Triển khai thực hiện thực hiện Nghị quyết của QH về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2012

1. Dự báo tình hình kinh tế thế giới

Những tháng đầu năm 2012, kinh tế thế giới tiếp tục trải qua những biến động phức tạp. Tăng trưởng của các nền kinh tế có triển vọng không đồng đều và nguy cơ suy thoái kinh tế vẫn còn rất cao. Nợ công tiếp tục là vấn đề lớn nhất của năm 2012, ảnh hưởng tiêu cực đến niềm tin thị trường. Tại các nước châu Á, mục tiêu kiềm chế lạm phát song song với việc duy trì một mức tăng trưởng kinh tế hợp lý đang nổi lên là thách thức hàng đầu. Khủng hoảng nợ công tại châu Âu đã ảnh hưởng xấu đến xuất khẩu của các nước châu Á. Áp lực đặt ra cho nhiều nước châu Á là phải bảo đảm mức lãi suất cho vay kích thích hoạt động sản xuất để hỗ trợ tăng trưởng và ngăn ngừa suy thoái, trong khi đó nguy cơ lạm phát cao quay trở lại vẫn luôn tiềm ẩn.

2. Tình hình triển khai và kết quả đạt được những tháng đầu năm 2012

Trong 4 tháng đầu năm, Chính phủ, bộ, ngành, địa phương nghiêm túc triển khai thực hiện các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội; tiếp tục kiên định thực hiện các mục tiêu đã đề ra là ưu tiên kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì tăng trưởng ở mức hợp lý, đảm bảo an sinh xã hội. Kinh tế 4 tháng đầu năm đạt được một số kết quả nhất định như Báo cáo Chính phủ đã nêu, nổi bật là chỉ số giá tiêu dùng tăng chậm lại và mức thấp hơn nhiều so với cùng kỳ các năm trước; tỷ giá ngoại tệ bình quân trên thị trường liên ngân hàng duy trì ổn định; tổng kim ngạch xuất khẩu tiếp tục đạt tốc độ tăng trưởng cao; cán cân thanh toán tiếp tục được cải thiện, dự trữ ngoại hối tăng lên; sản xuất nông nghiệp phát triển ổn định. An sinh xã hội được bảo đảm, ổn định trật tự, an toàn xã hội được giữ vững. Đến tháng 5, lãi suất ngân hàng đã giảm dần, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết về một số giải pháp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Việc các thành viên Chính phủ tổ chức đối thoại trực tiếp công chúng trong thời gian gần đây đã gia tăng lòng tin, nhất là những vấn đề nhạy cảm về thị trường và xã hội; cách làm này vừa minh bạch thông tin, vừa tăng trách nhiệm giải trình của các thành viên Chính phủ.

Tuy nhiên, khó khăn, thách thức là rất lớn với dấu hiệu suy giảm kinh tế và những vấn đề an sinh xã hội nảy sinh, cụ thể như sau:

- GDP quý I tăng trưởng ở mức 4% thấp nhất trong vòng hai năm trở lại đây (quý I.2010 tăng 5,84%, quý I.2011 tăng 5,57%), thấp hơn dự kiến của Chính phủ là 5%-6% và quý II dự kiến tăng khoảng 4,5%, như vậy sẽ khó đạt mục tiêu tăng trưởng 6%-6,5% của cả năm 2012. 

- Doanh nghiệp trong nước gặp nhiều khó khăn, sản xuất công nghiệp bị đình đốn, kim ngạch nhập khẩu giảm, sức tiêu thụ chậm là chỉ báo đáng lo ngại về sự suy giảm năng lực sản xuất kinh doanh của nền kinh tế. Số doanh nghiệp giải thể, ngừng hoạt động gia tăng làm tăng thêm nguy cơ thất nghiệp, mất việc làm cho người lao động trên cả nước. Xuất khẩu 4 tháng đầu năm tăng ở mức khá (22,1% so với cùng kỳ) nhưng xuất khẩu từ khu vực doanh nghiệp trong nước tăng rất thấp; một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực sụt giảm.

