ý kiến cho rằng, một trong những hạn chế của ngành thủy sản Việt Nam là chưa có tầm nhìn về chiến lược con giống. Thành ra, từ nhiều năm nay, vấn đề con giống cho ngành thủy sản vẫn trong vòng luẩn quẩn.