Trở lại với sách vở: Trường học Thụy Điển từ bỏ học tập số hóa

Chính phủ Thuỵ Điển kỳ vọng việc giảm phụ thuộc vào thiết bị điện tử sẽ giúp cải thiện khả năng đọc viết, tăng tập trung học tập và phục hồi thành tích giáo dục đang có dấu hiệu sa sút.

Song song với đó, quyết định này cũng châm ngòi cho cuộc tranh luận gay gắt giữa giới hoạch định chính sách, chuyên gia giáo dục và cộng đồng công nghệ về tương lai của trường học trong thời đại số.

Từ tiên phong số hóa đến “quay về căn bản”

Trong nhiều năm, Thuỵ Điển nổi tiếng là một trong những quốc gia có mức độ số hóa cao nhất châu Âu. Hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ phát triển mạnh, người dân có kỹ năng số cao, còn trường học sớm đưa máy tính xách tay và máy tính bảng vào giảng dạy.

Từ cuối những năm 2000, máy tính xách tay đã trở nên phổ biến trong lớp học. Đến năm 2015, khoảng 80% học sinh trung học công lập được trang bị thiết bị học tập cá nhân. Năm 2019, chương trình giáo dục quốc gia còn quy định sử dụng máy tính bảng tại bậc mầm non, với mục tiêu chuẩn bị cho trẻ em thích nghi với xã hội số.

Tuy nhiên, kể từ khi liên minh cánh hữu lên nắm quyền năm 2022, định hướng giáo dục đã thay đổi rõ rệt. Chính phủ hiện sử dụng khẩu hiệu “från skärm till pärm” - tạm dịch là “từ màn hình trở lại sách vở”, nhằm nhấn mạnh xu hướng giảm sử dụng thiết bị điện tử trong trường học.

Ông Joar Forsell, người phát ngôn giáo dục của đảng Tự do cho biết: “Chúng tôi đang cố gắng giảm màn hình càng nhiều càng tốt. Với học sinh lớn tuổi, có thể dùng nhiều hơn đôi chút, nhưng với trẻ nhỏ, chúng tôi cho rằng trường học không nên sử dụng màn hình”.

Loạt biện pháp mạnh tay

Từ năm 2025, các trường mầm non ở Thuỵ Điển không còn bắt buộc phải sử dụng công cụ số. Trẻ dưới 2 tuổi cũng không được cấp máy tính bảng như trước.

Cuối năm nay, lệnh cấm điện thoại di động trong trường học, kể cả dùng cho mục đích học tập, sẽ chính thức có hiệu lực.

Chính phủ Thuỵ Điển cũng đã cấp hơn 2,1 tỷ krona (khoảng 200 triệu USD) để các trường mua sách giáo khoa và tài liệu hướng dẫn cho giáo viên. Một chương trình giảng dạy mới, nhấn mạnh học qua sách in, dự kiến triển khai từ năm 2028.

Nỗi lo về mất tập trung và sa sút thành tích

Một trong những lý do quan trọng thúc đẩy thay đổi là kết quả học tập của học sinh Thụy Điển có xu hướng giảm trong các bảng xếp hạng quốc tế.

Theo Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế (PISA) của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Thụy Điển từng là quốc gia nổi bật nhưng điểm số giảm mạnh từ năm 2012. Sau giai đoạn phục hồi ngắn, nước này tiếp tục sụt giảm ở môn toán và đọc hiểu vào năm 2022.

Gần 24% học sinh 15-16 tuổi không đạt mức đọc hiểu cơ bản.

Tiến sĩ Sissela Nutley thuộc Karolinska Institute ở Stockholm nhận định công nghệ đang tạo ra nhiều xao nhãng trong lớp học. Học sinh dễ mất tập trung khi nhìn thấy nội dung trên màn hình của bạn bè, trong khi việc đọc trên thiết bị số có thể khiến khả năng tiếp nhận thông tin giảm sút.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy thời gian tiếp xúc màn hình quá nhiều có thể ảnh hưởng đến sự phát triển nhận thức của trẻ nhỏ.

Vẫn còn tranh cãi

Tuy nhiên, chiến lược “quay lại sách giấy” không nhận được sự đồng thuận tuyệt đối trong xã hội Thuỵ Điển. Hiệp hội Công nghệ Giáo dục Thụy Điển cảnh báo việc thiên về phương pháp truyền thống có thể khiến học sinh thiếu kỹ năng số cần thiết cho thị trường lao động tương lai.

Bà Jannie Jeppesen, Tổng giám đốc hiệp hội cho rằng: “Ai cũng cần kỹ năng số cơ bản để bước vào thị trường việc làm”.

Theo một báo cáo của Liên minh châu Âu, khoảng 90% việc làm trong thời gian tới sẽ yêu cầu kỹ năng số ở mức nhất định.

Bà cũng lo ngại điều này có thể ảnh hưởng tới năng lực đổi mới sáng tạo của Thụy Điển - quốc gia được xem là “cái nôi kỳ lân công nghệ” của châu Âu, với những doanh nghiệp nổi tiếng như Spotify.

Cuộc tranh luận mới về AI

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng, tranh luận còn mở rộng sang câu hỏi: trẻ em nên học về AI từ khi nào?

Chính phủ Thụy Điển muốn đưa nội dung về cơ hội và rủi ro của AI vào bậc trung học, nhưng nhiều chuyên gia cho rằng nên triển khai sớm hơn để tránh hình thành khoảng cách số giữa các nhóm học sinh.

Giáo sư Linnéa Stenliden cảnh báo trẻ em ở gia đình khá giả sẽ có lợi thế hơn nếu được tiếp cận AI sớm thông qua cha mẹ.

Tìm điểm cân bằng cho giáo dục tương lai

Tại các trường học, học sinh cũng chia thành hai luồng ý kiến. Một số cho rằng internet khiến giới trẻ mất tập trung hơn. Số khác nhận định máy tính là công cụ không thể thiếu vì thế giới hiện đại vận hành trên nền tảng số.

Cuộc tranh luận tại Thuỵ Điển cho thấy giáo dục thế kỷ XXI không chỉ là lựa chọn giữa sách giấy hay màn hình, mà là bài toán tìm điểm cân bằng giữa nền tảng tri thức truyền thống và năng lực số của tương lai.