- Sản xuất, xuất khẩu lúa gạo vẫn xảy ra tình trạng “được mùa, mất giá” trong thời kỳ đầu vụ, các giải pháp giao doanh nghiệp thu mua lúa gạo tạm trữ như thời gian qua chỉ mang tính giải quyết tình thế. Giá nhóm lương thực giảm liên tục 4 tháng: tháng 1 giảm 0,14%, tháng 2 giảm 0,41%, tháng 3 giảm 1,21%, tháng 4 giảm 1,69%, trong đó khu vực đồng bằng sông Cửu Long có giá nhóm lương thực giảm nhanh nhất.

- Thanh khoản của một số ngân hàng đã cải thiện đáng kể thể hiện qua thị trường liên ngân hàng đã bớt căng thẳng thời gian gần đây; mặc dù vậy, gần 4 tháng đi qua đến ngày 20.4.2012 tổng dư nợ tín dụng vẫn còn tăng trưởng âm, chỉ số lạm phát thấp nhưng lãi suất cho vay vẫn còn cao, đã tác động mạnh hai mục tiêu: rất tích cực và hiệu quả đối với mục tiêu ưu tiên kiềm chế lạm phát nhưng khá ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh và yêu cầu tăng trưởng hợp lý. Rủi ro dư nợ xấu gia tăng và nhằm đảm bảo an toàn vốn là nguyên nhân dẫn đến chuyển dịch dòng tiền tín dụng sang các kênh đầu tư, kinh doanh an toàn hơn trong vài tháng qua như mua trái phiếu Chính phủ và tín phiếu của Ngân hàng Nhà nước thay vì tăng trưởng dư nợ.

Bên cạnh đó, công tác bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Tai nạn giao thông tuy giảm nhưng vẫn còn rất nghiêm trọng, ùn tắc giao thông giảm chưa rõ nét. Nhiều vụ cháy nổ xảy ra gây thiệt hại lớn, vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm gây tâm trạng lo lắng đối với người dân. Tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật và tệ nạn xã hội, chống người thi hành công vụ vẫn diễn biến phức tạp, chưa được đẩy lùi. Một số vụ việc phát sinh ảnh hưởng sâu rộng đến các tầng lớp nhân dân, tác động xấu trong dư luận xã hội, nhất là những vụ liên quan khiếu kiện đất đai và các vi phạm ở một vài tập đoàn kinh tế nhà nước mà Thanh tra Chính phủ vừa mới công bố gần đây.

3. Về phương hướng, nhiệm vụ trong thời gian tới

Đa số ý kiến trong Ủy ban Kinh tế, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội cho rằng, ổn định kinh tế vĩ mô của nền kinh tế nước ta vẫn còn nhiều thách thức. Trong điều kiện đang tiến hành khởi động mạnh quá trình tái cơ cấu kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, việc xử lý giữa mục tiêu ưu tiên kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì tốc độ tăng trưởng hợp lý cho năm 2012 đặt ra yêu cầu kết hợp thật chặt chẽ, liên tục giữa các cơ chế, chính sách, giải pháp trước mắt và cho cả trung, dài hạn, đòi hỏi phải có sự chỉ đạo quyết liệt, tập trung, thống nhất hơn để phát huy tối đa sức mạnh nội lực của cả đất nước, trong đó duy trì và củng cố niềm tin, kịp thời thông tin chính xác, đưa ra các tín hiệu chính sách vĩ mô đúng để định hướng thị trường và tạo điều kiện cho thị trường tự vận động theo quy luật khách quan là yếu tố quan trọng.

Hầu hết ý kiến trong Ủy ban Kinh tế cho rằng, việc duy trì tăng trưởng ở mức hợp lý, tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng là góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và đảm bảo an sinh xã hội. Do vậy, đề nghị tiếp tục kiên định mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội mà Nghị quyết của Quốc hội đã đề ra cho năm 2012, nhưng cần điều hành linh hoạt, chủ động tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để phát triển sản xuất, kinh doanh, nhất là phát triển sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, hỗ trợ cho các doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm, khắc phục tình trạng hàng hóa tồn kho tăng cao; quan tâm nhiều hơn đến phát triển thị trường trong nước; ưu tiên tín dụng cho các lĩnh vực sản xuất, xuất khẩu, sử dụng nhiều lao động.

