Triển vọng nào cho quan hệ Mỹ - Cuba?

Theo thông tin được Axios công bố độc quyền, phái đoàn Bộ Ngoại giao Mỹ vừa có các cuộc gặp với phía Cuba, trong đó có ông Raul Guillermo Rodriguez Castro - cháu của cựu Chủ tịch Raul Castro, vào ngày 17/4. Nội dung trao đổi tập trung vào cải cách kinh tế, mở rộng quyền tự do dân sự và những bước đi nhằm ổn định tình hình trên đảo quốc Caribe.

Bước đi ngoại giao đáng chú ý

Cuộc tiếp xúc trực tiếp giữa các đại diện Mỹ và Cuba được đánh giá có ý nghĩa biểu tượng lớn khi đây là lần đầu tiên một máy bay của Chính phủ Mỹ hạ cánh xuống Cuba kể từ chuyến thăm lịch sử của cựu Tổng thống Barack Obama năm 2016. Khi đó, Washington và La Habana từng nỗ lực thúc đẩy tiến trình bình thường hóa quan hệ sau hơn nửa thế kỷ đối đầu.

Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã khác đáng kể. Cuba đang trải qua giai đoạn khó khăn, trong khi chính quyền Tổng thống Donald Trump cùng Ngoại trưởng Marco Rubio được cho là có lập trường cứng rắn hơn đối với La Habana.

Việc hai bên vẫn duy trì đối thoại cho thấy nhu cầu tìm kiếm kênh liên lạc trực tiếp, nhất là trong các vấn đề liên quan ổn định khu vực và kiểm soát rủi ro an ninh.

Những vấn đề được đặt lên bàn đàm phán

Theo Axios, một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Mỹ đã thông tin rằng, hai bên đã tổ chức nhiều cuộc đàm phán, tuy nhiên không tiết lộ thành phần tham dự, ngoài ông Raul Guillermo Rodriguez Castro.

Theo nguồn tin, tại các cuộc đàm phán, phía Mỹ nhấn mạnh nền kinh tế Cuba đang suy giảm nghiêm trọng và cho rằng giới lãnh đạo nước này chỉ còn khoảng thời gian hạn chế để triển khai các cải cách cần thiết trước khi tình hình trở nên khó đảo ngược.

Ngoài ra, Washington được cho là đã đưa ra đề nghị hỗ trợ cải thiện hạ tầng internet tại Cuba thông qua dịch vụ vệ tinh Starlink - động thái nếu thành hiện thực có thể giúp người dân Cuba tiếp cận thông tin thuận lợi hơn trong bối cảnh mạng lưới viễn thông trong nước thường xuyên gián đoạn.

Mỹ cũng tái khẳng định các điều kiện lâu nay liên quan khả năng nới lỏng hoặc tiến tới chấm dứt cấm vận Cuba, gồm bồi thường tài sản bị tịch thu sau Cách mạng Cuba năm 1959, trả tự do cho tù nhân chính trị và mở rộng các quyền tự do chính trị, hướng tới bầu cử minh bạch hơn.

Yếu tố an ninh vẫn là điểm nóng

Bên cạnh các vấn đề kinh tế và chính trị, giới chức Mỹ cũng nêu quan ngại về sự hiện diện của các lực lượng tình báo, quân sự và các tổ chức bị Washington xem là đe dọa an ninh hoạt động tại Cuba.

Đây tiếp tục là một trong những nút thắt lớn trong quan hệ song phương, khi vị trí địa lý của Cuba chỉ cách bang Florida của Mỹ khoảng 145km khiến mọi diễn biến tại quốc đảo này luôn được Washington theo dõi sát sao.

“Tổng thống Donald Trump cam kết theo đuổi một giải pháp ngoại giao nếu có thể, nhưng sẽ không để Cuba thành một mối đe dọa lớn đối với an ninh quốc gia”, Axios dẫn nguồn tin Mỹ cho biết.

Cánh cửa đối thoại vẫn để ngỏ

Dù chưa có dấu hiệu cho thấy một bước ngoặt lớn sắp diễn ra, cuộc gặp tại La Habana cho thấy cả Mỹ và Cuba vẫn để ngỏ cánh cửa đối thoại. Với Cuba, nhu cầu phục hồi kinh tế và cải thiện đời sống người dân là điều cấp thiết. Với Mỹ, ổn định tại Caribe và kiểm soát các nguy cơ an ninh gần lãnh thổ là lợi ích chiến lược lâu dài.

Trong ngắn hạn, quan hệ Mỹ - Cuba nhiều khả năng vẫn tiếp tục đan xen giữa cạnh tranh, sức ép và đối thoại thận trọng. Song việc hai bên nối lại các kênh tiếp xúc trực tiếp có thể được xem là tín hiệu tích cực, mở ra khả năng xử lý thực chất hơn những vấn đề tồn đọng giữa hai quốc gia trong suốt nhiều thập niên.