4. Một số kiến nghị về nhiệm vụ, giải pháp trong thời gian tới

Các thành viên Ủy ban Kinh tế, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội nhất trí với nội dung Báo cáo của Chính phủ, chưa đặt ra yêu cầu điều chỉnh các chỉ tiêu chủ yếu nhưng đề nghị Chính phủ cần có các phương án để chủ động trong điều hành, quyết định chính sách kịp thời, hợp lý phù hợp với diễn biến tình hình. Đa số ý kiến đề nghị cần tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp đã nêu trong Nghị quyết của Quốc hội; cơ bản tán thành với các nhóm nhiệm vụ, giải pháp bổ sung cần tập trung thực hiện trong những tháng còn lại của năm 2012 trong Báo cáo của Chính phủ, đồng thời nhấn mạnh một số nhiệm vụ, giải pháp dưới đây:

(1) Tiếp tục kiên định với mục tiêu ưu tiên hàng đầu là kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Điều hành chặt chẽ, thận trọng, linh hoạt, phối hợp hài hòa giữa chính sách tài khóa và tiền tệ để kiểm soát chỉ số giá tiêu dùng tăng dưới 10%, một mặt tăng cường ổn định vĩ mô, mặt khác duy trì tăng trưởng ở mức hợp lý. Tăng cường khả năng dự báo tình hình kinh tế vĩ mô để kịp thời có chính sách và giải pháp điều chỉnh thích hợp. Theo dõi chặt chẽ diễn biến thị trường trong và ngoài nước, kịp thời áp dụng các biện pháp điều tiết cung - cầu, bình ổn thị trường, nhất là những mặt hàng thuộc diện bình ổn giá, những mặt hàng thiết yếu cho sản xuất và đời sống, không để xảy ra thiếu hàng, tạo ra sốt giá. Có biện pháp hiệu quả để bảo đảm cung ứng hàng hóa thiết yếu cho các vùng sâu, vùng xa, vùng núi cao, biên giới, hải đảo, nhất là trong những thời điểm khó khăn, thiên tai, dịch bệnh. Tăng cường kiểm tra, giám sát phân bổ chi ngân sách cho giáo dục, y tế, công trình giao thông bảo đảm đúng Nghị quyết của Quốc hội, kể cả tình hình nợ XDCB, tạm ứng của các địa phương, gây ảnh hưởng đến cân đối NSNN. Sớm chỉ đạo tổng hợp tình hình vay nợ và nợ thanh toán khối lượng hoàn thành của các dự án sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ và biện pháp xử lý đối với các dự án nợ khối lượng, dự án tạm dừng, giãn tiến độ, không sử dụng nguồn trái phiếu Chính phủ, báo cáo Quốc hội tại Kỳ họp thứ 4 năm 2012.

(2) Thực hiện các biện pháp triệt để tiết kiệm, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả đầu tư, sản xuất, kinh doanh, đồng thời tăng cường các biện pháp phát triển thị trường, giới thiệu sản phẩm, hỗ trợ cho các doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm, giảm tình trạng tồn đọng hàng hóa. Có giải pháp cụ thể nâng cao năng lực quản trị của các doanh nghiệp theo hướng hiệu quả, cạnh tranh và minh bạch thông tin, nhất là đối với các doanh nghiệp nhà nước. Có chính sách, biện pháp tháo gỡ khó khăn về tiếp cận vốn và giảm lãi suất cho vay nhanh hơn đối với các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nhưng phải bám sát tín hiệu thị trường và triển vọng nền kinh tế, phù hợp với mục tiêu kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Theo đó, bảo đảm chất lượng tín dụng và an toàn hệ thống, ngăn ngừa nợ xấu tăng cao; thận trọng, chặt chẽ trong việc nới lỏng tín dụng cho các khu vực phi sản xuất; đồng thời tránh những can thiệp hành chính liên quan đến cơ cấu lại nợ, gia hạn nợ, giãn nợ.

(3) Tổng kết, đánh giá việc thực hiện các chính sách miễn, giảm thuế đối với một số ngành, lĩnh vực đã triển khai. Việc thực hiện một số chính sách thuế để hỗ trợ các doanh nghiệp cần được tiến hành song song với việc cơ cấu lại nguồn thu, chi theo hướng hiệu quả, bền vững hơn nhằm hỗ trợ tích cực doanh nghiệp, người dân vượt qua khó khăn và chuẩn bị cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Việc ban hành các loại phí cần có quá trình nghiên cứu, chuẩn bị thận trọng; thực hiện theo lộ trình, phù hợp với mục tiêu kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, không làm tăng chi phí của doanh nghiệp, không gây khó khăn thêm cho người hưởng lương từ ngân sách, người lao động, người dân, tránh gây bức xúc trong xã hội và ảnh hưởng đến lòng tin.

(4) Khẩn trương hoàn thành và triển khai thực hiện Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh. Các nội dung tái cơ cấu cụ thể trong từng Đề án thành phần phải có sự đồng bộ, thống nhất, gắn với điều kiện, nguồn lực khả thi cao, bảo đảm gắn kết với quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, theo đó ổn định vĩ mô là nền tảng căn bản, thể chế, nguồn nhân lực và kết cấu hạ tầng đồng bộ sẽ là những yếu tố quyết định lợi thế cạnh tranh trong dài hạn. Sớm công bố Đề án tổng thể để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp chủ động xây dựng lại chiến lược sản xuất, kinh doanh, nâng cao năng lực quản trị, đổi mới cơ cấu doanh nghiệp và cơ cấu sản phẩm một cách thích hợp.

(5) Rà soát cơ chế, chính sách, pháp luật để tăng cường hiệu lực quản lý, kiểm soát chặt chẽ vốn và tài sản nhà nước. Đồng thời, tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát việc thực hiện các quy định về công khai, minh bạch trong sử dụng ngân sách, tài sản công, kinh phí chi tiêu nội bộ.

(6) Tiếp tục đẩy nhanh triển khai các chính sách liên quan đến vấn đề lao động việc làm, an sinh xã hội, đặc biệt là hỗ trợ lao động tại các khu công nghiệp tập trung, các làng nghề. Tăng cường thanh tra, kiểm tra xử lý nợ đọng bảo hiểm xã hội; quản lý quỹ bảo hiểm thất nghiệp; xây dựng các thể chế hỗ trợ quan hệ lao động tại các doanh nghiệp. Nghiên cứu phân cấp quản lý quỹ bảo hiểm y tế cho các địa phương nhằm huy động sức mạnh trong việc vận động nhân dân tham gia bảo hiểm y tế và kịp thời xử lý tình trạng thâm hụt quỹ bảo hiểm y tế có khả năng tăng cao khi áp dụng giá viện phí mới.

(7) Tăng cường công tác đối ngoại; quan tâm mở rộng thị trường, tập trung xúc tiến thương mại nhằm khôi phục các thị trường truyền thống và mở thêm các thị trường mới nhiều tiềm năng.

(8) Đẩy mạnh công tác quản lý nhà nước về trật tự an toàn xã hội, an toàn giao thông, an toàn thực phẩm, an toàn lao động... kịp thời giải quyết những bức xúc của nhân dân. Tăng cường kiểm tra, hướng dẫn, phòng ngừa, xử lý ô nhiễm môi trường, cháy nổ, nhất là ở những điểm nóng, bức xúc, trong đó tập trung xử lý ô nhiễm nguồn nước, xử lý chất thải rắn ở các đô thị, khu công nghiệp, xử lý ô nhiễm môi trường các làng nghề, khu dân cư tập trung; kiểm soát chặt chẽ việc sản xuất, nhập khẩu và sử dụng hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học dùng trong nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản.

(9) Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án; kịp thời phát hiện và kiên quyết xử lý nghiêm đối với những hành vi vi phạm pháp luật, chống người thi hành công vụ. Xét xử nghiêm các vụ án tham nhũng, trước hết là những vụ án nghiêm trọng, phức tạp mà dư luận xã hội đang quan tâm. Các cơ quan có thẩm quyền thông báo công khai kết quả xử lý cán bộ vi phạm, khả năng thu hồi vốn, tài sản trong các vụ vi phạm của các tập đoàn kinh tế nhà nước do Thanh tra Chính phủ kết luận và công bố.

(10) Tiếp tục tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh, chủ động ngăn ngừa và loại trừ những nguyên nhân có thể dẫn đến làm phức tạp tình hình. Thường xuyên tuần tra biên giới, bầu trời và vùng biển kịp thời phát hiện và xử lý những vấn đề nảy sinh đảm bảo cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Xin kính trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến.